Krzysztof Mikołaj Radziwiłł

thumb|Pałac w Sichowie, w którym do 1940 roku mieszkał Krzysztof Mikołaj Radziwiłł thumb|Grób polityka Krzysztofa Mikołaja Radziwiłła i jego córki – wiceminister edukacji Anny Radziwiłł na Cmentarzu Wilanowskim w Warszawie Krzysztof Mikołaj Radziwiłł (ur. 29 lipca 1898 w Zegrzu, zm. 24 marca 1986 w Warszawie) – polski arystokrata, działacz społeczny i politycznyMieczysław Markowski, Obywatele ziemscy w województwie kieleckim 1918–1939 Kieleckie Towarzystwo Naukowe Kielce 1993, s. 36., senator, poseł, dyplomata, oficer rezerwy Wojska Polskiego, tłumacz i autor publikacji Pamiętniki. Od feudalizmu do socjalizmu bezpośrednio, zwany Czerwonym KsięciemStefan Iwaniak, Ziemiańskie dobra kulturowe w województwie kieleckim (1944–1946) Kielce 1996, s. 205..

Życiorys Urodził się w ziemiańskiej rodzinie Macieja Mikołaja Radziwiłła i Róży z hr. Potockich. Był najstarszy z rodzeństwa, które tworzyli bracia: Artur, Konstanty i Maciej. Wychowany został w szacunku do ludzi pracy. Wspominał, że gdy nazwał jednego z furmanów durniem, ojciec nakazał mu publicznie go przeprosić. Ukończył gimnazjum polskie w Moskwie. Studiował na wydziałach filozoficznych Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Warszawskiego. Posiadał zdolności artystycznie i literackie, które wykorzystał w późniejszym okresie życia.

Od 1918 służył w baonie akademickim w Krakowie, następnie w Szkole Podchorążych Piechoty. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919, a na stopień porucznika ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 237. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty. Członek polskiej misji wojskowej wysłanej do admirała A. Kołczaka, następnie do 1921 przydzielony do Poselstwa RP w Tokio.

Przed 1922 rokiem był kilka lat zaręczony z Anną Lilpop, która zerwała zaręczyny i poślubiła Jarosława Iwaszkiewicza.

Po śmierci ojca w 1920 przez 10 lat pomagał matce w zarządzaniu majątkiem tzw. dobrami staszowskimiJerzy Daniel, Kalendarz Świętokrzyski 2005. Wydawnictwo Jedność Kielce 2004, s. 296.. Następnie jako właściciel posiadał część wspomnianych dóbr staszowskich z majątkiem ziemskim w Sichowie Dużym oraz folwarkami w: Łubnicach, Wilkowej, Nizinach, Rzędowie i WincentowieEdyta Majcher-Ociesa, Mieczysław Markowski, Dobra ziemskie w województwie kieleckim według spisów z roku 1923 i 1925 Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Kielce 2014, s. 114.. Posiadał również cukrownię w Rytwianach, która jednak po pożarze w 1925 została zlikwidowanaMieczysław Markowski, Obywatele ziemscy w województwie kieleckim 1918–1939 Kieleckie Towarzystwo Naukowe Kielce 1993, s. 92.. Przewodnicząc organizacjom i uczestnicząc w samorządzie terytorialnym powiatowym i wydziale wojewódzkim przyczynił się do budowy i przebudowy około 70 szkół w powiecie stopnickimMieczysław Markowski, Obywatele ziemscy w województwie kieleckim 1918–1939 Kieleckie Towarzystwo Naukowe Kielce 1993, s. 146.. Był też działaczem politycznym, jednak głównie dzięki aktywności społecznej w ostatnich latach okresu międzywojennego uzyskał fotel w Senacie Rzeczypospolitej PolskiejMieczysław Markowski, Obywatele ziemscy w województwie kieleckim 1918–1939 Kieleckie Towarzystwo Naukowe Kielce 1993, s. 133.. Twierdził, że II Rzeczpospolita nie była de facto kapitalistyczna, ponieważ kapitał rodzimy prawie nie istniał a kapitał obcy wyzyskiwał naród polski na sposób kolonialny.

