Protektorat Czech i Moraw (, ) – autonomiczna jednostka administracyjna utworzona 16 marca 1939 przez Rzeszę Niemiecką z okupowanych od 15 marca 1939 Czech, Moraw i Śląska Czeskiego, nieprzyłączonych w konsekwencji układu monachijskiego do III Rzeszy 30 września 1938 jako Kraj Sudetów (niem. Sudetenland). Większość społeczności międzynarodowej nigdy nie uznała istnienia tego tworu.
Protektorat wchodził w skład tzw. Wielkich Niemiec (Großdeutsches Reich), ale miał wewnętrzny samorząd, natomiast władze Niemiec pozostawiły sobie prawo zawieszania przepisów i zarządzeń władz czeskich. Autonomia była stopniowo ograniczana przez okupanta metodą faktów dokonanych – poprzez infiltrację Gestapo, wzmożone represje, ucisk językowy i rabunek czeskiej gospodarki. Protektorat Czech i Moraw istniał formalnie do końca II wojny światowej. Prezydentem rządu kolaborującego z Niemcami był Emil Hácha, do 15 marca 1939 prezydent Czecho-Słowacji. Społecznym oparciem władz kolaboracyjnych była masowa organizacja Narodowe Zjednoczenie (deklaracje członkowskie podpisało ponad 98% pełnoletnich Czechów).
Władze Prezydent Emil Hácha 15 marca 1939 – 4 maja 1945
Protektorzy Johannes Blaskowitz 15 marca 1939 – 21 marca 1939 Konstantin von Neurath 21 marca 1939 – 20 sierpnia 1941, nominalnie do 20 sierpnia 1943 Reinhard Heydrich (zastępca) 29 września 1941 – 4 czerwca 1942 Kurt Daluege (zastępca) 5 czerwca 1942 – 20 sierpnia 1943 Wilhelm Frick 20 sierpnia 1943 – 4 maja 1945
Premierzy Rudolf Beran 15 marca 1939 – 27 kwietnia 1939 Alois Eliáš 27 kwietnia 1939 – 29 września 1941 Jaroslav Krejčí 19 stycznia 1942 – 19 stycznia 1945 Richard Bienert 19 stycznia 1945 – 5 maja 1945
Ministrowie
Polityka zagraniczna i obronna pozostawały w gestii III Rzeszy
Kolaboracyjne formacje polityczne, militarne i paramilitarne Vlajka Narodowo-Socjalistyczna Partia Czeskich Robotników i Chłopów Czeska Liga przeciw Bolszewizmowi Narodowy Związek Pracujących (Czechy) Gwardie Światopełkowe Czeski Związek Wojskowy Vládní vojsko Ochotnicza Kompania SS Świętego Wacława Czeskie Bataliony Porządkowo-Ochronne Żandarmerii i Policji Protektoratu Aryjski Front Pracy cety ZZ bataliony ochrony kolei RAD
Waluta
Jednostkę walutową Protektoratu stanowiła korona Protektoratu Czech i Moraw (emitowano monety i banknoty z napisami w językach niemieckim i czeskim).
Podział administracyjny Lata 1939–1940 (Podział na kraje, powiaty (Oberlandratsbezirke) i przynależące do nich miasta) Böhmen Budweis Budweis, Moldauthein, Neuhaus, Wittingau Deutsch-Brod Chotieborsch, Deutsch Brod, Gumpolds, Kamnitz an der Linde, Ledetsch an der Sasau, Pilgrams, Wlaschim Jitschin Horschitz, Jitschin, Jungbunzlau, Münchengrätz, Neupaka, Semil, Starkenbach, Turnau Kladno Beraun, Kladno, Laun, Rakonitz, Schlan Klattau Blatna, Klattau, Pschestitz, Schüttenhofen, Strakonitz, Taus Kolin Böhmisch Brod, Kolin, Kuttenberg, Neu Bidschow, Neuenburg an der Elbe, Podiebrad, Tschaslau Königgrätz Königgrätz, Königinhof an der Elbe, Nachod, Neustadt an der Mettau, Reichenau, Senftenberg Melnik Brandeis an der Elbe, Kralup an der Moldau, Melnik, Raudnitz an der Elbe Pardubitz Chrudim, Hohenmauth, Leitomischl, Pardubitz, Politschka Pilsen Horschowitz, Kralowitz, Pilsen, Rokitzan, Prag Eule, Hauptstadt Prag, Prag-Land, Ritschan Tabor Beneschau, Mühlhausen, Pibrans, Pisek, Seltschan, TaborMähren Brünn Brünn-Land, Landeshauptstadt Brünn, Gaya, Göding, Tischnowitz Iglau Datschitz, Groß Meseritsch, Iglau, Mährisch Budwitz, Neustadtl, Trebitsch Kremsier Holleschau, Kremsier, Wallachisch Meseritsch, Wischau Mährisch Ostrau Friedberg, Friedeck, Mährisch Ostrau Olmütz, Mährisch Weißkirchen, Olmütz-Land, Olmütz-Stadt, Prerau Proßnitz Boskowitz, Littau, Proßnitz Zlin Ungarisch Brod, Ungarisch Hradisch, Wsetin, Zlin
