Tyrone Edmund Power III (ur. 5 maja 1914 w Cincinnati, zm. 15 listopada 1958 w Madrycie) – amerykański aktor. Był uważany za jednego z największych hollywoodzkich gwiazdorów lat 40. i 50. XX wieku.

8 lutego 1960 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6747 Hollywood Boulevard.

Życiorys Urodził się w Cincinnati w Ohio z aktorskimi tradycjami jako syn Helen Emmy „Patia” (z domu Reaume) i Tyrone’a Powera Sr., urodzonego w Anglii amerykańskiego aktora. Jego pradziadek, William Grattan Tyrone Power, był irlandzkim aktorem teatralnym. Jego matka była aktorką szekspirowską i trenerką teatralną, co bardzo pomogło mu na początku jego kariery. Miał młodszą siostrę Anne Lavenue (ur. 26 sierpnia 1915, zm. 27 stycznia 1999). W 1915 jego rodzina przeniosła się do Nowego Jorku, a potem do Los Angeles w południowej Kalifornii. Kiedy miał 9 lat jego rozwiedziona matka wraz z nim powróciła do Ohio. Power uczęszczał do szkół katolickich, a w 1931 ukończył publiczną Purcell High School w Cincinnati.

Po raz pierwszy pojawił się na ekranie u boku ojca jako 11–letni chłopiec w niemym filmie Szkoła dla żon (School for Wives, 1925). W 1931 przeniósł się do Chicago, by wystąpić jako statysta z ojcem w przedstawieniu Kupiec wenecki Williama Shakespeare’a przed jego nagłą śmiercią. Zadebiutował w kinowej roli kadeta Donalda MacKenziego z Akademii Wojskowej w dramacie Tom Brown z Culver (Tom Brown of Culver, 1932). Pracował jako spiker radiowy w Chicago. Pojawił się jako kadet z West Point w musicalu Franka Borzage Promenada miłości (Flirtation Walk, 1934) u boku Dicka Powella. W 1935 podpisał siedmioletni kontrakt z 20th Century Studios. Znalazł się w obsadzie westernu przygodowego Northern Frontier (1935) w roli Mountiego, melodramatu Irvinga Cummingsa Matura (Girls’ Dormitory, 1936) jako hrabia Vallais i komedii romantycznej Zakochane kobiety (Ladies in Love, 1936) jako Karl Lanyi z Lorettą Young.

W 1935 trafił na Broadway w roli Leonarda Dobiego w spektaklu Kwiaty lasu. Został dostrzeżony w produkcjach broadwayowskich: Romeo i Julia (1935) jako Benvolio, Świętej Joannie George’a Bernarda Shawa (1936) w roli Bertranda de Poulengeya, John Brown’s Body Stephena Vincenta Benéta (1953) jako kierownik chóru, Ciemność jest wystarczająco jasna Christophera Fry’a (1955) w roli Richarda Gettnera i Powrót do Matuzalema George’a Bernarda Shawa (1958) jako Adam, arcybiskup Yorku, Zozim, Starożytny i wielebny William Haslam.

Był ulubionym aktorem Henry’ego Kinga, który obsadził go w głównych rolach w dwunastu filmach: Trafalgar (Lloyds of London, 1936) w roli Jonathana Blake’a, Szalony chłopak (Alexander’s Ragtime Band, 1938) w roli Alexandra (Rogera Granta), W starym Chicago (In Old Chicago, 1938) w roli szelmowskiego Diona O’Leary’ego, Jesse James (1939) w roli tytułowego bandyty, Jankes w RAF-ie (A Yank in the R.A.F., 1941) jako pilota Tima Bakera, Czarny łabędź (The Black Swan, 1942) w roli kapitana Jamiego Waringa, Szpada Kastylii (Captain from Castile, 1947) jako Pedro De Vargasa, Książę lisów (Prince of Foxes, 1949) w roli Andrei Orsiniego, artystycznego szlachcica, który służy jako żołnierz makiawelicznemu księciu Cezarowi Borgii, Czarna róża (The Black Rose, 1950) w roli Waltera z Gurnie, wydziedziczonego saksońskiego młodzieńca, który zostaje zmuszony do ucieczki z Anglii, Król strzelców z Khyberu (King of the Khyber Rifles, 1953) w roli kapitana Alana Kinga, Siła uczuć (Untamed, 1955) jako Paula Van Riebecka i Słońce też wschodzi (The Sun Also Rises, 1957) na podstawie powieści Ernesta Hemingwaya w roli Jake’a Barnesa z Avą Gardner.

