Garnizon Żagań – garnizon w Żaganiu zajmowany kolejno przez instytucje i jednostki wojskowe Armii Cesarstwa Niemieckiego, Reichswehry, Wehrmachtu, Armii Radzieckiej, Ludowego Wojska Polskiego i Sił Zbrojnych RP.
Historia garnizonu w latach 1741-1989 Garnizon utworzony został w 1741 roku.
We wrześniu 1939 roku pod Żaganiem został zorganizowany Stalag VIIIC, w którym osadzono kilka tysięcy żołnierzy Wojska Polskiego oraz paruset żołnierzy byłej Armii Czechosłowackiej. Obóz posiadał filie w Koninie Żagańskim (niem. Kunau) i Świętoszowie (niem. Neuhammer)Rajmund Szubański, Pięćdziesięciu z Żagania, s. 6.. Wiosną 1942 roku w Żaganiu utworzono Stalag Luft III (Kriegsgefangenem Lager der Luftwaffe Nr 3) przeznaczony dla zestrzelonych lotników alianckich. Komendantem obozu był pułkownik lotnictwa Friedrich Wilhelm Gustav von Lindeiner-Wildau (1880-1963), który pod względem terytorialnym i dyscyplinarnym podlegał dowódcy III Okręgu Lotniczego (niem. Luftgau-Kommando III). W okresie od 1 sierpnia 1943 roku do 20 lutego 1945 roku na czele III Okręgu Lotniczego stał generał artylerii przeciwlotniczej Gerhard Hoffmann (1887-1969)Rajmund Szubański, Pięćdziesięciu z Żagania, s. 7, 13, 16.. W marcu 1943 roku w Stalagu Luft III zawiązała się konspiracyjna organizacja „Komitet «X»”, na czele której stanął major brytyjskiego lotnictwa Roger Joyce Bushell (1910-1944).
W nocy z 24 na 25 marca 1944 roku ze Stalagu Luft III uciekło 76 jeńców, w tym sześciu Polaków. W 1963 roku na kanwie tego wydarzenia powstał film zatytułowany „Wielka ucieczka”.
3 czerwca 1948 roku Wojsko Polskie przejęło kompleks koszarowy przy ulicy Szosa Żarska.
13 lipca 1948 roku z Żar do koszar przy ul. Szosa Żarska został przeniesiony 25 Drezdeński Pułk Artylerii Pancernej (JW 1418).
W dniach 17-21 maja 1949 roku z Żurawicy przybył 8 Drezdeński Pułk Czołgów (JW 1678).
1 grudnia 1952 roku w koszarach przy ulicy Szosa Żarska został sformowany 17 Pułk Artylerii Pancernej (JW 2555). 20 grudnia 1955 roku dotychczasowy 17 Pułk Artylerii Pancernej został przeformowany w 36 Batalion Czołgów i Artylerii Pancernej (JW 2555). 15 sierpnia 1957 roku został rozformowany 36 Batalion Czołgów i Artylerii Pancernej (JW 2555).
W 1969 roku została zakończona budowa Bojowej Strzelnicy Czołgów „Karliki”, a w 1973 roku – Bojowej Strzelnicy Bojowych Wozów Piechoty i Transporterów Opancerzonych „Karliki”. W styczniu 1974 roku został oddany do użytku hotel poligonowy.
1 września 1973 roku w koszarach przy ul. Szosa Żarska w Żaganiu został sformowany 65 Garnizonowy Punkt Zaopatrywania w Sprzęt Czołgowo-Samochodowy (JW 5266).
2 września 1973 roku na stanowisko kierownika punktu został wyznaczony major Jan Franciszek Miliński (1930-1998), dotychczasowy pomocnik szefa służby czołgowo-samochodowej w Dowództwie 11 Drezdeńskiej Dywizji Pancernej. 1 października 1973 roku obowiązki pomocnika kierownika punktu objął chorąży sztabowy Bolesław Stasiak (1932-2010), przeniesiony z 11 Batalionu Zaopatrzenia. 1 czerwca 1982 roku chorąży Stasiak został wyznaczony na stanowisko kierownika punktu, a major Miliński został z dniem 3 sierpnia 1982 roku zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwyW. Chłopek, R. Guzenda, B. Sztuba, Związek Żołnierzy ..., s. 149-150, 188-189..
W 1979 roku Komenda OSPWL (JW 5430) została dyslokowana z Kliczkowa do miejscowości Dobre nad Kwisą.
W 1980 roku zostało oddane do użytku obozowisko wagonowe „Karliki”. Na podstawie zarządzenia Nr 060/Org. szefa SG WP z dnia 4 listopada 1987 roku 65 Garnizonowy Punkt Zaopatrywania w Sprzęt Czołgowo-Samochodowy został przeformowany, w terminie do 31 marca 1988 roku, w 65 Garnizonowy Punkt Zaopatrywania Technicznego (JW 5266). Na podstawie zarządzenia Nr 041/Org. szefa SG WP z dnia 20 lipca 1988 roku 65 GPZT został podporządkowany komendantowi 15 Rejonowej Składnicy Technicznej w Krzystkowicach. 22 listopada 1989 roku miała miejsce ceremonia pożegnania sztandaru 3 Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich.
