mały|Książka „Billy Graham w Polsce” Wizyta Billy’ego Grahama w Polsce – 253. kampania ewangelizacyjna Billy’ego Grahama, amerykańskiego ewangelisty przebudzeniowego, teologa i antropologa, jednego z najbardziej znanych ewangelistów na świecie która miała miejsce w dniach 6–16 października 1978. Polska była 57. krajem, który odwiedził kaznodzieja. Przebywał on kolejno w następujących miastach: Warszawie, Białymstoku, Poznaniu, Wrocławiu, Katowicach, Oświęcimiu, Krakowie, Częstochowie i ponownie w Warszawie.
Wizyta była jednym z najważniejszych wydarzeń w historii polskiego ewangelikalnego chrześcijaństwa. Wizyta była też ważnym wydarzeniem ekumenicznym, otworzyła nowy etap współpracy między Kościołami chrześcijańskimi w Polsce. Ponadto podczas wizyty Graham spotkał się z przedstawicielami władz państwowych, m.in. z wicepremierem Józefem Tejchmą i ministrem Kazimierzem Kąkolem. Tłumaczem Grahama był prezbiter Zdzisław Pawlik, sekretarz Polskiej Rady Ekumenicznej. Wizyta była monitorowana przez SB.
Pierwsze zaproszenie mały|Miesięcznik „Słowo Prawdy” z września 1966 Pomysł zaproszenia Billy’ego Grahama do Polski narodził się w latach 60. XX wieku. Polski Kościół Baptystów chciał zaprosić Grahama w 1966 roku, roku milenijnym. Oprócz Grahama chciano również zaprosić pastora Kinga. Zaproszenie wystosował Aleksander Kircun, zwierzchnik polskich baptystów, w maju albo czerwcu 1966 roku. Graham miałby odwiedzić następujące miasta: Warszawa, Kraków, Oświęcim, Wrocław. W programie miałyby uczestniczyć kościoły protestanckie (luteranie, reformowani). Organizatorzy chcieli nadać wizycie charakter konfrontacyjny wobec Kościoła katolickiego. Nigdy też dotąd amerykański ewangelista nie głosił Ewangelii w komunistycznym kraju. Jedna z berlińskich rozgłośni radiowych podała wtedy, że skoro władze PRL wyraziły zgodę na przyjazd „protestanckiego papieża”, to powinny również zaprosić katolickiego papieża. Komunistyczne władze odmówiły wcześniej papieżowi Pawłowi VI, nie chciano więc, by przyjazd Grahama, protestanta, wzbudzał zbędne kontrowersje. W roku 1978 Tadeusz Dusik stwierdził, że do wizyty nie doszło „z tego względu, że B. Grahama cechowała wojownicza postawa wobec krajów socjalistycznych”.
Drugie zaproszenie 11 października 1977 roku Naczelna Rada Kościoła Chrześcijan Baptystów zwróciła się do Urzędu ds. Wyznań z prośbą o wyrażenie zgody na przyjazd do Polski Billy’ego Grahama. Było to w miesiąc po jego wizycie na Węgrzech i pozytywne opinie węgierskich komunistów przekonały polskie władze do wyrażenia zgody. W lutym 1978 roku władze PRL wyraziły zgodę. Władze wyrażając zgodę na przyjazd brały pod uwagę, że Graham jest osobą znaną i wpływową w USA i fakt odmowy mógłby być dla Polski niekorzystny. Ponadto brano pod uwagę również i to, że wizyta może poprawić wizerunek Polski na Zachodzie.
Rozmowy toczone były również z Kościołem rzymskokatolickim oraz Polską Radą Ekumeniczną. W trakcie tych rozmów przedstawiciele Stowarzyszenia Ewangelizacyjnego Billy’ego Grahama (, BGEA) dwukrotnie odwiedzili Polskę (styczeń, kwiecień). BGEA początkowo godziło się na 6-dniową wizytę (w owym czasie Graham otrzymywał około 3 tysięcy zaproszeń rocznie), strona polska chciała 12 dni.
Na tłumacza wyznaczono Zdzisława Pawlika, który nie tylko znał język angielski, ale też kilkakrotnie miał już okazję słuchać Grahama na różnych kongresach baptystycznych. Spotkał się też specjalnie z Aleksandrem Haraszti, doradcą Billy’ego Grahama, który poinstruował go, że nie wystarcza tylko oddawać sens jego słów, ale również należy naśladować tonację głosu, gestykulację, a nawet mimikę mówcy. „Tych, którzy znają angielski, będzie wśród słuchaczy niewielu. Ludzie więc będą słuchać ciebie, jakbyś był Grahamem. Dlatego winieneś oddawać nie tylko sens, ale również wszelkie odcienie emocjonalnego napięcia”, stwierdził Haraszti. Pawlik na miesiąc przed zapowiedzianą wizytą w Polsce udał się do Szwecji, gdzie Graham przeprowadzał właśnie ewangelizację, by przyjrzeć się jego sposobowi głoszenia i wczuć się w rolę tłumacza. Tam też pierwszy raz miał okazję osobiście rozmawiać z Grahamem.
