Dolores del Río (właśc. María de los Dolores Asúnsolo y López Negrete; ur. 3 sierpnia 1904 w Durango, zm. 1983 w Newport Beach) – meksykańska aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna, pierwsza latynoska gwiazda filmowa. Trzykrotna zdobywczyni nagrody filmowej Ariel, nazywanej "meksykańskim Oscarem".
Życiorys Urodziła się w 1905 w zamożnej meksykańskiej rodzinie. Jej rodzicami byli Antonia i Jesus Asúnsolo. Ojciec przyszłej aktorki pracował jako dyrektor banku w Durango. W 1910 podczas rewolucji meksykańskiej musiał uciekać do USA. Dolores wraz z matką zamieszkała tymczasem w Meksyku. Tam ukończyła francuską szkołę prywatną przy klasztorze św. Józefa.
W 1921, mając szesnaście lat, została wydana za mąż za starszego od siebie o 18 lat prawnika Jaimiego Martíneza. Para udała się w podróż po Europie, gdzie Dolores wykorzystywała swoje umiejętności taneczne, występując dla francuskich żołnierzy wracających z Maroka.
Wraz z mężem zamieszkała w Meksyku. Tam poznała reżysera Edwina Carewe, który zaproponował jej kontrakt filmowy. Dolores i Jamie wyruszyli do Hollywood. On próbował swoich sił jako scenarzysta filmowy, ona – jako aktorka.
W 1925 zadebiutowała w filmie Joanna. Jej kariera rozwijała się szybko – zagrała m.in. w Jaka jest cena sławy, który był jednym z najbardziej dochodowych filmów roku, oraz w Zmartwychwstaniu (na podstawie utworu Lwa Tołstoja) i Ramonie; ta ostatnia rola przyniosła jej uznanie krytyki. W 1926 wygrała konkurs piękności WAMPAS Baby Star. W latach 20. XX w. była jedną z dziesięciu najlepiej zarabiających aktorek.
Grała kobiety różnego pochodzenia – rosyjską wieśniaczkę, Francuzkę, Hiszpankę czy Polinezyjkę. Dzięki temu, że początek jej kariery przypadał na okres kina niemego, fakt, że Dolores del Rio początkowo słabo mówiła po angielsku, nie przeszkadzał jej w zdobywaniu ról.
W 1928 rozwiodła się z Jaimim Martínezem. W 1930 wyszła za Cedrica Gibbonsa.
W 1930 Del Rio wystąpiła w swoim pierwszym filmie dźwiękowym. Podpisała intratny kontrakt z United Artists, jednak utraciła go ze względu na poważną chorobę. Jej następny kontrakt podpisany był z RKO Pictures. W 1933 wystąpiła wraz z Ginger Rogers i Frede Astaire'm w filmie Karioka.
W 1941 rozwiodła się z Cedrikiem Gibbonsem. Miała w tamtym okresie romans z Orsonem Wellesem.
W 1942 aktorka postanowiła wrócić do Meksyku. Była rozczarowana amerykańskim przemysłem filmowym, który oferował jej role wyłącznie oparte na jej urodzie, nie dające jej szansy na wykazanie się umiejętnościami aktorskimi. Była też stęskniona za ojczyzną i rodakami oraz chciała uczestniczyć w rozwoju meksykańskiego kina. Nawiązała współpracę z reżyserem Emilio Fernándezem. Wspólnie nakręcili m.in. filmy Polny kwiat, Maria Candelaria. Ten ostatni film zdobył Złotą Palmę na pierwszym w historii MFF w Cannes oraz nagrodę na MFF w Locarno. Przyczynił się on do popularyzacji kina meksykańskiego na świecie oraz uczynił z del Rio gwiazdę światowego formatu.
Za swoje kolejne meksykańskie filmy otrzymała 3 nagrody filmowe Ariel – za Porzuconych, film Doña Perfecta i El Niño y la niebla. W latach 40. i 50. XX wieku była najważniejszą meksykańską aktorką. W latach 50. występowała także w teatrze, m.in. w Wachlarzu Lady Windermere oraz Upiorach Ibsena.
W 1947 wystąpiła w Uciekinierze Johna Forda i był to jej ostatni występ w amerykańskim filmie aż do 1960, kiedy zagrała w Płonącej gwieździe z Elvisem Presleyem. Jedną z przyczyn tej nieobecności w kinie amerykańskim mogła być pomoc, jakiej del Rio udzieliła antyfrankistowskim uchodźcom po hiszpańskiej wojnie domowej, co było źle widziane w ogarniętym antykomunistyczną podejrzliwością Hollywood okresu zimnej wojny.
Zasiadała w jury konkursu głównego na 10. MFF w Cannes (1957).
W 1960 wyszła za reżysera i producenta Lewisa Rileya. W latach 60. jej kariera znacznie zwolniła – grywała już zdecydowanie rzadziej. Poświęciła się za to działalności charytatywnej, prowadząc Estancia Infantil – placówkę opieki dziennej dla dzieci meksykańskich artystów. W ośrodku tym szczególne znaczenie miał rozwój dzieci poprzez kontakt ze sztuką – tańcem i muzyką.
W 1978 zagrała w swoim ostatnim filmie – Sanchez i jego dzieci. Zmarła 11 kwietnia 1983 w wyniku przewlekłego zapalenia wątroby.
Filmografia mały|Dolores del Río (1929) mały|Dolores del Río (1932) mały|Dolores del Río i Gene Raymond w filmie Karioka (1933) mały|Dolores del Río (1938) 1925: Joanna 1926: The Whole Town's Talking 1926: High Steppers 1926: Pals First 1926: Jaka jest cena sławy 1927: The Loves of Carmen 1927: Zmartwychwstanie 1928: The Gateway of the Moon 1928: No Other Woman 1928: The Red Dance 1928: Ramona 1929: Evangeline 1930: The Bad One 1932: Płomień 1932: Rajski ptak 1933: Karioka 1934: Wonder Bar 1934: Madame du Barry 1935: I Live for Love 1935: A Dream Comes True 1935: The Widow from Monte Carlo 1935: In Caliente 1936: Przyspieszenie 1937: The Devil’s Playground 1937: Lancer Spy 1937: Ali Baba Goes to Town 1938: International Settlement 1939: Człowiek z Dakoty 1942: Podróż do krainy strachu 1943: Polny kwiat 1944: Maria Candelaria 1945: Porzuceni 1945: Bugambilia 1945: La Selva de Fuego 1946: La Otra 1947: Uciekinier 1948: Historia de una mala mujer 1949: La Malquerida 1949: La Casa chica 1950: Doña Perfecta 1951: Deseada 1953: El Niño y la niebla 1953: Reportaje 1955: Senora Ama 1956: Toreo 1958: A donde van nuestros hijos? 1959: La Cucaracha 1960: El Pecado de una madre 1960: Płonąca gwiazda 1964: Jesień Czejenów 1966: Casa de Mujeres 1967: Hijo de Todas 1967: C'era una Volta 1978: Sanchez i jego dzieci
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Meksykańskie aktorki filmowe Kategoria:Meksykańskie aktorki telewizyjne Kategoria:Meksykanie pochodzenia hiszpańskiego Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1983 Kategoria:Ludzie urodzeni w Durango (mieście w Meksyku)