ORP Orkan – jeden z szesnastu niszczycieli brytyjskiego typu M z okresu II wojny światowej, zwodowany 2 marca 1942 roku w stoczni Fairfield Shipbuilding and Engineering Company Ltd. w Glasgow jako HMS „Myrmidon”. Przekazany Polskiej Marynarce Wojennej w grudniu 1942 roku. Nosił numer burtowy G-90. Okręt uczestniczył w bitwie o Atlantyk w eskorcie zespołów floty Royal Navy oraz w operacjach konwojowych na trasach do ZSRR, na Atlantyku środkowym i północnym. W lipcu 1943 roku przewiózł z Gibraltaru na Wyspy Brytyjskie trumnę z ciałem premiera Rządu RP, gen. Sikorskiego, który zginął w katastrofie lotniczej. 8 października 1943 roku płynący w eskorcie konwoju SC-143 ORP „Orkan”, został zatopiony torpedą akustyczną G7es przez niemiecki okręt podwodny U-378. Na okręcie zginęło 178 Polaków i około 20 Brytyjczyków – była to największa pod względem liczby ofiar strata Marynarki Wojennej w trakcie drugiej wojny światowej.

Budowa okrętu Geneza niszczycieli typu M

Budowę niszczycieli brytyjskich serii M, do której należał ORP „Orkan”, rozpoczęto na zamówienie Admiralicji brytyjskiej w 1939 roku. Seria ta stanowiła kontynuację serii dużych niszczycieli typu L. Decyzja Admiralicji o utworzeniu kolejnej flotylli niszczycieli tego typu wynikała z zapotrzebowania na duże niszczyciele będące w stanie zapewniać eskortę zespołom okrętów Royal Navy. Niszczyciele typu Tribal przewidywane były do realizacji akcji samodzielnych. Z kolei okręty pozostałych typów, w tym nowego J/K, uznano za zbyt małe, a ich dzielność morską za niewystarczającą. Powtórzenie zamówienia pozwalało także utrzymać ciągłość produkcji w stoczniach i dostaw okrętów dla floty. Stępkę pod czwarty niszczyciel serii M, dla którego przewidziano nazwę HMS „Myrmidon”, położono 7 grudnia 1939 roku w stoczni Fairfield S.B. & Eng. Co. Ltd. w Glasgow. Kadłub wodowano 2 marca 1942 roku.

Przekazanie okrętu MW RP thumb|Podniesienie bandery i proporca dowódcy na ORP „Orkan” Po zwodowaniu HMS „Myrmidon” zapadła decyzja o przekazaniu okrętu polskiej Marynarce Wojennej. Admiralicja chciała w ten sposób wykorzystać napływ uchodźców, którzy przybyli do Wielkiej Brytanii w wyniku ewakuacji z terenów ZSRR armii gen. Andersa, i którzy na miejscu zaciągnęli się do MW. 5 marca 1942 roku stocznia zgłosiła zakończenie budowy, jednak Komisja Odbiorcza MW, z kmdr. por. Stanisławem Hryniewieckim na czele, wykryła wiele usterek i zgłosiła zastrzeżenia, które miały być uwzględnione przed przyjęciem okrętu. Od początku listopada trwało obsadzanie okrętu, do momentu podniesienia bandery na okręt przybyło około 160 polskich oficerów i marynarzy, oprócz nich zaokrętowała się 23-osobowa brytyjska grupa łącznikowa, której dowódcą był por. P.E.C. Brown z Royal Navy Volunteer Reserve. Obsadzaniu okrętu towarzyszyły trudności organizacyjne, związane z opóźnieniami w przybyciu załogi szkieletowej, która przygotować miała okręt na przyjęcie całej załogi, niewłaściwym zaprowiantowaniem i przydziałem sortów mundurowych na okręt przez Brytyjczyków (np. trzeba było wymienić całość obuwia, gdyż dostarczone na pokład buty okazały się za małe na stopy polskich marynarzy). Po odbyciu prób morskich 18 listopada 1942 roku o godzinie 13.00 na okręcie, któremu nadano nazwę ORP „Orkan”, podniesiono banderę MW. Przekazanie okrętu MW nastąpiło 5 grudnia 1942 roku.

Przekazanie okrętu nastąpiło na podstawie porozumienia pomiędzy rządem Rzeczypospolitej i rządem angielskim, regulującego współpracę Marynarki Wojennej i Royal Navy, które zawarto w Londynie w dniu 18 listopada 1939 roku, ze strony polskiej podpisał je ambasador RP Edward Raczyński, a ze strony rządu brytyjskiego podsekretarz stanu w ministerstwie spraw zagranicznych sir Alexander Cadogan. Układ, na mocy którego utworzono The Polish Naval Detachement in Great Britain (zobacz też: Historia Marynarki Wojennej), dopuszczał między innymi możliwość przekazywania okrętów angielskich Marynarce Wojennej RP – okręty po obsadzeniu polską załogą miały pływać pod dowództwem polskich oficerów i pod polską banderą. Załączone dodatkowe protokoły (kolejny protokół ujednoznaczniający dołączono 3 grudnia 1940 roku) regulowały prawa i obowiązki obydwu stron w tym zakresie (precyzowały m.in., że przekazywane okręty były wypożyczane MW i miały pozostać własnością rządu brytyjskiego). „Myrmidon” był ostatnim z niszczycieli i przedostatnim z dużych okrętów przekazanych MW na podstawie tego porozumienia przez Admiralicję brytyjską.

