Tereny zielone zajmują około 32% powierzchni Białegostoku. Parki i skwery oraz 1846 ha lasów znajdujących się w granicach miasta tworzą specyficzny mikroklimat. W obrębie Białegostoku znajdują się dwa rezerwaty przyrody, o łącznej powierzchni 105 ha, będące pozostałościami Puszczy Knyszyńskiej. W granicach aglomeracji znalazł się również fragment Narwiańskiego Parku Narodowego.

Białostockie parki i tereny zielone W Białymstoku istnieje 11 parków. Łączna ich powierzchnia to ok. 82 ha: Park Branickich – 9,57 ha Planty – 14,94 ha Park Stary im. księcia Józefa Poniatowskiego – 4,76 ha Park Konstytucji 3 Maja – 16,2 ha Park Lubomirskich – 12,25 ha Park Centralny – 3,27 ha Park im. J. Dziekońskiej – 4,52 ha Park Antoniuk – 16 ha Park na osiedlu Wygoda Park Janiny Kurkowskiej-Spychajowej Park im. Andrzeja Piotra Karolskiego (Stawy Marczukowskie)

Powstały również cztery parki kieszonkowe:

przy ul. Parkowej - 0,0329 ha przy ul. gen. Władysława Andersa - 0,4 ha Botaniczny Park Kieszonkowy przy ul. Transportowej - ok. 0,5 ha Lawendowy Park Kieszonkowy przy ul. Hugo Kołłątaja - 0,149 ha

Park Branickich

Zespół pałacowo-parkowy Branickich w Białymstoku, zwany także Wersalem Podlasia, Polskim Wersalem czy Wersalem Północy, znajduje się w obrębie ulic Legionowej i Akademickiej. Stanowią go liczne zabudowania i ogrody. Park ze względu na nierówną rzeźbę terenu usytuowany jest na dwóch parterach (poziomach): górnym i dolnym. Osią kompozycji jest aleja główna, wzdłuż której urządzono osiem bukszpanowych, strzyżonych parterów dywanowych, wysypywanych białym i czerwonym piaskiem. Wzdłuż alei ustawione są na postumentach kamienne rzeźby, naprzemiennie – rzeźby figuralne: (Diana I, Diana II, Wenus, Flora, Akteon, Adonis, Apollo, Bachus) i wazony. Główną aleję kończy most flankowany.

Po południowej stronie salonu parterowego, usytuowany jest dawny boskiet z alejkami, kontynuującymi osie widokowe i kompozycyjne części parterowej. Na zakończeniu głównej osi poprzecznej, przy murze ogrodzenia – zrekonstruowany został pawilon włoski. Taras górny, otoczony od strony parterów bukszpanowych balustradą tralkową, wzmocniony jest murem oporowym biegnącym wzdłuż kanału w kształcie litery „L”.

Zwierzyniec

Na południowych peryferiach Białegostoku rozciągał się ogromny zwierzyniec Branickich, stykając się swą północną granicą z terenami pałacowymi. Zwierzyniec miał ok. 14 wiorst obwodu, otoczony był różnymi ogrodzeniami i rowami, do jego wnętrza prowadziła wielka brama kamienna. Szczegółów o tym kolosalnym zwierzyńcu znamy mało. Obszar jego wskazuje, że prowadzony był według nowoczesnych wzorów, że zamieszkujące go zwierzęta nie odczuwały niewoli. Wiemy o wysoko postawionych, dobrze produkujących bażantarni i kuropatwiarni (znajdującej się naprzeciwko kaplicy św. Rocha). Gorzej przedstawiała się hodowla pstrągów, które stale ginęły, w końcu pstrągarnie zajęły dzikie kaczki i łabędzie. W sąsiedztwie parku pomieszczono dwa reprezentacyjne zwierzyńce jeleni i danieli. Liczba jeleni przewyższała 60, danieli zaś 100 okazów. Na początku XIX wieku nastąpił upadek tego wspaniałego kompleksu. Terenom Zwierzyńca nadano status lasu komunalnego, a jego obszar zaczął się zmniejszać. Część zachodnią zabudowano koszarami, połacie wykarczowano na pola uprawne i ogrody. Jednak już pod koniec XIX w. zadbano o Las Zwierzyniecki. Wytyczono alejki spacerowe, pobudowano bufety. W tak zwanym Parku Rozkoszy wzniesiono teatr letni, restauracje i inne obiekty rozrywkowe. Do miejsca tego w roku 1895 doprowadzono „konkę” – linię tramwajową. Zwierzyniec stał się miejscem wypoczynku i rozrywki. Po odzyskaniu niepodległości, przy skrzyżowaniu obecnych ulic 11 Listopada i Zwierzynieckiej założono cmentarz wojskowy, na którym w 1932 roku wystawiono pomnik, według projektu inż. Jarosława Girina, upamiętniający polskich żołnierzy poległych w wojnie o niepodległość. W głównej alei Parku Zwierzynieckiego wzniesiono pomnik poświęcony żołnierzom 42 pp., którego odsłonięcie miało miejsce 30 listopada 1930 roku, w setną rocznicę wybuchu powstania listopadowego. Po drugiej stronie ul. 11 Listopada zlokalizowano stadion sportowy, korty tenisowe i strzelnicę. W roku 1920 Las Zwierzyniecki nazwano „Parkiem Miejskim 3 Maja”. Obecnie na terenie Parku Zwierzyńca znajduje się m.in. Zoo „Akcent”, stadion lekkoatletyczny i lodowisko. Część Lasu Zwierzynieckiego stanowi rezerwat przyrodniczy.

