Asyryjska lista królów, zwana też Asyryjską kroniką królewskąJ-J. Glassner, Mesopotamian..., s. 136. – dzieło piśmiennictwa asyryjskiego wymieniające imiona i długość panowania królów rządzących Asyrią poczynając od władców najwcześniejszych (początek II tys. p.n.e.), a kończąc na panowaniu Salmanasara V (726–722 p.n.e.)A.K. Grayson Königslisten..., s. 101.A.K. Grayson, Assyrian..., s. 1.. Najważniejsze istniejące źródło do odtworzenia niemal kompletnej listy władców asyryjskich. thumb|300px|Fragment terakotowej tabliczki z tekstem Asyryjskiej listy królów (kopia D); odnaleziony w Aszur, obecnie w Muzeum Archeologicznym w Stambule.
Zachowane kopie Znanych jest pięć kopii tego tekstu (tzw. kopie A, B, C, D i E), datowanych na X–VIII w. p.n.e.: kopia A, tzw. „Nassouhi List”Opublikowana w: E. Nassouhi, „Grande liste des rois d’Assyrie”, Archiv für Orientforschung 4 (1927), s. 1–11, pl. I-II. – znaleziona w Aszur; posiada liczne luki; kończy się na panowaniu Tiglat-Pilesera II (966–935 p.n.e.); kopia B, tzw. „Khorsabad List”Opublikowana w: I.J. Gelb, „Two Assyrian King Lists”, Journal of Near Eastern Studies 13 (1954), s. 209–230, pl. XIV-XVII. – znaleziona w Dur-Szarrukin; według zachowanego kolofonu została skopiowana z oryginału znajdującego się w Aszur; wraz z kopią C należy do najlepiej zachowanych; kończy się na panowaniu Aszur-nirari V (754–745 p.n.e.); jej tekst zapisany jest na tabliczce w kształcie amuletu; kopia C, tzw. „Seventh-Day Adventist Theological Seminary (SDAS) List” – pochodzenie nieznane; według zachowanego kolofonu należała do egzorcysty (akad. ašipu) z miasta Aszur; wraz z kopią B należy do najlepiej zachowanych; stanowi kopię najpóźniejszą, kończąc się na panowaniu Salmanasara V (726–722 p.n.e.); jej tekst zapisany jest na tabliczce w kształcie amuletu; kopia DTekst KAV 15 (nieopublikowany). – niewielki fragment pochodzący z Aszur; kopia EOpublikowana w: A.R. Millard, „Fragments of Historical Texts from Nineveh: Midle Assyrian and Later Kings”, Iraq 32 (1970), s. 167–176. – niewielki fragment pochodzący z Niniwy
Tekst wszystkich kopii napisany jest dialektem asyryjskim języka akadyjskiego
Kompozycja We wszystkich zachowanych kopiach tekst zapisany jest na pojedynczej tabliczce, po obu jej stronach. Na każdej ze stron pionowa linia dzieli tekst na dwie kolumny, które z kolei podzielone są poziomymi liniami na ustępyK. Greenwood, Assyrian..., s. 368.. Każdy z ustępów, z wyjątkiem kilku początkowych, poświęcony jest panowaniu jednego władcy. Ustęp I zawiera imiona 17 władców, bez żadnych dodatkowych informacji. Ustęp II, podsumowujący, nazywa ich „17 królami, którzy mieszkali w namiotach”. W ustępie III wymienione są imiona kolejnych 10 władców, tym razem z zaznaczeniem, że każdy z nich był synem swego poprzednika. Ustęp IV nazywa ich „10 królami, którzy byli przodkami”. Ustęp V zawiera imiona sześciu władców i podsumowanie nazywające ich „6 królami, [których imiona zostały zapisane (?)] na cegłach, ale których limmu nie są znani (?)”. Począwszy od ustępu VI (panowanie Eriszuma I) tekst przyjmuje formę, w której każdy ustęp poświęcony jest jednemu władcy, którego pochodzenie i długość panowania są podane. W większości przypadków stosowana jest standardowa formuła „(król) A, syn (króla) B, panował przez X lat”. Od czasu do czasu występuje jednak odstępstwo od tego wzorca. Dotyczy to sytuacji, gdy sukcesja z ojca na syna zostaje przerwana – wówczas w treści ustępu obok imienia króla podawana jest krótka informacja o charakterze kronikarskim wyjaśniająca okoliczności dojścia przez niego do władzy. Tekst Listy, w zależności od kopii, kończy się na panowaniu Tiglat-Pilesera II (kopia A, najwcześniejsza), Aszur-nirari V (kopia B) lub Salmanasara V (kopia C, najpóźniejsza). W przypadku kopii B i C tekst zawiera dodatkowo na końcu kolofon wymieniający imię autora/właściciela tabliczki.
Powstanie i ewolucja Listy Zalążek Asyryjskiej listy królów powstał najprawdopodobniej w 1 połowie II tys. p.n.e., w czasach panowania Szamszi-Adada I (1813–1781 p.n.e.), amoryckiego uzurpatora na tronie ówczesnego miasta-państwa AszurA.K. Grayson Königslisten..., s. 102.. Wydaje się, iż w założeniach miał to być tekst propagandowy, mający wykazać, iż król ten był prawowitym władcą Aszur. Aby „udowodnić” prawa Szamszi-Adada I do tronu, autor Listy włączył imiona jego przodków (ustępy I-IV) do listy „rdzennych” władców asyryjskich (ustępy V-XI).
Wydawałoby się, iż tak spreparowana Lista nie miała szans przetrwać próby czasu. Stało się jednak inaczej. Upadek dynastii Szamszi-Adada I, z następującym po nim okresem upadku, anarchii i obcych rządów sprawiły, iż potrzebny stał się dokument, który przypominałby Asyryjczykom o ich przeszłości i pochodzeniu. Kolejne pokolenia, motywowane patriotyzmem i poczuciem dumy z własnego dziedzictwa, do istniejącej już Listy zaczęły dodawać imiona kolejnych władców, tworząc w rezultacie dokument stanowiący asyryjski odpowiednik Sumeryjskiej listy królów.
Tłumaczenie