thumb|Pieczęć Barnima I Barnim I Dobry (ur. zap. ok. 1210, zm. 13 lub 14 listopada 1278 w DąbiuE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 144–145 oraz przyp. 291 i 292, tamże.) – książę szczeciński i pomorski, z dynastii Gryfitów. Syn Bogusława II i Mirosławy, córki księcia/namiestnika gdańskiego Mściwoja I i ZwnisławyE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 143, 232–237, 246–248..
Lata panowania Samodzielne rządy, po osiągnięciu wieku sprawnego rozpoczął w 1227. Fakt ten poświadcza wystawiony dokument, z jego własną pieczęciąE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 144.. Władał księstwem szczecińskim, w czasie, kiedy jego kuzyn Warcisław III zarządzał księstwem dymińskim wydzielonym w 1211. Barnim I zrzucił z Pomorza nadodrzańskiego zwierzchność duńską i przeniósł swój dwór w 1235, z Uznamia do Szczecina (republiki miejskiej), dalej – na skutek skłócenia z mieszczanami tego miasta – do Dąbia (1249)J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 71..
Barnim, „książę na Szczecinie”, który tytułował się też księciem Kaszub (łac.) dux slavorum et CassubieT. Wróblewski, Etnograficzny zarys Pomorza Zachodniego, [w:] K. Ślaski (red.), Pomorze Zachodnie – Nasza ziemia ojczysta, s. 200., był jednym z najbardziej pracowitych władców Pomorza. Wraz z Warcisławem III starał się umacniać państwo, poprzez przebudowę gospodarki, tak aby dostosować ją do zachodnich standardów europejskichK. Ślaski, Przemiany narodowościowe na Pomorzu Zachodnim, [w:] K. Ślaski (red.), Pomorze Zachodnie – Nasza ziemia ojczysta, s. 178.. W poł. XIII w., zlikwidował m.in. prawo brzegowe, które hamowało bezpieczny rozwój handlu morskiego i zalewowego.
Okres jego panowania przypadał na wzmożoną kolonizację niemiecką i lokację miast na prawie magdeburskim oraz lubeckim, których książę ufundował bardzo wieleDla porównania – nowo lokowane miasta otrzymywały zwykle 100 łanów ziemi.Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 56–57.. Źródła wymieniają 30 miast lokowanych przez niego na PomorzuZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 53.. Do nich należały m.in. Szczecin (1243), Stargard (1243), Gryfino (1254), Police (1260) i Goleniów (1268). Po śmierci kuzyna w 1264, pierwsze lata jego samodzielnej działalności skupiały się na jednoczeniu ziem pomorskich oraz potwierdzaniu nadań aktów lokacyjnych dla miast (m.in. dla Gryfic). Był fundatorem także wielu klasztorów, m.in. w Marianowie. Hojny dla zakonów – nadał cysterkom 600 łanów ziemiZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 58.. Dla ściągnięcia kupców lubeckich i duńskich ponownie wprowadził w 1274 zakaz rabunków rozbitych statków i innych jednostek pływającychPolityka księcia wobec lubeczan była zmienna. W 1234 uwolnieni zostali od wszelkich ceł i danin, następnie od prawa brzegowego. W 1251 zostało podpisane z Lubeką tzw. „wieczne przymierze”. Kilka lat później już nie obowiązywało. Barnim I wprowadził zakaz skupywania przez kupców lubeckich zboża w jego kraju oraz zlikwidował wolność celną.. Było to spowodowane chęcią poszerzenia i zabezpieczenia wpływów ekonomicznych z resztą Europy Zachodniej.
Rzucona na Barnima klątwa 12 sierpnia 1269, przez legata papieskiego Albrechta Magnusa, za obronę ziemi suchańskiej (skutek zdrady joannitów), wprowadził jego w stan wojnyZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 60.. Brandenburczycy wspierani siłami joannitów dotarli do Kamienia Pomorskiego, gdzie księciu udzielono schronienia. W dalszej walce, pomoc uzyskał od rycerzy Bolesława Pobożnego, księcia wielkopolskiegoK. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 33.. Nawiedzany jednak ciągłymi podjazdami Brandenburczyków i pretensjami biskupa kamieńskiego, zgodził się na ustępstwa i przyjął zwierzchność lenną Brandenburgii (1269)Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 61.J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 72.A. Czacharowski, Dzieje pogranicza Pomorza Zachodniego z Polską w XIII-XVIII wieku, [w:] K. Ślaski (red.), Pomorze Zachodnie – Nasza ziemia ojczysta, s. 221..