Światowy sukces zapewniła mu rola Ferdinanda de Lessepsa, twórcy Kanału Panamskiego w melodramacie Allana Dwana Suez (1938). Był brany pod uwagę do roli Ashleya Wilkesa w Przeminęło z wiatrem (1939). Pozycję gwiazdora ugruntowała tytułowa rola w megahicie Roubena Mamouliana Znak Zorro (The Mark of Zorro, 1940). Po tym sukcesie był gwiazdą tzw. „kina rozrywkowego”, grając główną role w melodramacie Roubena Mamouliana Krew na piasku (Blood and Sand, 1941).

W sierpniu 1942, podczas II wojny światowej został pilotem transportowym United States Marine Corps i brał udział w działaniach na południowym Pacyfiku.

Po wojnie powrócił na ekran w roli porucznika Warda Stewarta w melodramacie wojennym Archiego Mayo Zanurzenie alarmowe (Crash Dive, 1943). Najlepsze recenzje zebrał za nietypową rolę wędrownego oszusta Stantona „Stana” Carlisle’a w dreszczowcu noir Edmunda Gouldinga Aleja koszmarów nocnych (Nightmare Alley, 1947). Chociaż pozostał wielką gwiazdą, większość jego powojennej twórczości nie wyróżniała się niczym niezwykłym. Kontynuował znaczącą pracę sceniczną, a także zaczął produkować filmy. Zagrał Larry’ego Darrella, amerykańskiego pilota, który przeżył traumę po doświadczeniach z I wojny światowej i wyrusza w poszukiwaniu transcendentnego sensu swojego życia w dramacie Edmunda Gouldinga Ostrze brzytwy (The Razor’s Edge, 1946), amerykańskiego oficera marynarki Ensigna Chucka Palmera, który utknął na kontrolowanych przez Japonię Filipinach po storpedowaniu jego statku w dramacie wojennym Fritza Langa Amerykańska partyzantka na Filipinach (American Guerrilla in the Philippines, 1950). Wcielił się w postać senatora Deana Edwardsa w konsorcjalnym słuchowisku radiowym Freedom USA (1951–1952). Reżyser Henry Hathaway obsadził go w roli Toma Owensa w westernie Napad w Rawhide (Rawhide, 1951) i tytułowej roli Mike’a Kellsa w filmie szpiegowskim noir Kurier dyplomatyczny (Diplomatic Courier, 1952). Był kandydatem do głównej roli sierżanta Miltona Wardena w Stąd do wieczności i trybuna Marcellusa Gallio w Szacie. Dużą popularnością cieszył się western Rudolpha Maté Karciarz z Missisipi (The Mississippi Gambler, 1953), gdzie wystąpił w roli uczciwego gracza w karty rzeczne Marka Fallona, który wygrywa diamentowy naszyjnik, pamiątkę rodzinną, która ostatecznie przyniesie mu szczęście i tragedię.

W 1956 wystąpił z dużym powodzeniem w roli Dicka Dudgeona w przedstawieniu Uczeń diabła George’a Bernarda Shawa w Opera House w Manchesterie i Winter Garden w Londynie. Sporym uznaniem spotkała się jego rola Leonarda Vole, posadzonego na ławie oskarżonych mordercy w kryminalnym dramacie sądowym Billy’ego Wildera Świadek oskarżenia (Witness for the Prosecution, 1957).

