thumb|Wilhelm Gesenius Heinrich Friedrich Wilhelm Gesenius (ur. 3 lutego 1786 w Nordhausen; zm. 23 października 1842 w Halle) – niemiecki teolog ewangelicki, orientalista, znawca kultury i historii Bliskiego Wschodu i jeden z najwybitniejszych znawców starych języków, szczególnie języka hebrajskiego.
Życiorys Do 1803 roku uczęszczał do gimnazjum w Helmstedt, po czym rozpoczął studia teologiczne, filozoficzne i filologiczne na uniwersytecie w Helmstedt u Heinricha Henke. W 1806 roku został tam doktorem teologii i filozofii broniąc pracę Ovids Fasti. Oprócz nauki języków klasycznych poświęcił się interpretacji Starego Testamentu. Poprzez zainteresowanie językiem hebrajskim, które ujawniło się już w gimnazjum, zainteresował się także innymi pokrewnymi językami. W 1806 roku pracował jako privatdozent i repetent na uniwersytecie w Getyndze. Nie widząc szans na dalszą karierę w Getyndze od marca 1809 roku pracował jako profesor w gimnazjum (obecnie Johann-Georg-Lingemann-Gymnasium) w Heiligenstadt. W 1810 roku został profesorem nadzwyczajnym a w 1811 roku profesorem zwyczajnym na uniwersytecie w Halle i prowadził katedrę teologii. Dzięki jasnym i interesującym wykładom miał wielu słuchaczy, do których należeli między innymi Peter von Bohlen, E.T.A. Hoffmann, Hermann Hupfeld, Justus Olshausen, Johann Christian Friedrich Tuch, Johann Karl Wilhelm Vatke, Rudolf Haym i inniGustav Moritz Redslob, w artykule: Gesenius, Heinrich Friedrich Wilhelm, W:Allgemeine Deutsche Biographie i Udo Rüterswörden: Gesenius, Wilhelm. Odrzucił propozycje podjęcia pracy na uniwersytetach w Getyndze, Wrocławiu i Oxfordzie. Dopiero jego zainteresowanie Starym Testamentem i orientalistyką przyniosło mu reputację jednego z najwybitniejszych uczonych tego okresu.
Był członkiem Königlich Preußischer Konsistorialrat (Królewsko-Pruski Konsystorz), Berlińsko-Brandenburskiej Akademii Nauk, Société asiatique w Paryżu, Royal Asiatic Society, Cambridge Philosophical Society.
W roku 1820 i 1835 odbył podróże naukowe do Francji, Anglii i Holandii, podczas których nawiązał kontakty z wysoko postawionymi osobami.
Znaczenie Jego badanie języka hebrajskiego uchodzi za przełomowe. Zalicza się do pierwszych, którzy badali języki semickie z naukowym podejściem. Jako umiarkowany racjonalista znalazł się w opozycji w stosunku do współczesnego mu podejścia do języka hebrajskiego, który uznawano za święty. Jego zdaniem język hebrajski jest normalnym ludzkim językiem, dokładnie językiem semickim a nie tylko językiem Pisma Świętego. Uważał, że wytłumaczenie takich zjawisk językowych jak homonimy czy homografy należy szukać w innych językach, a zwłaszcza w języku arabskim. Do opisu językowej postaci Starego Testamentu utworzył trzy formy: leksykografię, gramatykę i komentarze. Jego główne dzieła Hebräische Grammatik (1813) i Hebräische und aramäische Handwörterbuch über das alte Testament (1812) w niezmienionej wersji wydawane były jeszcze na początku XX wieku. W 1909 roku ukazało się nowe 28 wydanie jego Hebräische Grammatik opracowane przez Emila Kautzscha, które w 1910 roku zostało przetłumaczone na język angielski przez Arthura Ernesta Cowleya. W 2008 roku ukazało się 18 wydanie Hebräische und aramäische Handwörterbuch über das alte Testament opracowane przez Herberta Donnera.
Obszerna wiedza historyczna, archeologiczna i znajomość historii religii zapewniła jego dziełom dodatkowe uznanie. Jako pierwszy badał także język fenicki i punicki, przez co może być uważanym za twórcę północno-zachodniej filologii semickiej„Wilhelm Gesenius”, Je m'appelle Byblos, Jean-Pierre Thiollet, H & D, 2005, strona 253.. Badał także kulturę, historię i religię Samarytan. Wynikiem tych prac było opracowanie tekstów Pięcioksięgu samarytańskiego. Z powodzeniem zajmował się także rozszyfrowaniem pisma południowoarabskiego. Należy jeszcze wspomnieć jego badania dotyczące topografii i archeologii Palestyny. Z jego prac korzystał również Jean-François Champollion podczas prac przy tłumaczeniu hieroglifów.