Hołd lenny złożony margrabiom brandenburskim przez księcia szczecińskiego, spowodował jednocześnie przekazanie na ich rzecz ziemi wkrzańskiej (na zachód od Szczecina)B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 58.. Dla książęcej racji stanu odniosło to przykre konsekwencje w kolejnych latach na losy jedności Pomorza. Pierwszych jego symptomów, można doszukiwać się przy podziale jego księstwa na dwie części przez jego potomków (podział księstwa dokonany w 1295 spowodował wyodrębnienie na ok. 200 lat dwóch dzielnic – księstwa szczecińskiego i wołogoskiegoM. Szczaniecki, Ramy terytorialne rozwoju historycznego Pomorza Zachodniego, [w:] K. Ślaski (red.), Pomorze Zachodnie – Nasza ziemia ojczysta, s. 85.).
Barnim I zmarł 13 lub 14 listopada 1278 w Dąbiu i został pochowany w kościele NMP w SzczecinieZ. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 63.J.W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 73.. Wg innych przekazów Barnima I pochowano w prezbiterium kościoła cystersów w KołbaczuZygmunt Świechowski, Kościół cysterski w Kolbaczu [w:] Sztuka Pomorza Zachodniego, Warszawa 1973, s.43.
Barnim I a templariusze Istnieją przesłanki, że przesiąknięty wielkimi ideami zakonu templariuszy – Barnim I został bratem, tzw. gościem, rycerzem wspomagającym poczynania zakonu. Od lat 30. XIII w. był stałym bywalcem na zakonnych dworach, albo w otoczeniu rycerzy tego zakonu, m.in. Tempelhoff, Lietzen oraz Rurka.
Barnim korzystał z doradztwa templariuszy z brandenburskich i pomorskich komandorii. Przynależność do zakonu przedstawił w swojej pieczęci, na której umieścił templariuszowski symbol świątyni oraz starożytny symbol słońca, złota, czyli władzy. Są to znaki niespotykane, na żadnych innych pieczęciach książęcych z tego okresu. Charakterystyczne dla jego władzy było również nadawanie okręgów grodowych i innych włości na rzecz zakonu templariuszy. W 1235 nadał zakonowi żyzne ziemie pomiędzy Rurzycą a Tywą i przeniósł wszelkie prawa na ich rzecz, zwolnił od wszelkich ceł na terenie księstwa i zobowiązał jako swych wasali do udziału w wyprawach zbrojnych. Templariusze mieli prawo do zasiadania w radzie książęcej. Według K. Ślaskiego miało to na celu uniezależnienie polityki panującego dynasty od elity możnowładztwa pomorskiego.
Życie prywatne Barnim był żonaty trzykrotnie. Po raz pierwszy z Marianną księżniczką szwedzką, córką króla Eryka X Knutssona i Rychezy duńskiej. Małżeństwo zawarte zostało prawdopodobnie w 1238. Z tego związku pochodziły: Anastazja (ur. w okr. 1239–1245, zm. 15 marca 1317) – żona Henryka I Pielgrzyma, księcia meklemburskiego na Wyszomierzu, Jadwiga (ur. ?, zm. ?) – domniemana żona Jana I, margrabiego brandenburskiego, NN, córka (ur. ?, zm. ?) – żona Przybysława, księcia meklemburskiegoE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 143–151, 155–158..
Drugą żoną księcia została księżniczka Małgorzata meklemburska (lata 1252–1253), córka Mikołaja I na Orlu (Werle) i Jutty von Anhalt. Była matką: Bogusława IV (ur. w okr. 1254–1255, zm. 19 lutego 1309) – księcia pomorskiego, szczecińskiego i wołogoskiego,
Trzecią żoną w latach 1263–1267 została Matylda askańska, córka Ottona III Pobożnego, margrabiego brandenburskiego i Bożeny (Beatrix), z którą Barnim I miał sześcioro dzieci: Mirosławę (ur. 1270, zm. przed 11 listopada 1328) – żonę Mikołaja I, hrabiego zwierzyńskiego na Wittenburgu, Beatę (Beatrix) (ur. w okr. 1270–1274, zm. w okr. 1315–grudzień 1316) – żonę Henryka II z Orli (Werle), pana na Penzlinie, Hildegardę (ur. ?, zm. ?) – żonę Ottona I Tłustego, hrabiego anhalckiego, Małgorzatę? (ur. ?, zm. ?) – żonę Jana II, hrabiego choćkowskiego i prawdopodobnie żonę Wawrzyńca Jonssona (Pantera), Barnima II (ur. przed 1275, zm. 28 maja 1295) – księcia szczecińskiego i pomorskiego, Ottona I (ur. ok. 1279, zm. 30 lub 31 grudnia 1344) – księcia szczecińskiego i pomorskiegoE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 164–172..
