mały|210px|Dawna kaplica św. Leoncjusza Rostowskiego w kompleksie zabudowań seminarium, dziś część budynku I Liceum Ogólnokształcącego w Chełmie mały|200px|Ikonostas w szkolnej cerkwi św. Leoncjusza mały|200px|Aula seminaryjna

Prawosławne seminarium duchowne w Chełmie – prawosławne seminarium duchowne działające w latach 1875–1915 w Chełmie.

Historia Seminarium duchowne zostało otwarte w 1875 z inicjatywy arcybiskupa chełmskiego i warszawskiego Leoncjusza. Jego powstanie miało miejsce w roku ostatecznej kasaty ostatniej unickiej administratury w Imperium Rosyjskim – diecezji chełmskiej i wpisywało się w antyunickie i rusyfikacyjne działania arcybiskupa na ziemiach zaboru rosyjskiego. Szkoła zajęła obiekty po seminarium unickim. Już w roku następnym seminarium ukończył pierwszy rocznik absolwentów w liczbie 28 osób. Za prawidłowe funkcjonowanie placówki odpowiedzialny był biskup lubelski, wikariusz eparchii chełmsko-warszawskiej.

Już siedem lat po otwarciu szkoły arcybiskup Leoncjusz zdecydował o wzniesieniu nowej siedziby seminarium. Grunt pod budowę (działka o powierzchni 6,5 ha) wykupiono w 1882 od mieszczan Kiwińskiego i Skibińskiego oraz rodziny Czaplińców. Prace budowlane zakończono we wrześniu 1890. W seminarium mieszkało i kształciło się 300 alumnów, którzy mieli następnie działać na terytorium ziemi chełmskiej i uczestniczyć w umacnianiu prawosławia w regionie, co było zarazem elementem akcji rusyfikacyjnej prowadzonej przez carat. Budynek seminarium był obiektem nowoczesnym: zainstalowano w nim kanalizację, wodę bieżącą i centralne ogrzewanie. Wychowankowie szkoły zamieszkiwali na trzecim piętrze, drugie zajmowały sale lekcyjne i biblioteka, pierwsze zaś aula i gabinet rektora. W tylnej części obiektu zlokalizowano kaplicę św. Leoncjusza.

Kształcenie w chełmskim seminarium trwało sześć lat. Do 1882 w kadrze pedagogicznej szkoły dominowali duchowni przybyli przed 1875 z Galicji, byli unici, którzy przyjęli prawosławie w czasie likwidacji diecezji chełmskiej. Następnie do Chełma zaczęli przyjeżdżać wykładowcy narodowości rosyjskiej, którzy ostatecznie zdominowali kadrę szkoły.

Słuchacze chełmskiego seminarium pochodzili z zachodnich guberni Imperium Rosyjskiego (ziemie ukraińskie i białoruskie) i po ukończeniu szkoły z reguły podejmowali pracę duszpasterską w miejscu pochodzenia, rzadziej w eparchii chełmsko-warszawskiej, a następnie chełmskiej.

W 1914, po wybuchu I wojny światowej, w budynku seminarium rozmieszczono rosyjski szpital wojskowy. W czerwcu roku następnego prawosławne duchowieństwo Chełma, w tym personel szkoły, opuściło miasto – w obliczu ryzyka zajęcia miasta przez Austriaków z Chełma wyjechała nie tylko rosyjska administracja, ale też biskup chełmski Anastazy razem z konsystorzem. Wykładowcy i uczniowie szkoły zostali przyjęci w monasterze Zaikonospasskim w Moskwie.

Po zakończeniu działań wojennych seminarium nie wznowiło działalności. Kontynuatorem prac szkoły było po I wojnie światowej seminarium prawosławne w Krzemieńcu

Prawosławne seminarium duchowne zostało na nowo otwarte w Chełmie w 1943, dzięki staraniom arcybiskupa chełmskiego i podlaskiego Hilariona (Ohijenki) i przy wsparciu niemieckich władz okupacyjnych. Działało do 1944, przyjmując wyłącznie kandydatów narodowości ukraińskiej.