Życie prywatne Był biseksualistą. W 1934 relacja uczuciowa łączyła go z aktorem i piosenkarzem Cesarem Romero. W latach 1939–1948 był mężem aktorki Annabelli, a w trakcie małżeństwa miał romans z aktorem Errolem Flynnem. W latach 1949–1956 był mężem aktorki Lindy Christian, z którą miał dwie córki: Rominę (ur. 1951) i Taryn (ur. 1953). W maju 1958 ożenił się z Debbie Ann Minardos, z którą miał syna Tyrone’a juniora (ur. 1959).

Śmierć Zmarł nagle 15 listopada 1958 na zawał serca w wieku 44 lat w mercedesie Giny Lollobrigida, w którym przewożono go do szpitala z planu filmowego w Madrycie w Hiszpanii, gdzie realizował swój najnowszy film Salomon i królowa Saby w reżyserii Kinga Vidora. Podczas kręcenia sceny pojedynku z George’em Sandersem Power zasłabł doznając zawału i zmarł. Rolę Salomona przejął po nim Yul Brynner. Z udziałem Powera zdążono już wówczas zrealizować połowę filmu, jednak zdecydowano się nakręcić wszystkie sceny od początku z Brynnerem, choć w ujęciach z daleka wciąż widoczny jest Power. Aktora pochowano na Hollywood Forever Cemetery w Los Angeles. Na jego grobie widnieje napis „Good night, sweet prince...” („Dobranoc, słodki książę...”).

Upamiętnienie Był jedną z osób, których podobizny widnieją na okładce płyty Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band zespołu The Beatles, wydanej w 1967. Jego karykatura występuje również w kreskówce z 1941 roku pt. Hollywood Steps Out z serii Zwariowane melodie.

Filmografia Promenada miłości (1934) jako kadet Zakochane kobiety (1936) jako Karl Lanyi Lloydowie z Londynu (1936) jako Jonathan Blake W starym Chicago (1937) jako Dion O’Leary Szalony chłopak (1938) jako Roger „Alexander” Grant Maria Antonina (1938) jako hrabia Axel von Fersen Jesse James (1939) jako Jesse James Znak Zorro (1940) jako Zorro/don Diego de la Vega Krew na piasku (1941) jako Juan Gallardo Jankes w RAF-ie (1941) jako Tim Baker Czarny łabędź (1942) jako Jamie Waring Ostrze brzytwy (1946) jako Larry Darrell Nightmare Alley (1947) jako Stanton „Stan” Carlisle Kapitan z Kastylii (1947; inny tytuł – Szpada Kastylii) jako Pedro De Vargas Książę lisów (1949) jako Andrea Orsini Czarna róża (1950) jako Walter of Gurnie Amerykańska partyzantka na Filipinach (1950) jako chorąży Chuck Palmer Napad w Rawhide (1951) jako Tom Owens Kurier dyplomatyczny (1952) jako Mike Kells Siła uczuć (1955) jako Paul van Riebeck Długa szara linia (1955) jako Martin Maher Ostatnie akordy (1956) jako Eddy Duchin Słońce też wschodzi (1957) jako Jacob „Jake” Barnes Świadek oskarżenia (1957) jako Leonard Vole Salomon i królowa Saby (1959) jako Salomon (w niektórych scenach; ujęcia z daleka)

Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1951 Bambi Najlepszy aktor – międzynarodowy Ta cudowna potrzeba (1948)Książę lisów (1949) 1952 Czarna róża (1950)Napad w Rawhide (1951)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykanie pochodzenia irlandzkiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia niemieckiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy dziecięcy Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy radiowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Ludzie urodzeni w Cincinnati Kategoria:Pochowani w Kalifornii Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Zmarli w 1958