W literaturze przedmiotu pojawia się również prawdopodobna córka z pierwszego lub trzeciego małżeństwa – Elżbieta, która jest odrzucana z filiacji przez współczesną genealogięE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 143–151, 163–172..
Genealogia
Bogusław Iur. najp. 1127zm. 18 III 1187 Anastazja Mieszkównaur. prawd. 1164zm. po 31 V 1240 Mściwoj I gdańskiur. ?zm. w okr. 1213–1215 Zwnisławaur. ?zm. p. 4 IX 1230 Bogusław IIur. w okr. 1178–1184zm. 23 lub 24 I 1220 lub 1221 Mirosławaur. w okr. 1190–1195zm. p. przed 2 II 1237
1Mariannaur. 1215zm. 27 VI 1252OO p. 1238 2Małgorzata meklemburskaur. zap. 1232zm. przed 25 V 1261OO w okr. 1252–1253 Barnim I Dobry (ur. zap. ok. 1210zm. 13 lub 14 XI 1278) 3Matylda askańskaur. ?zm. 20 XII 1316OO w okr. 29 III 1263 – 20 V 1267 1 1 1 2 3 Anastazjaur. w okr. 1239–1245zm. 15 III 1317 Jadwigaur. ?zm. ? NN, córkaur. ?zm. ? Bogusław IVur. w okr. 1254–1255zm. 19 II 1309 Mirosławaur. 1270zm. przed 11 XI 1328 3 3 3 3 3 Beata (Beatrix)ur. w okr. 1270–1274zm. w okr. 1315– XII 1316 Hildegardaur. ?zm. ? Małgorzata?ur. ?zm. ? Barnim IIur. przed 1275zm. 28 V 1295 Otton Iur. ok. 1279zm. 30 lub 31 XII 1344
Etymologia jego imienia Barnim to skrócona forma niepewnego imienia zaczynającego się od Broni– w wariancie pomorskim, jako że w dialektach pomorskich słowiańska grupa -or- (która w polszczyźnie zmieniła się w -ro-) zmieniła się w -ar- (porównaj: pomorskie ‘gard’, 'Warcisław', ‘Barnisław’ = polskie ‘gród’, 'Wrocisław', ‘Bronisław’).
W dynastii Gryfitów imię dotąd niespotykane. Prawdopodobnie zostało przeniesione z ziemi barnimskiej (plemiona Sprewian), która od 1176 dziedzicznie należała do dynastów pomorskich GryfitówE. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 143..
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Opracowania
Czacharowski A., Dzieje pogranicza Pomorza Zachodniego z Polską w XIII-XVIII wieku, [w:] Ślaski K. (red.), Pomorze Zachodnie – Nasza ziemia ojczysta, Poznań 1960. Dopierała B., Polskie losy Pomorza Zachodniego, Poznań 1970.
Rymar E., Barnim I książę Słowian na Pomorzu (ok. 1220/21-1278), Kraków 2022.
Szczaniecki M., Ramy terytorialne rozwoju historycznego Pomorza Zachodniego, [w:] Ślaski K. (red.), Pomorze Zachodnie – Nasza ziemia ojczysta, Poznań 1960. Szymański J.W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, . Ślaski K., Przemiany narodowościowe na Pomorzu Zachodnim, [w:] Ślaski K. (red.), Pomorze Zachodnie – Nasza ziemia ojczysta, Poznań 1960. Wróblewski T., Etnograficzny zarys Pomorza Zachodniego, [w:] Ślaski K. (red.), Pomorze Zachodnie – Nasza ziemia ojczysta, Poznań 1960.
Opracowania online Anklewicz M., Barnim I i templariusze , [w:] Stowarzyszenie „Szlak Templariuszy” (strona oficjalna) (pol.), [dostęp 2012-02-14]. Scheil U., Barnim I. Herzog von Pommern , [w:] NDB, ADB Deutsche Bioraphie (niem.), [dostęp 2012-02-14]. Skaziński B., Sałański M., Komandorie i posiadłości templariuszy w Polsce , [w:] Stowarzyszenie „Szlak Templariuszy (strona oficjalna)” , [dostęp 2012-02-14].
Literatura dodatkowa
Cieślikowa A. (red.), Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych, T. 1, Kraków 2000, .
Literatura dodatkowa (online) Madsen U., Barnim I. , [dostęp 2012-02-18].
Kategoria:Władcy Pomorza Zachodniego Kategoria:Gryfici Kategoria:Urodzeni w XIII wieku Kategoria:Zmarli w 1278