Historia garnizonu od 1990 roku 31 marca 1990 roku został rozformowany 3 Drezdeński Pułk Czołgów Średnich (JW 2646).
6 maja 1991 roku chorąży sztabowy Bolesław Stasiak został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy. Razem z nim szeregi Wojska Polskiego opuścił starszy chorąży Stanisław Stachowicz, który od powstania 65 Garnizonowego Punktu Zaopatrywania Technicznego pełnił służbę na stanowisku starszego ekspedytoraW. Chłopek, R. Guzenda, B. Sztuba, Związek Żołnierzy ..., s. 188-189..
Na podstawie zarządzenia Nr 024/Org. szefa SG WP z dnia 18 czerwca 1996 roku 65 GPZT został włączony w skład 5 Rejonowej Bazy Materiałowej w Nowogrodzie Bobrzańskim, która rozpoczęła funkcjonowanie z dniem 1 stycznia 1997 roku.
Z dniem 31 grudnia 2001 roku Punkt Zaopatrywania Technicznego w Żaganiu został zlikwidowany.
27 lutego 2006 roku Sąd Okręgowy w Zielonej Górze wydał postanowienie o rejestracji Stowarzyszenia Żołnierzy i Pracowników Wojska 3 Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich.
Do końca 2007 roku został rozformowany 11 Batalion Medyczny (JW 2182), stacjonujący w koszarach przy ulicy Szosa Żarska.
W 2009 roku, po likwidacji garnizonu Nowogród Bobrzański, na terenie działania garnizonu Żagań znalazł się Skład Potok. Skład Potok jest jednym z sześciu składów wchodzących w skład 5 Rejonowej Bazy Materiałowej (JW 3036) w Nowogrodzie Bobrzańskim. Skład usytuowany jest w miejscowości Potok.
W 2010 roku zostały rozformowane 10 Batalion Rozpoznawczy Strzelców Konnych (JW 2943) w koszarach "Żagań-Las" przy ulicy Żarskiej, oraz 11 Kompania Chemiczna (JW 1185) w koszarach "Żagań-Miasto" przy ulicy Dworcowej.
11 Batalion Dowodzenia zimą z 2010 na 2011 roku został przeniesiony z koszar przy ulicy Dworcowej do koszar przy ulicy Żarskiej, gdzie zajął miejsce po 10 Batalionie Rozpoznawczym Strzelców Konnych.
Z dniem 1 stycznia 2011 roku dotychczasowy Klub Garnizonowy w Żaganiu został wyłączony z podporządkowania dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego i włączony do etatu Dowództwa 11 DKPanc, jako Klub Dywizyjny w Żaganiu.
28 czerwca 2011 roku dowódca 11 DKPanc przekazał, a komendant 4 Regionalnej Bazy Logistycznej we Wrocławiu przyjął w podporządkowanie, 11 Batalion Remontowy.
Rozformowana została Wojskowa Administracja Koszar w Żaganiu przy ulicy Bema. Zadania związane z technicznym utrzymaniem nieruchomości w garnizonie przejęła zamiejscowa komórka wewnętrzna 43 Wojskowego Oddziału Gospodarczego w Świętoszowie.
W terminie do 31 grudnia 2011 roku została rozformowana Komenda 5 Rejonowej Bazy Materiałowej w Nowogrodzie Bobrzańskim (JW 3036), a podległe jej składy zostały podporządkowane komendantowi 4 Regionalnej Bazy Logistycznej (JW 4229) we Wrocławiu.
Z dniem 1 stycznia 2012 roku Regionalny Węzeł Łączności Wrocław został przeformowany w Region Wsparcia Teleinformatycznego we Wrocławiu. W strukturze organizacyjnej nowo powstałej jednostki znalazł się Węzeł Łączności Żagań.
1 czerwca 2012 roku weszło w życie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 kwietnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie utworzenia garnizonów oraz określenia zadań, siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców. Na mocy tego rozporządzenia między innymi zniesiony został garnizon Świętoszów. Dowódca garnizonu Świętoszów został zobowiązany do przekazania, w terminie 30 dni, swoich obowiązków dowódcy garnizonu Żagań. W uzasadnieniu projektu wymienionego wyżej rozporządzenia stwierdzono, że „cały obszar terytorialny garnizonu powinien znajdować się w obrębie jednego WOG-u”.
Od dnia 1 czerwca 2012 roku dowódca garnizonu Żagań obejmuje swoją właściwością powiat żagański, powiat żarski i część powiatu bolesławieckiego: gmina Bolesławiec (obręby: Golnice, Parkoszów, Krępnica, Kliczków, Trzebień Mały, Pstrąże, Kozłów) i gmina Osiecznica).