Mimo licznych podróży i pracy w Halle nie zapominał o swojej rodzinnej miejscowości Nordhausen. W 1824 roku podarował miejscowemu gimnazjum (obecnie Wilhelm-von-Humboldt-Gymnasium) z okazji 300-lecia wydane swoje dzieła z własnoręcznymi autografami.
Dla uczczenia jego pamięci w auli uniwersytetu w Halle postawiono 2 kwietnia 1850 roku jego popiersie wykonane przez Ernsta Rietschela, gdzie stoi do dziś.
Jego grób znajduje się na cmentarzu Stadtgottesacker w Halle (kwatera I, grób 227).
Pisma (wybór) Symbolae observationum in Ovidii fastos, novae Fastorum editionis specimen. Dissertation Göttingen 1806 Versuch über die maltesische Sprache. 1810 Hebräisch-deutsches Handwörterbuch über die Schriften des Alten Testaments mit Einschluß der geographischen Nahmen und der chaldäischen Wörter beym Daniel u. Esra. 2 Tle., 1810/1812 Hebräische Grammatik. 1813. 28. Aufl. Leipzig 1909,. Neudruck: Hildesheim 1983, Georg Olms Verlag, Neues Hebräisch-deutsches Handwörterbuch über das Alte Testament mit Einschluß des biblischen Chaldaismus. Leipzig 1815, ab 10. Aufl. 1886: Hebräisches und Aramäisches Handwörterbuch über das Alte Testament., 18 wydanie, Berlin 2008, Springer Verlag, Hebräisches Lesebuch. 1814, 7. Aufl. 1844 Geschichte der hebräischen Sprache und Schrift. 1815, De pentateuchi Samaritani origine, indole et auctoritate commentatio philologico-critica. Halle 1815, Hebräisches Elementarbuch. 1813 Ausführliches grammatisch-kritisches Lehrgebäude der hebräischen Sprache. Mit Vergleichung der verwandten Dialekte. 1817 Der Prophet Jesaia, übersetzt und einem philologisch-kritischen und historischen Kommentar begleitet. 3 T., 1820 f. Paläolographische Studien über phönizische und punische Schrift. 1835 Scripturae linguaeque Phoeniciae monumenta quotquot supersunt edita et inedita ad autographorum optimorumque exemplorum fidem. 3 Teile, Leipzig 1837
Przypisy
Bibliografia Gustav Moritz Redslob: Gesenius, Wilhelm. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). tom 9, Duncker & Humblot, Leipzig 1879, strony 89–93. Hans-Jürgen Zobel: Gesenius, Wilhelm. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). tom 6, Duncker & Humblot, Berlin 1964, , strona 340. Friedrich Wilhelm Bautz: GESENIUS, Wilhelm. W: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). tom 2, Bautz, Hamm 1990, , strona 234. Rudolf Haym, Aus meinem Leben. Erinnerungen, Berlin 1902. Rudolf Haym, Gesenius. Eine Erinnerung für seine Freunde, Berlin 1842. Wolfgang Schrader, Geschichte der Friedrichs-Universität Halle II, Berlin 1894. Rudolf Smend, Deutsche Alttestamentler in drei Jahrhunderten, Göttingen 1989.
Linki zewnętrzne Pisma Wilhelma Geseniusa i o nim, W: Katalog der Deutschen Nationalbibliothek. Udo Rüterswörden: Gesenius, Wilhelm. W: Michaela Bauks, Klaus Koenen, Stefan Alkier (Hrsg.): Das wissenschaftliche Bibellexikon im Internet (WiBiLex), Stuttgart 2006. Wilhelm Gesenius, Hebräisches Lesebuch: mit Anmerkungen und einem erklärenden Wortregister w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Helmstedt Kategoria:Ludzie urodzeni w Nordhausen Kategoria:Niemieccy teolodzy protestanccy Kategoria:Niemieccy pedagodzy Kategoria:Niemieccy orientaliści Kategoria:Urodzeni w 1786 Kategoria:Zmarli w 1842