Graham przed przyjazdem przeprowadził konsultacje, w których pytał jak ma usługiwać, by nie urazić gospodarzy, by uszanować ich kulturę i zwyczaje. Z tego względu zrezygnował z humorystycznych wstępów, które przewijały się często w jego kazaniach zwróconych do Amerykanów.
Wraz z Grahamem przybyli do Polski jego żona Ruth, Walter H. Smyth (wraz z żoną), który kierował przygotowaniem wielkiej nowojorskiej krucjaty oraz kilku innych krucjat Grahama; Cliff Barrows, kierownik muzyczny; Bill Fasing, muzyk organowy i specjalista od elektroniki; John N. Akers, doktor filozofii i wykładowca; Myrtle Hall, wokalistka; Aleksander S. Haraszti, misjonarz oraz doradca Billy’ego Grahama; ponadto szesnaście innych osób. Polska była 57. krajem, który odwiedził Billy Graham.
Wizyta Grahama zbiegła się ze 120. rocznicą istnienia społeczności baptystów na ziemiach polskich (obchodzone w listopadzie). Na krótko przed przyjazdem Grahama do Polski, wydawnictwo „Słowo Prawdy” wydało specjalną broszurę „Ewangelista dr Billy Graham”, w której przedstawiono jego sylwetkę i pracę. Wydano również w języku polskim jego książkę pt. „Musicie się na nowo narodzić”. W każdym miejscu, do którego miał przybyć Graham, przeprowadzona została szeroka akcja indywidualnego zapraszania. We wszystkich kościołach należących do Polskiej Rady Ekumenicznej podane zostały odpowiednie ogłoszenia i rozmieszczono plakaty ewangelizacyjne. Były one także eksponowane w kościołach rzymskokatolickich.
Przebieg wizyty thumb|W Katedrze Chrystusa Króla w Katowicach Graham przybył do Polski 6 października 1978 roku. Na lotnisku w imieniu Kościoła baptystów przywitał go Michał Stankiewicz, w imieniu Polskiej Rady Ekumenicznej – Witold Benedyktowicz, w imieniu Kościoła katolickiego – bp Władysław Miziołek. Miziołek wyraził przypuszczenie, że większość słuchaczy Grahama stanowić będą katolicy. Graham odpowiedział, m.in.: „Jestem przekonany, że moje przybycie do Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest oznaką pojawienia się nowego ducha w tym świecie, symbolem nowych kierunków i nowych nadziei zarówno wśród chrześcijan, jak i całych narodów.” Zacytował też słowa Jana Pawła I z jego inauguracji: „O jak wielkie są bogactwa i poznanie Boga! Jakże niezbadane sądy Jego i niedoścignione Jego drogi!” Wieczorem, w Hotelu Victoria, odbyła się oficjalna uroczystość powitalna z przedstawicielami Kościołów, władz państwowych, ambasad i dziennikarzy. Graham złożył oświadczenie, w którym wyjaśnił cel swojej wizyty: głosić Ewangelię, poznać system społeczny w Polsce, budować mosty w podzielonym świecie.
Graham głosił słowo w kościołach katolickich (Warszawa, Poznań, Katowice, Kraków), w ewangelickich (ewangelicko-reformowanym i ewangelicko-augsburskim) (Warszawa) oraz w zborach baptystów (Białystok, Warszawa, Wrocław). Przed przybyciem do Polski Graham przemawiał okazyjnie w katolickich kościołach (np. na pogrzebach), jednak pełne ewangelizacyjne kazanie w kościele katolickim wygłosił dopiero w katedrze w Poznaniu. W Katowicach przemawiał w katedrze Chrystusa Króla, którą wypełniło około 10 tysięcy ludzi. Wskazując na krzyż wiszący nad ołtarzem, wyjaśniał, jakie znaczenie dla wszystkich chrześcijan ma śmierć Chrystusa na krzyżu. Po kazaniu z organów w tyle katedry rozległy się dźwięki reformacyjnego hymnu „Warownym grodem jest nasz Bóg”. Było to pierwsze tak duże spotkanie religijne zorganizowane na terenie diecezji katowickiej. W Krakowie głosił w kościele św. Anny, na co już wcześniej uzyskał zgodę kardynała Karola Wojtyły.
W Białymstoku Polski Kościół Baptystów dysponował w owym czasie swoim największym i najbardziej nowoczesnym obiektem. Wewnątrz budynku oraz na zewnątrz zgromadziło się kilka tysięcy ludzi. Tematem wygłoszonego w nim kazania Grahama był „Powrót do Ojca”.
