thumb|240px|Schemat linii tramwajowych thumb|Tramwaje w Budapeszcie w 1979 r. (na zdj. – Ganz UV) thumb|Tramwaje Tatra T5C5K thumb|Tramwaj DÜWAG TW-6000 thumb|Tramwaj KCsV7 thumb|Tramwaj Siemens Combino Plus thumb|Tramwaj Siemens Combino Plus thumb|Tramwaj UV thumb|Tramwaj Ganz CSMG Tramwaje w Budapeszcie – system tramwajowy działający w stolicy Węgier - Budapeszcie.
Historia Historia budapeszteńskich tramwajów rozpoczyna się w 1866 r., kiedy uruchomiono pierwszy tramwaj konny – jeździł z Pesztu, z obecnego pl. Kalwina (Kálvin tér – na małej obwodnicy – Kiskörút, początek Üllői út) do Újpestu (do mostu kolejowego Újpesti) przez Váci út. Obecnie również jest to jedna z głównych linii tramwajowych miasta. Po sukcesie jakim okazała się budowa pierwszej linii powstawały kolejne w jeszcze osobnych miastach, Budzie i Peszcie. Ponieważ sieci w obu tych miastach nie miały ze sobą żadnego połączenia, istniały dwie spółki które je obsługiwały: w Budzie BKVT (Budai Közúti Vaspálya Társaság), w Peszcie PKVT (Pesti Közúti Vaspálya Társaság – odpowiednio: Budańska i Peszteńska Spółka Ulicznej Drogi Żelaznej). Po połączeniu miast połączyły się również spółki, tworząc w r. 1878 Budapeszteńską Spółkę Ulicznej Drogi Żelaznej (Budapesti Közúti Vaspálya Társaság).
Z kolei pierwsza linia tramwaju elektrycznego powstała w 1887 r. – nie przez elektryfikację którejś z linii istniejącego tramwaju konnego, ale przez budowę całkowicie nowej linii. Biegła ona po dużej obwodnicy, od dw. Nyugati do skrzyżowania z ul. Królewską (Király utca) i była to pierwsza linia tramwaju elektrycznego w Europie w centrum miasta. Elektryfikacja linii była finansowana przez Siemens & Halske. Linia okazała się dużym sukcesem, dlatego firma Siemens powołała jeszcze w tym samym roku swojego operatora tramwajów elektrycznych – Budapesti Villamos Városi Vasút (BVVV, Budapeszteńska Elektryczna Kolej Miejska) – poprzednika dzisiejszego Budapeszteńskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego (BKV). W przewidywaniu dalszych sukcesów, ułożono tory tramwajowe na zbudowanym rok później Moście Małgorzaty, ale na razie pojechał nim tramwaj konny (elektryczny dopiero w 1894) A budapesti Duna-hidak, rozdz. A Margit híd, data dostępu 2011-10-25..
W 1889 wybudowano pierwszą linię normalnotorową o szerokości 1435 mm (dotychczas tramwaje w Budapeszcie miały szerokość 1000 mm).
Do lat 80. XIX w. przewozy tramwajem konnym stale rosły, linie rozprzestrzeniały się po całym mieście. Ale jeśli w r. 1895 tramwaje konne przewiozły 23 mln pasażerów, to w r. 1896 tylko 300 tys. Tramwaje elektryczne jeździły nawet co minutę, najrzadziej co 10 minut. Zmuszało to spółkę BKVT do elektryfikacji kolejnych linii tramwajów konnych.
Po I wojnie światowej nowo utworzona spółka BSzKRt. (1923 r.) zadbała o uporządkowanie sieci tramwajowej w mieście. Przebudowała systemy zasilania prądem, wprowadzała do jazdy składy dwuwagonowe lub przegubowe, likwidowała torowiska w wąskich uliczkach. W 1927 r. zniknął ostatni tramwaj konny – do tej pory jeździł na Wyspie Małgorzaty jako atrakcja turystyczna.
