thumb|Jeden z dwóch najstarszych zachowanych manuskryptów De re coquinaria, powstały w IX wieku w benedyktyńskim opactwie w Fuldzie. Od 1929 własność biblioteki New York Academy of Medicine thumb|Wydanie De re Culinaria z 1541, Sebastianus Gryphium, Lyon O sztuce kulinarnej ksiąg dziesięć (łac. De re coquinaria libri decem) – książka kucharska z przepisami kuchni starożytnego Rzymu. Jako jej autor podawany jest Apicjusz, ale dzieło to jest kompilacją kilku źródeł dokonaną w IV–V wieku n.e. Najstarsze zachowane manuskrypty De re coquinaria pochodzą z IX wieku.
Całość zawiera ok. 450 przepisów, zgrupowanych w dziesięciu księgach, noszących tytuły:
Epimeles – Zapobiegliwy gospodarz (w polskim przekładzie Zapobiegliwy kucharz) Sarcoptes – O potrawach z siekanego mięsa Cepuros – Ogrodnik (O potrawach z warzyw) Pandecter – O potrawach różnych Ospreon – O potrawach z warzyw strączkowych Tropetes – Ptactwo (O potrawach z drobiu) Polyteles – Smakosz (O potrawach wykwintnych) Tetrapus – Czworonogi (O potrawach z czworonogów) Thalassa – Morze (O potrawach z fauny morskiej) Halieus – Rybak (O sosach do ryb)
Przepisy są na ogół bardzo proste i krótkie, skierowane do osób obeznanych z kuchnią. Typowym przykładem jest przepis na oczyszczające wątrobę oenogarum: In ficato oenogarum: piper, thymum, ligusticum, liquamen, vinum modice, oleum. (pol. Oczyszczające oenogarum: pieprz, tymianek, lubczyk, garum, wino z umiarem, oliwa).
Od dawna wiadomo, że Apicjusz nie może być autorem wszystkich przepisów, niektóre z nich bowiem noszą imiona osób żyjących wiele lat po najpóźniejszej możliwej dacie śmierci tego rzymskiego smakosza. Przypuszczalnie autorstwa Apicjusza jest większość przepisów na sosy, zawartych w księdze X i częściowo IX – mogą one pochodzić z dzieła De condituris. Możliwe też, że niektóre inne przepisy zaczerpnięto z jeszcze innego, nieznanego z tytułu zbioru kulinarnego Apicjusza. Edward Brandt wyróżnia ponadto następujące źródła pochodzenia przepisów: niezachowane dzieła agronomicznego pisarza Apulejusza (część przepisów z księgi I i III); grecki podręcznik agronomiczny nieznanego autora (analiza językowa niektórych przepisów wskazuje na grecki pierwowzór); grecki podręcznik dietetyki (przepisy podające dokładną wagę lub objętość składników); anonimowe księgi medyczne (przepisy na środki i potrawy ułatwiające trawienie czy przeczyszczające oraz dania zalecane do spożycia po korzystaniu z łaźni).
Przypisy
Kategoria:Publikacje kulinarne Kategoria:Życie codzienne w starożytnym Rzymie