Mołdawit (wełtawit, wełtawin, vltavín) – rodzaj zielonych, przezroczystych lub przeświecających tektytów występujący głównie w iłach południowych Czech i Moraw.

Nazwa i odkrycie Nazwa tej odmiany tektytów pochodzi od niemieckiej nazwy rzeki Wełtawa (Moldau), gdzie po raz pierwszy w 1787 roku został odnaleziony. Alternatywną nazwą języku polskim jest wełtawit.

Charakterystyka Wykształcone zazwyczaj w formie bryłki szkliwa, kuliście, wrzecionowato, nieprawidłowo, czasami z pęcherzykami gazowymi. Mołdawity charakteryzują się nierówną, grudkowatą powierzchnią, zieloną barwą (butelkowa zieleń, czasem inne odcienie zieleni) oraz pobrużdżonym, rowkowatym bądź strzępiastym reliefem. Mają temperaturę topnienia , twardość wynosi od 5,5 do 6,5 w skali Mohsa, a gęstość waha się od 2,30 do 2,39 g/cm³, współczynnik załamania wynosi 1,48–1,50. Pod względem chemicznym zawiera prawie 80% krzemionki, ponad 10% i domieszki , tlenków wapnia i manganu. Może zawierać także niewielkie ilości żelaza, sodu, tytanu i manganu. Największe okazy osiągają 0,5 kg, zwykle jednak ważą około 8 gramów. Szacuje się, że do końca lat 80. XX znaleziono 55 tysięcy mołdawitów.

Uważa się, że mołdawity powstały w wyniku uderzenia meteorytu, który utworzył krater Ries na południu Niemiec. Podczas uderzenia została uwolniona ogromna ilość energii, powodując stopienie i odparowanie meteorytu oraz otaczających skał. Intensywne ciepło i ciśnienie powstałe w wyniku uderzenia spowodowały wyrzucenie stopionego materiału do atmosfery, nawet na odległość kilkuset kilometrów. Gdy ten stopiony materiał ochładzał się i krzepł w powietrzu, tworzył krople lub fragmenty w kształcie łez, który następnie spadł z powrotem na Ziemię. Wiek krateru szacuje się na 14,8 mln lat, zaś mołdawitów na ok. 14,4–14,9 mln lat (miocen). Prawdziwy mołdawit można rozpoznać po wtrąceniach lechatelierytu.

Występowanie Mołdawity głównie występują na Morawach i w Czechach, ale także znajdowane są w okolicach Drezna (Saksonia), Austrii i Szwajcarii. W 2013 r. opisano występowanie ich na Dolnym Śląsku w okolicach Jaroszowa k. Strzegomia, Gozdnica oraz Mielęcin.

Kolekcjonerstwo Kamień ten jest ceniony przez kolekcjonerów, a także jubilerów, którzy stosują go zarówno w postaci nieobrobionej, jak i szlifowanej. W literaturze podaje się, że mołdawity odkryto w II połowie XVIII w. Szlifowane najczęściej fasetkowo lub jako paciorki czy kaboszony. Obok granatów są uważane jako jedne z najcenniejszych czeskich kamieni jubilerskich.

W Czechach istnieje kilka muzealnych kolekcji mołdawitów, najczęściej jako część składowa większych zbiorów geologicznych czy mineralogicznych (Praga, Brno, České Budějovice). W Českým Krumlovie znajduje się muzeum poświęcone wyłącznie temu kamieniowi (Muzeum vltavínů, ul. Panská 19, Český Krumlov).

Galeria

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Skały metamorficzne Kategoria:Geologia regionalna Europy