thumb|300px|Architektura Gryfic: Widok na plac Zwycięstwa, bramę Kamienną, Wysoką, wieżę Prochową i most żelbetowy thumb|300px|Panorama Gryfic w 1940 r. thumb|300px|Godło miasta – rzeźba w kamieniu na pasażu handlowym przy ul. ks. S. Ruta Architektura Gryfic – organizacja przestrzeni użytkowej mieszkańców miasta. Istotą zarządzania będą takie elementy, do których zaliczamy umiejętności w zakresie sztuk: projektowania, konstruowania, wykonywania budynków i budowli przestrzennych.
W kompozycji układu przestrzennego i architektonicznego miasta odnaleźć można liczne źródła materialne, które stanowią świadectwo dziedzictwa kulturowego i rozwoju urbanistycznego miasta od średniowiecza do poł. XX wieku. W obrębie Starego Miasta – Gryfice zachowało ok. 60% historycznej zabudowy. Wśród niej odnajdujemy elementy architektonicznych stylów: gotyku, renesansu, baroku, klasycyzmu i modernizmu.
Od XIII do XVI w. thumb|160px|Plan Starego Miasta (Gryfice) z 1930 r.
Ogólna charakterystyka miasta Miasto powstało w okresie kolonizacji wschodniej, tzw. planowej akcji osadniczejB. Dopierała wespół z B. Zientarą odrzucali twierdzenie osadnictwa niemieckiego, jako agresji wobec Słowiańszczyzny, planu, który Niemcy usiłowali przeprowadzić w ciągu kolejnych stuleci. Badacze dostrzegają synkretyzm niemiecko-słowiański, codzienną współpracę i obustronne przejmowanie zwyczajów i kultury, choć w dalszej części ich rozważań synkretyzm został podany w wątpliwość. , aczkolwiek odbiegającego w zabudowie od typowego, charakterystycznego dla niemieckich miast kolonizacyjnychM. Wehrmann wskazywał już, że zabudowa miasta nie jest typowa dla niemieckich miast kolonizacyjnych. . Charakteryzuje się jednak podobnym kształtem przestrzennym dla wszystkich typów miast z tego okresu. Posiada narys zbliżony do owalu, siatkę prostopadłych ulic, prostokątny do sierpnia 2010 r. plac targowy (rynek) (niem.) Marktplatz z blokiem zabudowy śródrynkowej, na którym usytuowany był m.in. ratusz miejski (do XIX w.) oraz przylegający do niego Kościół farny. W poł. XIV w. Greifenberg (dziś Gryfice) spełniał warunki ośrodka miejskiego. Według Witolda Hensela ośrodek taki musiał posiadać 5 podstawowych cech: odrębność gospodarczą, zwartość zabudowy przestrzennej, obronność (system fortyfikacji miejskich), administrację lokalną, odrębność prawną.
Budownictwo mieszkalne thumb|left|220px|Widok na kościół Mariacki nocą (2008 r.) Teren Starego Miasta, mimo że został wpisany do rejestru zabytków z adnotacją cyt. poł. XIII w, poza częścią farnego obiektu sakralnego, w niczym nie przypomina ówczesnej zabudowy miasta. Pozostałe do dziś zabytki pochodzą z okresu późniejszego. Obszar Starego Miasta był podzielony na kwartały (w XVIII w. było ich 20Według planu miasta z 1727 r. Za: ) i działki, na których wstępnie budowano budynki, jak za czasów słowiańskich. Obok okazałych domów patrycjatu i rycerstwa (z kamienia i cegły, które powstawały od XIV w.) wznoszone były budynki z drewna (bali) i gliny, krytą trzciną bądź słomą lub w konstrukcji plecionkowej, ornamentu złożonego z elementów geometrycznych, które przeplatały się w określonym rytmie. Wnętrza domów były urządzone bez zbędnego przepychu.
Zabudowa mieszkalna miasta była podobna do tej, jaką spotkać można było w pobliskim Trzebiatowie (niem.) Treptow a.d. Rega (19 km na północ od Gryfic) i w innych miastach pomorskich. Powierzchnie parcel charakterystyczne dla działek rejonu nadbałtyckiego miały wymiary, które wynosiły od 8 do 9 × 25 do 27 m (w XVIII w. – 9,5 × 36 m). Przeważnie 2/3 działki było zabudowane. Dom osiągał długość do 15 m. Budynki mieszkalne były trzyosiowe z wejściem głównym pośrodku i dwoma oknami po bokach. Przestrzeń całego domu wypełniała tzw. wysoka sień o wysokości 3–4 m, która była zabudowana tylko niewielką izbą usytuowaną w prawym narożniku. Za izbą pełniącą funkcję kantoru mieściła się kuchnia, przy ścianie podwórzowej znajdowały się schody prowadzące na antresolę. W ścianie podwórzowej znajdowało się wejście na dziedziniec oraz do oficyny, gdzie miała miejsce część mieszkalna. W domach z wczesnego okresu rozwoju zabudowy na kondygnacji poddasza mieściły się magazyny z towarami transportowymi.