Nazwa Brytyjska nazwa okrętu wywodziła się od słowa „myrmidon”, oznaczającego zbira, siepacza, i odnosiła się do Myrmidonów, mitycznych wojowników utworzonych z mrówek, towarzyszących Achillesowi podczas wojny trojańskiej. HMS „Myrmidon” był szóstym brytyjskim okrętem noszącym to miano. Pierwszym był 22-działowy żaglowiec, zbudowany w 1811 roku, piątym był niszczyciel typu B, zwodowany w 1900 roku.

Polska nazwa (orkan – rodzaj wiatru wiejącego z prędkością w porywach powyżej 33 m/s w Europie Środkowej i Zachodniej) wpisywała się w tradycję nadawania dużym niszczycielom nazw związanych ze zjawiskami atmosferycznymi. Nazwę tę przewidywano już w 1938 roku dla jednego z kolejnych niszczycieli typu Grom, których budowę rozpoczęto w stoczni gdyńskiej, i których ostatecznie w związku z wybuchem wojny nie ukończono.

Okręt otrzymał taktyczny znak burtowy G 90, malowany na obu burtach na wysokości głównego stanowiska dowodzenia (GSD) oraz na pawęży rufowej. Na tablicy na GSD i na pawęży rufowej namalowany był herb Polski.

Opis konstrukcji thumb|Widok od dziobu na ORP „Orkan”. Zdjęcie wykonano 18 listopada 1942 roku, po podniesieniu polskiej bandery – widać charakterystyczne plamy kamuflażu Western Approaches. Okręt miał konstrukcję typową dla niszczycieli typu M. Przy długości 110,5 m (między pionami: 105,3 m), szerokości 11,2 m i zanurzeniu średnim 3,5 m (maksymalnym 3,95 m) wyporność wynosiła 1920 ton (przy pełnym obciążeniu – 2661 tony).

Napęd stanowiły 2 turbiny parowe systemu z pojedynczą przekładnią, do których parę produkowały 2 kotły typu Admiralicji, o systemie trzywalczakowym. Całkowita moc maszyn wynosiła 48 000 shp przy 340 obrotach na minutę i zapewniała uzyskiwanie prędkości maksymalnej 36 węzłów. Okręt posiadał dwie śruby. W zbiorniki paliwa zatankować można było zapas 567 ton oleju opałowego (dodatkowo 31,3 tony oleju napędowego do agregatów), co zapewniało zasięg pływania 5500 mil morskich przy prędkości 15 węzłów (2250 Mm przy 25 węzłach). Załogę etatową stanowiło 10–12 oficerów i 195 podoficerów i marynarzy, w warunkach bojowych obsada wzrastała do 220–240 osób.

Kształt kadłuba był bardzo podobny do kształtu kadłuba niszczycieli typów J/K/N – z mocno wychyloną do przodu dziobnicą, prostym kilem, mocno zaokrągloną rufą, pokładem dziobowym podniesionym o jeden poziom i ciągnącym się do wysokości pomostu bojowego. Na górnych dziobowych pokładach w kadłubie znajdowały się pomieszczenia marynarskie, natomiast pod nimi były magazyny amunicji i zbiorniki paliwa. W kadłubie na śródokręciu umieszczone były kotłownie, za nimi w kierunku rufy znajdowały się maszynownia i przedział przekładni. Na rufie na górnym pokładzie znajdowały się pomieszczenia oficerskie, poniżej zaś magazyny amunicji dla rufowego stanowiska dział artylerii głównej oraz rufowe zbiorniki paliwa. Na samym krańcu rufy znajdowało się pomieszczenie maszynki sterowej, poruszającej pojedynczym, umieszczonym w osi kadłuba, sterem. W głównej nadbudówce kadłuba mieściły się pomieszczenia podoficerskie i nawigacyjne. Ustawione na niej było stanowisko B dział artylerii głównej oraz dwa stanowiska działek Oerlikona. Na jej szczycie znajdowało się główne stanowisko dowodzenia, a za nim centrala artyleryjska z wieżyczką dalmierza i radaru typu 285. Za nadbudówka główną znajdował się trójnożny maszt główny z radarem typu 290 na szczycie, dalej w kierunku rufy – komin, a za nim niewielka nadbudówka ze stanowiskiem „pom-poma”. Po bokach masztu i komina znajdowały się łodzie ratunkowe. Od kolejnej nadbudówki, mieszczącej zapasowe stanowisko dowodzenia, na której znajdował się reflektor główny, niewielki maszt z mocowaniami dla anten rozciągniętych od masztu głównego oraz na skrzydłach dwa stanowiska działek Oerlikona, oddzielało je stanowisko wyrzutni torpedowej. Za tą nadbudówką znajdowało się stanowisko armaty plot. 102 mm. Ostatnia rufowa nadbudówka mieściła kuchnię i pomieszczenia techniczne. Na jej szczycie znajdowała się wieża X artylerii głównej.