Po II wojnie sytuacja była katastrofalna: nie było elektryczności, mosty na Dunaju były zniszczone. Jednak tramwaj w Peszcie ruszył ponownie jeszcze na wiosnę 1945 r., tzn. gdy w Budzie trwały jeszcze walki. Utworzone wskutek rozbicia BSzKRt przedsiębiorstwo FVV (Fővárosi Villamos Vállalat, Stołeczne Przedsiębiorstwo Tramwajowe) odnowiło stare tramwaje (niektóre jeszcze sprzed I wojny światowej), wprowadziło nowe typy (m.in. produkowany przez zakłady Ganza model UV, który stał się czymś w rodzaju symbolu budapeszteńskich tramwajów).
Moment utworzenia BKV (1968 r.) to czas likwidowania komunikacji tramwajowej. Budowa metra była dla miasta tak dużym obciążeniem finansowym, że nie kupowano nowych tramwajów – większość stanowiły wyprodukowane w I poł. XX w., nawet pod koniec XIX – a jednocześnie skracano istniejące linie i zmniejszano częstotliwość kursów. Jedynie w 1998 wydłużono linię nr 14 o 1800 m.
W XXI wieku wybudowano trakcję tramwajową na Bem Rakpart, Feltáró út (do Savoya Park), na moście Rakoczego oraz na Szerémi út, Hengermalom út i Etele út wraz z krańcem przy Somogyi út.
Obecnie projektowana jest odbudowa tras tramwajowych w ulicy Thököly, al. Rákócziego, na moście Elżbiety i w al. Bajcsy-Zsilinszky’ego. Odbudowa tras tramwajowych ma umożliwić jazdę bez zbędnych przesiadek.
Tramwaje w Budapeszcie kursują w godzinach 4.30–23.00. Największą częstotliwość mają linie 4 i 6, które okrążają peszteński Wielki Bulwar – w godzinach szczytu pasażerskiego kursują co 4–5 minut.
Po II wojnie światowej w drugiej połowie lat 50. XX w. wprowadzono do eksploatacji tramwaje UV, produkowane przez zakłady Ganza. W kolejnych latach powstały cztery odmiany tego tramwaju: UV1, lata produkcji 1956–1957, nr 3200-3249 UV2, lata produkcji 1957–1958, nr 3250-3349 UV3, lata produkcji 1959–1961, nr 3350-3474 UV5, lata produkcji 1962–1965, nr 3800-3899 Tramwaje UV dominowały na ulicach Budapesztu do połowy lat 90. XX w. W latach 60. XX w. rozpoczęto produkcję tramwajów Ganz CsMG-1 (Csuklós Motorkocsi – przegubowa jednostka silnikowa), w l. 70. – CsMG-2 i CsMG-3. Tramwaje są trójczłonowe, w całości wysokopodłogowe. Unowocześnioną wersją CsMG jest KCSV (Korszerűsített Csuklós Villamos – unowocześniony tramwaj przegubowy) – odmiana KCSV 7 została wprowadzona do Budapesztu w l. 1997-1999.
W pierwszej połowie lat 80. BKV kupiło czteroosiowe tramwaje Tatra T5C5 w ilości 322 wagonów. W l. 2003-04 unowocześniono niektóre z nich, nadając im oznaczenie T5C5K.
W latach 2001–2002 oraz w 2010 zakupiono 92 używanych tramwajów DÜWAG TW6000 z Hanoweru (z połowy l. 70. XX w.).
W latach 2006–2007 sprowadzono do Budapesztu 40 wagonów Siemens Combino Plus. Kursują one m.in. na liniach 4 i 6. Tramwaje są sześcioczłonowe, dwukierunkowe, w całości niskopodłogowe o długości 54 m.
W sierpniu 2007 r. wycofano z eksploatacji ostatni tramwaj UV, który jeździł po mieście od 1956 r.
W latach 2015–2016 zostały zakupione tramwaje CAF Urbos 3, w liczbie 47 sztuk.