Domy w Greifenbergu (dziś Gryfice) względem ulic stały szczytowo. Szczyty z dwoma rzędami okienek strychowych były trójkątne lub schodkowe. Parcele zabudowywano do połowy długości. Przednią część zajmowały domy mieszkalne z warsztatami i kantorami. Za nimi mieściły się oficyny, zazwyczaj sytuowane po lewej stronie podwórza. Ściany podwórzowe i oficyny wznoszono przeważnie w konstrukcji szkieletowej (tzw. ściana ryglowa – w wypełnioną cegłą gruzem lub gliną i trzciną). Średniowieczne domy były częściowo podpiwniczone od strony frontu i przykrywane drewnianymi stropami. Do najstarszych zachowanych budynków mieszkalnych z okresu średniowiecza należy m.in. dom przy Niepodległości 52 (przebudowany w XVIII, XX i XXI w.)
Obiekty fortyfikacyjne, sakralne i użyteczności publicznej thumb|220px|Wizerunki zabytków gryfickich na notgeldzie z 1919 r. Od lewej: brama Kamienna i Wysoka thumb|220px|Kaplica św. Jerzego W 1300 r. rozpoczęto budowę murów obronnych otaczających miasto. Łączna ich długość sięgnęła 650 m, rozpiętość od 200–350 m a wysokość od 3 do 5 m. Zastąpiły one dawną drewniano-ziemną palisadę. Fortyfikacje miasta zostały wzbogacone o trzy bramy (Kamienną, Wysoką i Regi z barbakanem), trzy wieże strzelnicze (Prochową, Mostową i Młyńską), 6 baszt oraz fosę, która była połączona z nurtem rzeki Regi.
W tym czasie rozwijało się także życie religijne. Pod koniec XIII w. powstał w Greifenbergu (dziś Gryfice) klasztor franciszkanów wraz z przylegającym do niego kościołem przy ul. Brackiej i Klasztornej. Franciszkanie otrzymali już w latach 60. XIII w. od rady miejskiej ziemię, na której rozpoczęli zabudowę terenu od rynku do murów obronnych nad rzeką (1264 r.) Klasztor podlegał kustodii szczecińskiej. W tym czasie również rozpoczęto budowę ceglanego kościoła Mariackiego o trzech nawach, fasadą ze szczytem schodkowym zwróconą do dzis. ul. Wojska Polskiego. W wieku następnym miasto posiadało już 5 kościołów wraz z przytułkami i szpitalami (najstarsza wzmianka o szpitalach pochodzi z 1337 r.) Pierwszym był kościół farny (kościół Mariacki), drugim, wspomniany wyżej, klasztorny franciszkanów, trzecim św. Ducha (posiadał dwie wikarie), czwartym św. Jerzego (posiadał 3 wikarie – ku czci św. Trójcy, Najświętszej Maryi Panny i św. Jerzego). Piątym natomiast kościołem w mieście (wspomniany w 1388 r.) była świątynia pw. św. Gertrudy, która znajdowała się przed bramą Wysoką, poza murami miasta. W kościele tym istniały dwie wikarie – św. Katarzyny oraz 11 tysięcy dziewic męczeńskich. W mieście prace misyjne prowadzili również augustianie (od 1394 r.), którzy nie posiadali klasztoru. Zajmowali budynek ofiarowany im przez jednego z rajców miejskich. Prawdopodobnie pochodzili z klasztoru w Stargardzie. W późniejszym okresie powstały również kapliczki, m.in. św. Jakuba na Wzgórzu Mniszek (1476 r.) i św. Krzyża (1492 r.), jednak do dziś nie można ustalić dokładnej lokalizacji tej ostatniej. Budownictwo sakralne jak funkcjonujące przy nich szpitale przy kościele św. Ducha i św. Jerzego – powstały w stylu gotyckim, o dwuspadowym dachu, które w późniejszym czasie niejednokrotnie były przebudowywane. Miały one oddawać hołd boskiej naturze i uwielbienie Bogu.
W XIV w. w centrum miasta na głównym rynku wzniesiono masywną gotycką budowlę ratusza. Był największym budynkiem na terenie Starego Miasta (poza kościołem farnym), w miejscu dawniejszego zespołu fontann, który architektonicznie przypominał znany obiekt z Kamienia Pomorskiego lub z Greifswaldu. Obiekt ten miał solidną konstrukcję, którego podbudową była kamienna podwalina. Ściany budynku wykonano techniką ryglową (tzw. mur pruski), a całość przykryto dwuspadowym dachemNa podstawie zachowanych rycin i wielokrotnie publikowanych w miejscowej prasie lokalnej. Zob. rycinę z XVII w. [w:] . Fasadą z wysokim szczytem schodkowych ratusz zwrócony był najprawdopodobniej do przedłużenia ul. Szewskiej. Świadczy o tym układ topograficzny miasta zaznaczony na rycinie oraz usytuowanie frontem w przeciwną stronę względem kościoła farnego, często spotykane w zabudowie średniowiecznym miastZob. rycinę miasta, [w:] .