Kadra zarządzająca placówką Rektorzy Hipolit Krynicki, 1875– przed 1889 Michaił Dobrianski, przed 1889 Gedeon (Pokrowski), 1889–1891 Klemens (Wiernikowski), 1891–1892 Tichon (Biełławin), 1892–1897 Eulogiusz (Gieorgijewski), 1897–1903 Dionizy (Waledyński), 1902–1911 Warłaam (Nowgorodski), 1911–1914 Serafin (Ostroumow), 1914–1916 p.o. Smaragd (Łatyszenkow), 1916–1918 Semen Smereka, 1943–1944 (po reaktywacji szkoły)J. Makar, Chełmszczyzna w latach okupacji niemieckiej, [w:] Polska-Ukraina: Trudne pytania. Materiały XI międzynarodowego seminarium historycznego „Stosunki polsko-ukraińskie w latach II wojny światowej” Warszawa 26–28 kwietnia 2005, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej-KARTA-Wołyński Uniwersytet Państwowy im. Łesi Ukrainki, Warszawa 2006, , t. X, s. 215..

InspektorzyZakres obowiązków odpowiadający zadaniom zastępcy rektora ds. studenckich, inspektor był ponadto odpowiedzialny za nadzór nad zachowaniem i moralną postawą seminarzystów. Nikifor Laborinski, 1880– do 1887. Włodzimierz (Sokołowski-Awtonomow), 1887 Serafin (Mieszczeriakow), 1888 Klemens (Wiernikowski), 1890–1891 Antoniusz (Sieriedonin), 1892–1893 Arseniusz (Timofiejew), 1893–1896 Beniamin (Kazanski), 1897–1898 Dionizy (Waledyński), 1901–1902 Sebastian (Wiesti), 1903–1906 Eleuteriusz (Bogojawleński), 1906–1909 Warłaam (Nowgorodski), 1909–1911 Smaragd (Łatyszenko), 1911–1916 M. Bułgakow, 1916–1918

Związani z seminarium Wykładowcy Antoni (Chrapowicki), późniejszy pierwszy zwierzchnik Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji, wykładowca seminarium w latach 1886–1887 Antonin (Granowski), późniejszy zwierzchnik Żywej Cerkwi, wykładowca w latach 1897–1898 Mychajło Kobryn (Michaił Kobrin), ukraiński teolog, wykładowca w latach 1899–1915 (był również absolwentem seminarium)Памяти Михаила Петровича Кобрина. Daniel (Troicki), późniejszy arcybiskup briański, wykładowca seminarium w latach 1913–1915 Sofroniusz (Smirnow), późniejszy przełożony ławry Świętogórskiej, w 2008 kanonizowany, spowiednik seminarzystów po 1885

Absolwenci Ambroży (Gudko), późniejszy misjonarz na Ałtaju i w Korei, następnie biskup sarapulski, w 1999 kanonizowany Bazyli Martysz, późniejszy misjonarz na Alasce i naczelny kapelan polskich żołnierzy wyznania prawosławnego w latach 1919–1934, kanonizowany w 2003 Flawian (Dmitrijuk), późniejszy biskup swierdłowski Innocenty (Sokal), późniejszy biskup smoleński Ireneusz (Bekisz), metropolita całej Ameryki i KanadyМитрополит Ириней. Jan Kowalenko, polski duchowny prawosławnyБлагочиннический Округ Пограничных Церквей Варшавской Епархии. Leoncjusz (Stasiewicz), mnich prawosławny, w 2000 kanonizowany Makary (Oksijuk), późniejszy wykładowca Kijowskiej Akademii Duchownej, metropolita warszawski i całej Polski w latach 1951–1960 Neofit (Osipow), mnich prawosławny, w 2000 kanonizowany Onufry (Gagaluk), późniejszy arcybiskup kurski, w 1993 kanonizowany Mykoła Malużynski, ukraiński teolog prawosławny, wykładowca odnowionego seminarium w 1943 Roman Miedwiedź, duchowny prawosławny, kanonizowany w 2000 Ołeh Milkow, ukraiński teolog prawosławny, wykładowca odnowionego seminarium w 1943

Przypisy

Kategoria:Oświata w Chełmie Chełm, seminarium Chełm Seminarium