Planty

Ogród miejski powstał u schyłku XIX wieku, częściowo w miejscu osuszonego dawnego stawu pałacowego, w obrębie obecnych ulic Pałacowej, Branickiego i Mickiewicza. Został zaprojektowany przez warszawskiego ogrodnika Waleriana Kronenberga w stylu naturalistycznym. thumb|right|250px|Park Planty w Białymstoku Posiadał zróżnicowaną szatę zieleni, przedzielała go nieregularna sieć dróg i alejek. Początkowo park ogrodzono parkanem drewnianym, a w latach 1908–1910 parkanem metalowym z trzema ozdobnymi bramami według projektu inż. Kołuby. Ogrodzenie to przetrwało do 1934 roku. W parku zbudowano jedną z dwóch fontann, przewidzianych w kontrakcie pomiędzy miastem a wodociągami oraz pawilon restauracyjny. Rozbudowę Parku Miejskiego, zwanego Plantami, rozpoczęto w 1933 roku z inicjatywy ówczesnego wojewody Mariana Zyndrama-Kościałowskiego, który przekazał miastu państwowe grunty o powierzchni 28 ha. Obszar ten był położony między obecnymi ulicami: Mickiewicza, Świętojańską, Akademicką i Legionową. Autorem projektu był inż. Stanisław Grall – od 1934 r. kierownik Plantacji Miejskich. W przeciągu dwóch lat wykonano roboty niwelacyjne, wytyczono nowe aleje, zasadzono ok. 600 drzew 34 gatunków, ustawiono oryginalne latarnie i żeliwne ławki. Park Miejski stanowił kompilację geometrycznego stylu francuskiego i swobodnego, naturalnego układu krajobrazowego. Przez park biegła szeroka promenada z kwietnymi parterami dywanowymi. W centrum umieszczono prostokątny basen z fontanną. Przy ul. Mickiewicza, vis-à-vis Izby Skarbowej i Gimnazjum Żeńskiego im. Anny z Sapiehów Jabłonowskiej, utworzono rosarium. Były to tunele z pnących róż, szpalery bukszpanów, bramy obrośnięte roślinami.

Połączenie Zwierzyńca z Plantami W marcu 1935 roku rozebrano dawną zajezdnię tramwajową przy ulicy Świętojańskiej, otwierając tym samym perspektywę z jednej strony na Zwierzyniec, z drugiej na budujący się Dom Ludowy im. Marszałka Piłsudskiego (1934-38, ob. Teatr Dramatyczny). W ten sposób nastąpiło połączenie Parku Miejskiego im. Księcia J. Poniatowskiego z Parkiem Miejskim 3 Maja. Białystok jest jednym z niewielu miast, w którym wchodząc do parku w śródmieściu, można wyjść poza granicę miasta, nie wychodząc wcale z terenów zielonych.

Park Centralny

Park o powierzchni 3,27 ha jest zieloną enklawą w samym centrum miasta, w sąsiedztwie Placu Uniwersyteckiego u zbiegu ulic Kalinowskiego i Marjańskiego. Założony w 1948 roku (faktycznie budowę parku zakończono w latach 70. XX w.) na terenie dawnego cmentarza żydowskiego. Na terenie parku znajdują się Białostocki Teatr Lalek, Opera i Filharmonia Podlaska oraz Pomnik Bohaterów Ziemi Białostockiej i zabytkowa cerkiew św. Marii Magdaleny.

Skwery i inne tereny zielone W Białymstoku istnieją również zielone place i skwery, są to m.in.:

plac bł. ks. Michała Sopoćki Bulwary Ireny Sendlerowej Bulwary księdza Aleksandra Chodyki Skwer Armii Krajowej Skwer im. ks. Henryka Szlegiera Skwer bł. Bogusławy Lament Skwer doc. Włodzimierza Zankiewicza Skwer św. Konstantyna Wielkiego, cesarza Skwery Tamary Sołoniewicz

Lasy Lasy w Białymstoku zajmują ok. 1846 ha, czyli ok. 18% całkowitej powierzchni. Siedliskami są przeważnie bory świeże i bory mieszane świeże.