Graham złożył szereg wizyt dostojnikom państwowym: przewodniczącemu Komisji Sejmowej Spraw Zagranicznych Ryszardowi Frelkowi, wicepremierowi Józefowi Tejchmie, Kazimierzowi Kąkolowi i Tadeuszowi Dusikowi; prezydentom miasta Krakowa i BiałegostokuGraham twierdzi, że miał prywatne spotkanie z I sekretarzem PZPR. (). Odwiedził zakład Teletra w Poznaniu poznając jego produkcję, był w Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie, odwiedził Tykocin, Treblinkę, klasztor jasnogórski w Częstochowie oraz Auschwitz-Birkenau. Był pierwszym protestantem, który został podjęty przez przeora jasnogórskiego klasztoru. Po wizycie w niemieckim obozie koncentracyjnym powiedział: „Oświęcim jest przestrogą dla całego rodzaju ludzkiego – przypomnieniem jednego z najmroczniejszych okresów cywilizacji. (...) jest również pomnikiem odwagi i wytrwałości tych, którzy walczyli z systemem zła przezeń reprezentowanym”.
16 października, ostatniego dnia pobytu, odbyła się w Hotelu Europejskim konferencja prasowa, zorganizowana przez Interpress. Graham złożył oświadczenie, w którym podzielił się swymi wrażeniami podczas wizyty w Polsce. Powiedział, że po raz pierwszy w jego życiu zdarzyło się, by współpracowały z nim wszystkie Kościoły danego kraju i ma nadzieję, że zainicjuje to nowy okres ekumenizmu w Polsce. Dowiedział się od polskich przywódców, że Polska boryka się z problemem mieszkaniowym. Oświęcim uświadomił mu, że istnieje realna możliwość jeszcze większych okropności.
Podczas wizyty B. Grahama w Polsce, w Watykanie obradowało kolegium kardynałów, natomiast podczas powrotu do USA, 16 października, konklawe dokonało wyboru nowego papieża – Jana Pawła II (w chwili, gdy lądował samolot Grahama w Paryżu).
Niemiecka misja baptystyczna „Licht im Osten” wykorzystała przyjazd Grahama dla wwiezienia do Polski większej ilości rosyjskiej literatury religijnej (w tym przede wszystkim Biblię). Urszula Ristau, przedstawicielka tej misji, znalazła się wśród osób towarzyszących Grahamowi.
Program wspierający Kampanie ewangelizacyjne oraz wizyty Grahama zawsze miały program wspierający. Obok głównego nurtu ewangelizacyjnego, prowadzonego osobiście przez Grahama, towarzyszące działania prowadzili jego współpracownicy i asystenci. Ruth, żona Grahama, prowadziła spotkanie dla kobiet ze Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego. Cliff Barrows i Denton Lotz byli gośćmi stołecznego zboru Kościoła Baptystów oraz Kościoła Adwentystów.
W tym samym czasie, gdy Graham był w Białymstoku, jego asystenci gościli w Katowicach, Poznaniu i Gorzowie Wielkopolskim. Cliff Barrows gościł w Klubie Inteligencji Katolickiej w Krakowie, a Denton Lotz – w Wyższym Międzywyznaniowym Instytucie Katechetycznym. Ruth Graham i Ethel Smyth odwiedziły Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne w Warszawie. W drugą niedzielę wizyty Ruth, Barrows oraz Pashko z Kanady odwiedzili w Płocku centralę Kościoła Mariawitów.
Reakcje prasy
Przed przyjazdem Billy’ego Grahama do Polski w polskiej prasie prawie w ogóle nie pisano na temat planowanej wizyty. „Słowo Prawdy” od kwietnia 1978 roku regularnie i na bieżąco informowało o nadchodzącym przyjeździe. Również „Chrześcijanin” obszernie informował o programie wizyty. Oba pisma publikowały też biografię Grahama oraz jego kazania. Wzmianki zamieszczane były także w „Mariawicie”. Adwentystyczne pismo „Znaki Czasu” (9-1978) zamieściło wywiad z ewangelistą, a okładkę pisma zilustrowano jego fotografią. Większość pism religijnych albo nie dostrzegała wydarzenia, albo ograniczała się do zdawkowych informacji. „Tygodnik Powszechny” (41-1978) podał ogłoszenia o nabożeństwie w Krakowie. Ateistyczny tygodnik społeczno-kulturalny „Argumenty” (41-1978) zamieścił artykuł Anny Pożaryckiej „Kim jest Billy Graham”. Artykuł poprzedzony został słowem wstępnym Andrzeja Tokarczyka. Pożarycka spojrzała na Grahama ze strony socjologicznej, porównała go z aktorem, nazwała reżyserem widowiska, zarzuciła stosowanie techniki wieców. Po wizycie pismo zmieniło zdanie i określiło Grahama mianem jednego z „najwybitniejszych dziś kaznodziejów i ewangelistów protestanckich”.