Gondz – nazwisko aktualnie nie występujące w granicach współczesnej Polsce. Wydaje się być rodzime dla Kopyczyniec i okolic (obecny obwód tarnopolski w zachodniej Ukrainie leżących na przejściu Podola w Wołyń.
Etymologia nazwiska Gondz nie jest sprecyzowana. Genpol.com podaje poniższe wytłumaczenie: "nazwisko pochodzi od nazwy osobowej Gądek//Gędek, odnotowanej przez „Słownik staropolskich nazw osobowych” (t. II s. 92). Podstawę mogła stanowić forma gądać ‘grać, brząkać, rzępolić” – „śpiewajcie jemu, a gądźcie jemu”, „niech świnia gdy nie umie na dudach nie gędzie” lub gędek ‘grajek’ (tzw. „Słownik warszawski” t. I, s. 815-817). Ewentualnie od nazwy miejscowej Gondek „stacja drogi żelaznej z Poznania do Jarocina, o 15 km od Poznania, 166 mk.”
Dziewiętnastowieczne wpisy w rzymskokatolickich księgach parafialnych Kopyczyniec dla wsi Kotówka i Teklówka zawierają oprócz formy Gondz także: Gądzów (r.ur. 1801), Gązów (r.ur. 1803), Gondz (r.zg. 1820), Gądz (r.ur. 1824/1825), Gondz lub Gondza (r.ur. 1826), Gondza (r.ur. 1828), Gądz (r.ur. 1845), Gondz (r. zg.1845), Gonz (r.ur. 1846, 1849), Gondza (r.ur. 1857), Gonz r.śl.1879) oraz Gondz (r.śl.1920).
Taka różnorodność może być wynikiem niekonsekwencji w pisowni albo wynikiem fonetycznego zapisu nazwiska. Obecnie (XX/XXI w.) istnieje 124 nosicieli tego nazwiska (ГОНДЗ) na Ukrainie z czego 65% znajduje się w Kopyczyńcach i pobliskiej Kotówce. W sumie rejon husiatyński skupia ich 76% a wraz z sąsiedzkim rejonem trembowelskim 81%. Nieznaczna liczba Gondzów w ramach etnicznych czystek po roku 1945 wyjechała do Polski, ale wykaz prof. Ramuta z lat 1990. nie wykazuje już żadnego. Na początku XX w. kilka osób o nazwisku Gondz zostało zarejestrowanych na przejściu granicznym na wyspie Ellis w mieście Nowym Jorku (patrz poniższa tabela), jednakże rozpłynęli się w społeczeństwie amerykańskim i obecne spisy nie wykazują żadnego. Jedynie w Kanadzie mieszka kilkunastu nosicieli tego nazwiska z pewnym skupieniem w mieście Saskatoon (prow. Saskatchewan), z tym że autorowi nie jest znane ich pochodzenie.
Przypisy
Kategoria:Polskie nazwiska