Linie NrPrzystanek początkowyPrzystanek końcowy1Bécsi út / Vörösvári útKelenföld vasútállomás M2Jászai Mari térKözvágóhíd H3Gubacsi út / Határ útMexikói út M4Széll Kálmán tér MÚjbuda-központ M6Széll Kálmán tér MMóricz Zsigmond körtér M12Angyalföld kocsiszínRákospalota, Kossuth utca14Lehel tér MKáposztásmegyer, Megyeri út17Bécsi út / Vörösvári útSavoya Park19Bécsi út / Vörösvári útKelenföld vasútállomás M24Keleti pályaudvar MKözvágóhíd H28Blaha Lujza tér M (Népszínház utca)Izraelita temető28ABlaha Lujza tér M (Népszínház utca)Új köztemető (Kozma utca)28BKeleti pályaudvar MÚj köztemető (Kozma utca)37Blaha Lujza tér M (Népszínház utca)Új köztemető (Kozma utca)37ABlaha Lujza tér M (Népszínház utca)Sörgyár41Bécsi út / Vörösvári útKamaraerdei Ifjúsági Park42Határ út MTulipán utca47Deák Ferenc tér MVárosház tér48Deák Ferenc tér MSavoya Park49Deák Ferenc tér MKelenföld vasútállomás M50Határ út MPestszentlőrinc, Béke tér51Mester utca / Ferenc körútNagysándor József utca51AMester utca / Ferenc körútFerencváros vasútállomás –Málenkij Robot Emlékhely52Határ út MPesterzsébet, Pacsirtatelep56HűvösvölgyVárosház tér56AHűvösvölgyMóricz Zsigmond körtér M59Szent János KórházMárton Áron tér59ASzéll Kálmán tér MMárton Áron tér59BHűvösvölgyMárton Áron tér60VárosmajorSzéchenyi-hegy, Gyermekvasút61HűvösvölgyMóricz Zsigmond körtér M62Blaha Lujza tér M (Népszínház utca)Rákospalota, MÁV-telep62AKőbánya alsó vasútállomás (Mázsa tér) (↓)Kőbánya alsó vasútállomás (↑)Rákospalota, MÁV-telep69Mexikói út MÚjpalota, Erdőkerülő utca
Tabor Linie tramwajowe są obsługiwane przez następujące pojazdy (stan z 6 grudnia 2019 r.): Zdjęcie Typ Liczba Lata produkcji Lata eksploatacji Zajezdnia Zakupiono W ruchu 175px Ganz GCSM–1 35 2 1967–68 od 1967 Kelenföld Ganz CSMG–2 85 33 1970–72, 1975 od 1970 Ganz CSMG–3 29 1 1977 od 1977 175x175px Ganz KCSV–7 30 1997–99 od 1997 Ferencváros 175px Tatra T5C5 322 50 1978, 1980, 1984 od 1978 Baross 175px ČKD–BKV Tatra T5C5K2ČKD–BKV Tatra T5C5K2M 270 2002–04, 2009– od 2003 Angyalföld, Budafok, Kelenföld, Szépilona 175x175px Duewag TW 6000 93 85 1975–78 od 2001 Ferencváros, Száva, Zugló LHB TW 6000 24+1 1980–85 od 2012 Száva 175x175pxSiemens Combino 40 2006–07 od 2006 Hungária 175x175px CAF Urbos 3dziewięcioczłonowy 12 (+5) 2015–16, 2019–20 od 2016 Budafok, Hungária 175x175px CAF Urbos 3pięcioczłonowy 35 (+20) 2015–16, 2019–20 od 2015 Budafok, Száva
Przypisy
Bibliografia http://hampage.hu/kozlekedes/e_index.html Historia tramwajów w Budapeszcie na stronie hampage.hu http://hampage.hu/trams/thg2bp/rollingstock.html Tabor tramwajowy w Budapeszcie na stronie hampage.hu
Linki zewnętrzne strona internetowa operatora
Budapeszt Kategoria:Transport w Budapeszcie