Lata 1940–1942 Böhmen Budweis Budweis, Moldauthein, Wittingau, Wodnian Jitschin Brandeis an der Elbe, Jitschin, Jungbunzlau, Melnik, Münchengrätz, Neupaka, Semil, Starkenbach, Turnau Kladno Beraun, Kladno, Kralup an der Moldau, Laun, Rakonitz, Raudnitz an der Elbe, Schlan Klattau Blatna, Klattau, Pisek, Pschestitz, Schüttenhofen, Strakonitz, Taus Kolin Böhmisch Brod, Gumpolds, Kolin, Kuttenberg, Ledetsch an der Sasau, Neu Bidschow, Neuenburg an der Elbe, Podiebrad, Tschaslau Königgrätz Horschitz, Königgrätz, Königinhof an der Elbe, Nachod, Neustadt an der Mettau, Reichenau, Senftenberg Pardubitz Chotieborsch, Chrudim, Hohenmauth, Leitomischl, Pardubitz Pilsen Horschowitz, Kralowitz, Pilsen, Rokitzan, Prag Eule, Hauptstadt Prag, Prag-Land, Ritschan Tabor Beneschau, Kamnitz an der Linde, Mühlhausen, Pibrans, Pilgrams, Seltschan, Tabor, WlaschimMähren Brünn Boskowitz, Brünn-Land, Landeshauptstadt Brünn, Tischnowitz, Wischau Iglau Groß Meseritsch, Iglau, Mährisch Budwitz, Neustadtl, Teltsch, Trebitsch Mährisch Ostrau Friedberg, Friedeck, Mährisch Ostrau, Wallachisch Meseritsch, Wsetin Olmütz, Kremsier, Littau, Mährisch Weißkirchen, Olmütz-Land, Olmütz-Stadt, Proßnitz, Prerau Zlin Gaya, Göding, Holleschau, Ungarisch Brod, Ungarisch Hradisch, Zlin
Lata 1942–1945 Böhmen Budweis Budweis, Gumpolds, Ledetsch, Pilgrams, Tabor, Wittingau Königgrätz Chrudim, Hohenmauth, Jitschin, Königgrätz, Königinhof, Leitomischl, Nachod, Neu Bidschow, Neuenburg, Pardubitz, Reichenau, Semil Pilsen Klattau, Kralowitz Pilsen-Land, Pilsen-Stadt, Pisek, Schüttenhofen, Strakonitz, Taus Prag Beneschau, Beraun, Böhmisch Brod, Brandeis, Jungbunzlau, Kladno, Kolin, Laun, Melnik, Pibrans, Prag-Land-Nord, Prag-Land-Süd, Prag-Stadt, Rakonitz, Raudnitz, Schlan, Seltschan, TschaslauMähren Brünn Boskowitz, Brünn-Land, Brünn-Stadt, Gaya, Göding, Ungarisch Brod, Ungarisch Hradisch, Wischau, Zlin Iglau Groß Meseritsch, Iglau, Mährisch Budwitz, Neustadtl, Trebitsch Mährisch Ostrau Friedberg, Kremsier, Littau, Mährisch Ostrau, Mährisch Weißkirchen, Olmütz-Land, Olmütz-Stadt, Prerau, Proßnitz, Wallachisch Meseritsch, Wsetin
Miejscowości powyżej 20 tys. ludności (stan na 01.12.1930) Czechy Praga (848 823) Pilzno (114 704) Czeskie Budziejowice (43 788) Pardubice (28 846) Kladno (20 751)
Morawy Brno (264 925) Morawska Ostrawa (125 304) Ołomuniec (66 440) Prościejów (33 481) Igława (31 028) Przerów (22 280) Śląska Ostrawa (22 242) Zlin (21 582)
Ruch oporu
W Protektoracie działał czeski ruch oporu. Działania nie przybrały znaczącego zakresu zbrojnego, działalność konspiracyjną prowadziły KPCz i podziemie beneszowskie (głównie Centralny Komitet Krajowego Ruchu Oporu). Największym sukcesem był udany zamach na protektora Reinharda Heydricha w 1942 roku, przygotowany przez czechosłowacki rząd emigracyjny. Organizacje ruchu oporu: Centrum Polityczne (PÚ) Obrona Narodu (ON) Komitet Petycyjny „Pozostaniemy wierni” (PVVZ) Centralny Komitet Krajowego Ruchu Oporu (ÚVOD)
Zobacz też Czechosłowacja Zaolzie Obozy Lety i Hodonín Pierwsza Republika Słowacka Narodowa Aryjska Wspólnota Kulturowa Powstanie praskie Operacja praska Jan Opletal
Przypisy
Linki zewnętrzne Mapy Protektoratu Czech i Moraw Amtliches Deutsches Ortsbuch für das Protektorat Böhmen und Mähren Granice Protektoratu Czech i Moraw na Mapy.com
Kategoria:Historyczne państwa w Europie nieuznawane międzynarodowo