Kobieta z kwiatem we włosach () – obraz olejny autorstwa hiszpańskiego malarza pochodzenia greckiego Dominikosa Theotokopulosa, znanego jako El Greco. Obraz namalowany w latach 1582–1600 lub 1603–1607, jest sygnowany: domènikos theotokópolis epoíei.
Jest to jedyny portret kobiecy sygnowany przez El Greca, z wyjątkiem miniatur znajdujących się w kolekcji Hispanic Society of America.
Tożsamość modelki i datowanie obrazu Modelką jest prawdopodobnie Kastylijka. Szyja i głowa kobiety o pociągłej twarzy osłonięte są szalem wykonanym z koronki i gazy. El Greco z ogromną drobiazgowością ukazał jego koronkowe wzory, które kontrastują z ciemnymi włosami i czarnym ubiorem modelki oraz ciemnym tłem. We włosy kobieta ma wpięty seledynowy kwiatElizabeth du Gué Trapier, El Greco, New York: Hispanic Society of America, 1925, s. 54., który niemal z pewnością jest lilią – tradycyjnym symbolem szlachetności i mądrości oraz nieskończoności innych cnót. – Autor powołuje się na symbolikę lilii zawartą w pismach opata Filippa Picinellego (Filippo Picinelli, Mondo simbolico formato d’imprese scelte, spiegate, ed’illustrate. Con sentenze, ed eruditioni, Sacre, e Profane, Milano 1653).. Według Antoniny Vallentin kwiat lilii, zważywszy na jego ikonograficzne znaczenie, godziłby się z czystością rysów modelki.
Dama z kwiatem we włosach w XIX-wiecznym katalogu aukcyjnym została określona jako córka Domenica Gecca. – Aukcja Christie’s nr 284, 8 marca 1851: Gecco – The daughter of Domenico Gecco, with an inscription. ()..
W XX w. tacy historycy sztuki, jak Francisco Javier Sánchez CantónFrancisco Javier Sánchez Cantón, La mujer en los cuadros del Greco, Escorial, „Revista de Cultura y Letras”, z. 1, 1942, s. 28., José Camón AznarJosé Camón Aznar, Dominico Greco, Madrid 1950, s. 1080–1084, nr 717, tabl. 847. i José Gudiol, łączyli modelkę z synową malarza Alfonsą de los Morales, pierwszą żoną Jorgena Manuela, ze względu na podobieństwo do kobiety z obrazu Rodzina Jorge Manuela, przypisywanego synowi El Greca. Zgodnie z tą hipotezą obraz mógł zostać namalowany z okazji ślubu Manuela i Alfonsy, który odbył się w 1603. Ludwig Goldscheider zasugerował, iż modelka mogła pozować również do Madonny Miłosiernej z IllescasLudwig Goldscheider, El Greco, London: George Allen & Unwin Ltd, 1938, tabl. 188. – W roku 1603 El Greco podpisał kontrakt na namalowanie kilku obrazów religijnych dla Hospital de la Caridad w Illescas, miejscowości położonej w połowie drogi między Madrytem a Toledo (Leo Calvin Rosten, The story behind the painting, New York: Cowles Magazines & book trade distribution by Doubleday, Garden City, 1962, s. 144), prawdopodobnie jednak zachowany kontrakt nie był jedyny i El Greco wykonywał więcej zleceń dla hospicjum w latach 1600–1604/1605 (Colin Tobias Eisler, Paintings from the Samuel H. Kress Collection. European Schools Excluding Italian, t. 4, Oxford: Phaidon Press, 1977, s. 202.).. Antonio Vázquez Campo utożsamiał ją z infantką Katarzyną Michaliną, młodszą córką Filipa IIAntonio Vázquez Campo, El divino Greco, Madrid: Prensa Española, 1974, s. 243.. Jednak nie ma wystarczających dowodów na potwierdzenie którejś z tych hipotez.
Inni historycy sztucy datują obraz na wcześniejszy okres, przez co tożsamość kobiety pozostaje, w ich mniemaniu, nieznana. August L. Mayer wskazał lata 1582–1590 jako czas powstania portretuAugust L. Mayer, El Greco, Berlin: Klinkhardt und Biermann, 1931, nr 352.. Profesor Ellis Waterhouse z The Barber Institute w BirminghamEllis Kirkham Waterhouse, Catalogue of Exhibition of Spanish Paintings from El Greco to Goya (katalog wystawy w National Gallery of Scotland), Edinburgh: National Gallery of Scotland, 1951. zaproponował późne lata 80. XVI w. Harold WetheyHarold Wethey, El Greco, t. 2, Princeton University Press 1962, s. 92–92. umieszczał powstanie obrazu, tak jak Manuel B. CossíoM. B. Cossío, El Greco, Madrid 1908, t. I, s. 397–398, nr 339; t. II, tabl. 118., w drugiej połowie lat 90. XVI w. Według profesora Williama B. Jordana z Meadows School of the ArtsWilliam B. Jordan, El Greco of Toledo (katalog wystawy w Toledo Museum of Art i Prado), New York: Greenwich House, Crown Publishers, 1983. na datowanie obrazu na lata 90. XVI w. wskazuje fakt podobieństwa do obrazu Portret damy w futrzanej etoli (1579) z Pollok House w Glasgow.
Proweniencja W XX w. portret znajdował się kolejno w szkockiej kolekcji Stirling-Maxwell w Keir oraz w angielskiej kolekcji wicehrabiego Rothermere w Warwick House w LondynieNigel Glendinning, Hilary Macartney, Spanish Art in Britain and Ireland, 1750–1920. Studies in Reception in Memory of Enriqueta Harris Frankfort, London: Tamesis Books, 2010, s. 251., by ostatecznie w 1993 trafić do kolekcji prywatnej w Nowym JorkuJavier Portús Pérez, El retrato español del Greco a Picasso. Exposición del 20 de octubre de 2004 al 6 de febrero de 2005, Madrid: Museo Nacional del Prado, 2005, s. 132, 397.José Álvarez Lopera, Ethnikē Pinakothēkē, Mouseion Alexandrou Soutsou, El Greco. Identity and transformation. Crete, Italy, Spain, Milano: Skira, 1999, s. 154..
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Portrety autorstwa El Greca Kategoria:Obrazy w nowojorskich kolekcjach Kategoria:Obrazy El Greca w kolekcjach prywatnych