W czasie okupacji niemieckiej przebywał w Sichowie. 4 sierpnia 1940 roku został aresztowany z polecania niemieckich władz okupacyjnych. Osadzony został w więzieniu w Sandomierzu, skąd został wywieziony do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie. Następnie był więźniem obozów Mauthausen i MajdanekTygodnik Nadwiślański Książę opowiada. W czasie pobytów w obozach poznał więźnia Józefa Cyrankiewicza (przyszłego premiera PRL). Po wojnie współpracował z rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, był m.in. szefem protokołu dyplomatycznego, oraz posłem na Sejm Ustawodawczy z ramienia Stronnictwa Demokratycznego. Z powodu lewicowych przekonań politycznych zyskał przydomek Czerwony KsiążęJerzy Daniel, Kalendarz Świętokrzyski 2005. Wydawnictwo Jedność Kielce 2004, s. 264..

Jako posłowi w 1948 z Muzeum Narodowego w Warszawie zwrócono mu w sumie 85 przedmiotów w tym portrety przodków. Wśród nich były obrazy namalowane przez Horowitza i MehofferaStefan Iwaniak, Ziemiańskie dobra kulturowe w województwie kieleckim (1944–1946) Kielce 1996, s. 207.. W 1953 z Muzeum Narodowego w Kiecach zwrócono mu kolejne pamiątki rodzinne w postaci obrazów, mebli i fotografiiStefan Iwaniak, Ziemiańskie dobra kulturowe w województwie kieleckim (1944–1946) Kielce 1996, s. 204.. Po wycofaniu się z działalności publicznej zajmował się tłumaczeniem literatury niemieckiej. Napisane przez niego pamiętniki opatrzone tytułem Pamiętniki od feudalizmu do socjalizmu bezpośrednio, zostały wydane w 2000 przez wydawnictwo Wiedza Powszechna, po jego śmierciDemokratyczny książę. Krzysztof Mikołaj Radziwiłł zmarł 1986 w Warszawie, a został pochowany na wilanowskim cmentarzuWywłaszczone ziemiaństwo jako zjawisko społeczne w powojennej Polsce.. Na nagrobku wyryto zgodnie z jego wolą motto:

Rodzina Potomkowie 12 września 1923 roku zawarł związek małżeński z Zofią Popiel, córką właściciela majątku ziemskiego w Kurozwękach. W małżeństwie urodzili się: Barbara Radziwiłł (1924–2008) – Reyowa, Maria Radziwiłł (1925–2009) – Dunin-Wąsowiczówna, Zofia Radziwiłł (1928–2017) – Skórzyńska, Stanisław Radziwiłł (1930–2012), Anna Maria Radziwiłł (1939–2009).

Przodkowie

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (27 listopada 1929)M.P. z 1929 r. nr 276, poz. 638 „za zasługi na polu społeczno-oświatowem i gospodarczem”.

Przypisy

Bibliografia Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34.

Linki zewnętrzne Potomkowie Sejmu Wielkiego, Serwis genealogiczny pod patronatem Stowarzyszenia Potomków Sejmu Wielkiego

Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Hrabiowie szydłowieccy Kategoria:Ludzie urodzeni w Zegrzu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Politycy Stronnictwa Demokratycznego Kategoria:Porucznicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) Krzysztof Mikołaj Radziwiłł Kategoria:Pochowani na Cmentarzu w Wilanowie Kategoria:Senatorowie V kadencji (1938–1939) Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Więźniowie KL Buchenwald Kategoria:Więźniowie KL Lublin Kategoria:Więźniowie KL Mauthausen-Gusen Kategoria:Zmarli w 1986