Z dniem 31 sierpnia 2012 roku zostało zlikwidowane Przedszkole Nr 94 w Żaganiu przy Jednostce Wojskowej Nr 2423 w Żaganiu, a mienie nieruchome zostało przekazane Agencji Mienia Wojskowego dla dokonania darowizny na rzecz Gminy Żagań w celu utworzenia przedszkola samorządowegoZarządzenie Nr 41/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 czerwca 2012 r. w sprawie likwidacji Przedszkola Nr 94 w Żaganiu przy Jednostce Wojskowej Nr 2423 w Żaganiu (Dziennik Urzędowy MON z 2012 r., poz. 218). Zarządzenie Nr 79/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 lipca 2012 r. zmieniające zarządzenie w sprawie likwidacji Przedszkola Nr 94 w Żaganiu przy Jednostce Wojskowej Nr 2423 w Żaganiu (Dziennik Urzędowy MON z 2012 r., poz. 289).. Przedszkole mieści się przy ulicy Świerkowej 2. Od 1991 roku dyrektorem przedszkola jest mgr Małgorzata NiedzielaPrzedszkole Wojskowe nr 94 w Żaganiu.. Przypomnieć należy, że z dniem 31 sierpnia 2003 zostały zlikwidowane dwie placówki: Przedszkole Nr 86 w Żaganiu i Przedszkole Nr 87 w ŻarachZarządzenie Nr 41/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 maja 2003 r. w sprawie likwidacji Przedszkola Nr 87 w Żarach przy Jednostce Wojskowej Nr 2423 w Żaganiu (Dziennik Urzędowy MON z 2003 r., Nr 8, poz. 88). Zarządzenie Nr 38/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 maja 2003 r. w sprawie likwidacji Przedszkola Nr 86 w Żaganiu przy Jednostce Wojskowej Nr 4071 w Żaganiu (Dziennik Urzędowy MON z 2003 r., Nr 8, poz. 95)..
Z dniem 31 grudnia 2012 roku Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Żarach została zniesiona, a z dniem 1 stycznia 2013 roku została utworzona Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w Żaganiu z tymczasową siedzibą w ŻarachRozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości ()..
Na podstawie zarządzenia Nr 12/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 maja 2013 roku w sprawie utworzenia, przekształcenia i likwidacji podmiotów leczniczych w formie jednostki budżetowej 43 Wojskowy Oddział Gospodarczy w Świętoszowie został podmiotem leczniczym w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej. 43 WOG przejmie zadania niżej wymienionych ambulatoriów-publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które zostaną zlikwidowane w terminie do dnia 30 września 2013 roku: Jednostki Wojskowej Nr 4071 w Żaganiu, Jednostki Wojskowej Nr 2423 w Żaganiu, Jednostki Wojskowej Nr 3284 w Głogowie, Jednostki Wojskowej Nr 2399 w Świętoszowie, Jednostki Wojskowej Nr 5430 w Dobrej nad Kwisą, Jednostki Wojskowej Nr 1145 w Bolesławcu, a także włączy w swoją strukturę Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w Żaganiu z siedzibą w ŻarachDziennik Urzędowy MON z 23 maja 2013 r., poz. 139..
W IV kwartale 2013 roku, w związku z wprowadzeniem nowego modelu systemu kierowania i dowodzenia Siłami Zbrojnymi Rzeczypospolitej Polskiej, dokonano zmian w podporządkowaniu między innymi jednostek i instytucji garnizonu Żagań. Zmiany weszły w życie z dniem 1 stycznia 2014 roku.
17 października 2013 roku na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych Orzysz, w trakcie odprawy rozliczeniowo-zadaniowej z kierowniczą kadrą Wojsk Lądowych, generał broni Zbigniew Głowienka przekazał w podporządkowanie dowódcy 11 Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej: 4 Zielonogórski Pułk Przeciwlotniczy z Czerwieńska i Leszna oraz 23 Śląski Pułk Artylerii z Bolesławca.
28 października 2013 roku w Cytadeli warszawskiej dowódca Wojsk Lądowych generał broni Zbigniew Głowienka przekazał, a dowódca Garnizonu Warszawa generał brygady Wiesław Grudziński przyjął w podporządkowanie, Orkiestrę Wojskową w Żaganiu. Orkiestra Wojskowa w Żaganiu została zaliczona do orkiestr wojskowych kategorii „D” o stanie etatowym 1 oficera (dowódca-kapelmistrz) i 29 podoficerówDecyzja Nr 428/MON z dnia 24 grudnia 2013 roku w sprawie podporządkowania i kategoryzacji orkiestr wojskowych w: Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 grudnia 2013 roku, poz. 382. Decyzja weszła wżycie z dniem 1 stycznia 2014 roku..
Tego samego dnia dowódca Wojsk Lądowych przekazał w podporządkowanie komendantowi 2 Wojskowego Szpitala Polowego we Wrocławiu – 10 Grupę Zabezpieczenia Medycznego ze Świętoszowa.