Lasy należące do Skarbu Państwa zarządzane przez Nadleśnictwo Dojlidy

Las Pietrasze Las Wesołowski (Las Antoniukowski) (część to rezerwat „Antoniuk”) Las Bagno (Uroczysko „Bagno”) – ok. 70 ha Las Solnicki – ok. 700 ha Lasy komunalne należące do gminy Białystok

Las Zwierzyniecki (część to rezerwat "Las Zwierzyniecki") Las Komunalny

Pozostałe lasy

Las Bacieczkowski - ok. 30 ha Las Komunalny (przy Stawach Dojlidzkich) – ok. 40 ha

Formy ochrony przyrody Na terenie miasta objętych ochroną na mocy ustawy o ochronie przyrody zostały: 2 rezerwaty przyrody, 1 użytek ekologiczny oraz 18 pomników przyrody.

Rezerwaty przyrody Rezerwat przyrody Antoniuk

Rezerwat przyrody położony na północnym obrzeżu Białegostoku (obręb Wysoki Stoczek), w uroczysku Antoniuk, na terenie Lasu Wesołowskiego zarządzanego przez Nadleśnictwo DojlidyZarządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 27 czerwca 1995 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody. (). Powierzchnia rezerwatu wynosi 70,07 ha. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu lasu charakterystycznego dla Wysoczyzny Białostockiej.

Rezerwat przyrody Las Zwierzyniecki

Rezerwat o pow. 33,84 ha. Leży w południowej części Białegostoku, w północnej części Lasu Zwierzynieckiego. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu lasu dla potrzeb dydaktyki i rekreacji.

Użytki ekologiczne Na terenie miasta został ustanowiony jeden użytek ekologiczny - "Stawy Marczukowskie i Dolina Bażantarki". Powstał w 2026 roku. Celem ochrony jest zachowanie siedlisk rozrodczych płazów i ptaków, zapewnienie odpowiednich warunków żerowania i odpoczynku ptakom wodnym migrującym oraz zimującym, a także utrzymanie półnaturalnego obiektu przyrodniczego w dobrym stanie ekologicznym. Obejmuje obszar 8,327 ha.

Pomniki przyrody W Białymstoku zarejestrowano 18 pomników przyrody. Obejmują łącznie 35 drzew, w tym: 16 pojedynczych drzew oraz dwie aleje drzew. +Lp.Rodzaj pomnika przyrodyGatunekNazwa Data ustanowienia1.drzewososna zwyczajna1952-11-042.drzewobuk zwyczajny1978-12-293.drzewoklon zwyczajny1978-12-294.drzewowiąz szypułkowy1981-11-145.drzewograb pospolity1981-11-176.drzewowiąz szypułkowy1981-12-017.grupa drzew8 dębów szypułkowych, 1 kasztanowiec pospolity, 1 jesion wyniosły1996-12-178.drzewodąb szypułkowy1996-12-179.drzewodąb szypułkowy1996-12-1710.drzewoklon zwyczajny1998-03-3111.drzewomodrzew europejski2004-05-0412.drzewodąb szypułkowy2016-10-2913.drzewodąb szypułkowy"Michał Wołodyjowski"2016-10-2914.drzewodąb szypułkowy"Mieszko"Od 14.10.2022 r.2016-10-2915.drzewowiśnia ptasia2016-10-2916.grupa drzew8 dębów szypułkowych2016-10-2917.drzewoklon jawor2025-06-1318.drzewodąb szypułkowy2025-06-13

Uchylone pomniki przyrody +Lp.Rodzaj pomnika przyrodyGatunekData ustanowieniaData uchyleniaOpis1.grupa drzew2 wiązy, 5 klonów, 3 lipy19521967-07-01drzewa uschły2.drzewososna zwyczajna1952-11-042022-06-27drzewo obumarło3.drzewodąb szypułkowy2024-01-052024-01-19uchylono uchwałę

Pozostałe

Tereny rekreacyjne Stawy Dojlidzkie wraz z Ośrodkiem Sportów Wodnych "Dojlidy" (Plaża miejska) Bulwary św. Jana Teologa

Ogródki działkowe Ich całkowita powierzchnia wynosi 427 ha. Największe skupiska ogródków działkowych występują: w dolinie Dolistówki, pomiędzy osiedlami Bagnówka i Pieczurki; w okolicach lotniska Krywlany; wzdłuż linii kolejowej Białystok-Sokółka, pomiędzy trasami wylotowymi na Augustów i Supraśl.

Cmentarze W Białymstoku istnieją 24 cmentarze zajmujące łączną powierzchnię 194 ha.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Parki i ogrody w Białymstoku Kategoria:Przyroda w Białymstoku