Budynek pełnił wielorakie funkcje. Mieściły się tam hale sukiennicze, siedziba sądu ławniczego, a w podziemiach więzienie wraz z katownią (łac.) carcer subterranensis. Z 8 września 1331 r. pochodzi najstarsza wzmianka z pierwszych prac urzędowych w ratuszu miasta, z czego można wnioskować, że budynek powstał do poł. roku 31. XIV w. W mieście funkcjonowała również łaźnia. Usytuowana obok śluzy na rzece Redze była dostępna dla wszystkich mieszkańców. Średniowieczny wygląd miasta nie odbiegał od pozostałych znanych nie tylko na Pomorzu, ale również w Polsce i Europie. W 1386 r. wymieniona została szkoła łacińska w Greifenbergu (dziś Gryfice), która była jedną z najstarszych łacińskich na PomorzuPierwsze informacje źródłowe o szkole na Pomorzu Zachodnim pochodzą z 1089 r. W Trzebiatowie powstała szkoła łacińska w 1328 r. Za: . Szkoła działała pod patronatem kościoła Mariackiego. W średniowieczu funkcjonował również Dom Kupców i Żeglarzy. Źródła nie przekazują danych dotyczących architektury tych obiektów.
Cmentarze W architekturę średniowiecznej zabudowy zostały wtopione również cmentarze i miejsca pochówku. Najważniejszym miejscem pochówków na terenie miasta i poza jego obrębem była kaplica Mariacka, miejsce spoczynku mecenasów kościoła farnego, tj. rodu Flemmingów oraz sam kościół, gdzie do dziś zachowanych zostało ponad 50 epitafiów, płyt i kamieni nagrobnych. Natomiast przy ul. Broniszewskiej tuż koło kościoła św. Jerzego chowano na cmentarzu (łac.) cimenterium biedaków i starców, którzy mieszkali w znajdującym się tam przytułku dla ubogich i zmarłych chorych – pacjentów pobliskiego szpitala. Pierwsze przekazy źródłowe o tym cmentarzu pochodzą z roku 1337. Według H. Riemanna, poza murami miasta istniał również cmentarz tatrowski (cygański) (niem.) Tatrerckirchhof usytuowany przy kościele św. Gertrudy u zbiegu ulic Kamieńskiej i Trzygłowskiej, oraz tzw. cmentarz zakonny franciszkanów, który znajdował się na terenie klasztoru u zbiegu ulic Klasztornej i Brackiej.
Mosty Miasto, w okresie średniowiecza posiadało dwa drewniane mosty, które łączyły bramę Wysoką i bramę Regi z barbakanem. Były one wąskie, co utrudniało komunikację konną i transport kołowy.
Od XVII do XVIII w. thumb|220px|Panorama Gryfic według Johanna Wolfarta na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego Lubinusa (1618 r.)
Panorama miasta Najstarszy widok miasta znany jest z mapy księstwa pomorskiego według E. Lubinusa z 1618 r. Przedstawia ona panoramę miasta Griffenberge (dziś Gryfice) od strony wschodniej. Widoczna jest zwarta zabudowa miasta, budynków usytuowanych szczytowo i kalenicowo, ratusza, kościoła Mariackiego, bram, baszt i wież otoczonych murami obronnymi, do których wiedzie droga przez mostNa podstawie ryciny miasta Griffenberge, według E. Lubinusa z 1618 r. .
Przekształcenia architektoniczne po wielkich pożarach thumb|left|150px|Detal architektoniczny na budynku Sądu Rejonowego przy ul. 3 Maja Zasadnicze zmiany w budownictwie mieszkalnym miasta nastąpiły pod koniec XVII w., kiedy rozpoczęto jego odbudowę po dwóch pożarach, które strawiły niemal całe Stare Miasto. Podczas pierwszego pożaru, jaki nastąpił 31 marca 1658 r., spłonęły m.in. kościół Mariacki, szkoła, dziekanka, przytułek przyklasztorny, „kalefaktorat” (bursa dla ubogich uczniów), brama Wysoka, trzy baszty obronne, ponad 100 prywatnych domów oraz wiele kramów i składów. Kolejny pożar w 1668 r. zniszczył pozostałą część ośrodka, która ocalała przy poprzedniej pożodze. Ogień zajął domy położone między rynkiem a ul. Młyńską i ciągiem murów obronnych w stronę bramy Kamiennej.