Uzbrojenie Uzbrojenie okrętu w chwili przekazania MW RP stanowiło: 6 armat 120 mm QF Mk XI na podstawie CP Mk XX (3xII) na stanowiskach A i B oraz X (z kątem ostrzału ok. 300° w poziomie i od –10° do +50° w pionie). Długość luf armat wynosiła L/50 (50 kalibrów), donośność maksymalna 19 400 m, a szybkostrzelność 6–10 strzałów na minutę. Armaty strzelały amunicją rozdzielnego ładowania, masa pocisku wynosiła 28,12 kg, masa ładunku miotającego – 7 kg. Zapas amunicji wynosił 250 pocisków na działo. Całkowicie zamknięte, wentylowane wieże miały ścianki o grubości 6 mm i napęd elektryczno-hydrauliczny (przy każdej znajdował się silnik o mocy 102 KM), zapewniający prędkość obrotu 10°/s. Kąt podniesienia armat regulowany był ręcznie. Amunicja z komór dosyłana była windą hydrauliczną. Masa wieży wynosiła 38,2 tony, jej obsługę stanowiło 16 marynarzy. 1 armata 102 mm QF Mk V na podstawie HA Mk III przed nadbudówką rufową. Lufa miała długość L/45, kąt podniesienia wynosił +80°, masa pocisku – 14,06 kg, donośność w pionie – do ok. 9450 m, a szybkostrzelność 10–15 strzałów na minutę. Działo wykorzystywało amunicję scaloną, jej zapas wynosił około 150 sztuk. 4 armaty przeciwlotnicze 40 mm QF HA Mk VIII (1xIV) („pom-pom”) na podstawie Mk VII. Lufa miała długość L/40, kąt podniesienia wynosił od –10 do +80°, donośność w pionie – do ok. 3960 m, a szybkostrzelność 96–98 strzałów na minutę. Armaty zasilane były z zasobników zawierających 112 nabojów, a te doładowywane były kartridżami po 14 nabojów. Obrót i zmiana elewacji luf realizowana była automatycznie (elektryczno-hydraulicznie) lub ręcznie, odpalanie było ręczne. Masa zestawu wynosiła 8,7 tony, obsługiwało go 8 marynarzy. 4 armaty przeciwlotnicze 20 mm Oerlikon Mk I (4xI). Lufa miała długość L/70, kąt podniesienia wynosił od –5° do +80°, donośność skuteczna w pionie – do ok. 914 m, a szybkostrzelność 450 strzałów na minutę. Osłonę celowniczego stanowiła stalowa tarcza o grubości 10 mm. 2 karabiny maszynowe Lewis 7,7 mm wz. 15 (1xII) 1 karabin maszynowy Vickers 7,7 mm (1xI) 4-rurowa wyrzutnia torpedowa 533 mm typu QR Mk VIII (1xIV) z torpedami Mk IX. Głowica torpedy zawierała 340 kg TNT, napęd stanowił silnik Brotherhooda, zasilany sprężonym powietrzem i naftą, o mocy 264 KM. Zapewniał on zasięg 9,6 km przy prędkości 36 węzłów (12,4 km przy 30 węzłach). Okręt przenosił zapas 8 torped. 2 miotacze firmy i 2 zrzutnie bomb głębinowych (te ostatnie zainstalowane były odśrodkowo na rufie). Zapas stanowiły 42 bomby głębinowe (typ D).

W marcu 1943 roku, podczas pobytu okrętu w stoczni w Plymouth, zainstalowano na pokładzie rufowym, tuż za nadbudówką rufową, 2 dodatkowe pojedyncze działa plot. kal. 20 mm Oerlikona.

Wyposażenie Na okręcie zainstalowany był ASDIC typu AS 30 DCs. Dane do prowadzenia ognia artyleryjskiego i przeciwlotniczego wypracowywało stanowisko kierowania ogniem z dalmierzem Mk IV-TP. Okręt wyposażony był w radar kierowania ogniem typ 285 (z anteną na wieżyczce dalmierza) oraz radar wykrywania nawodnego typu 290 na maszcie głównym, ponadto krótkofalowy namiernik wysokiej częstotliwości HF/DF (High Frequency Direction Finding – popularnie nazywany Huff-Duff), telefoniczny system komunikacji wewnętrznej i systemy komunikacji radiowej.

Wyposażenie ratunkowe stanowiły: weller, motorówka pokładowa i motorówka oficerska oraz tratwy ratunkowe.

Malowanie