Spółdzielnia energetyczna (kooperatywa energetyczna) – rodzaj spółdzielni, której celem działalności jest produkcja energii na własny użytek oraz na sprzedażEnergetyka rozproszona na świecie: modele funkcjonowania, regulacje, systemy wsparcia, wnioski dla Polski, s. 5.. To lokalna wspólnota, która wytwarza i rozlicza energię odnawialną (np. z fotowoltaiki, biogazu czy wiatru) na potrzeby swoich członków – mieszkańców, gospodarstw rolnych, przedsiębiorców i jednostek samorządu terytorialnego.
W ostatnich latach, ze względu na rozwój technologii małoskalowego wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, dynamicznie rozwijają się spółdzielnie energetyczne, np. w Niemczech, Danii, Francji, Włoszech czy Wielkiej Brytanii (Baywind Energy Co-operative)Zielony Instytut: Demokracja energetyczna.. W Unii Europejskiej powstało także porozumienie REScoop 20-20-20 zrzeszające kooperatywy energetyczne z 7 krajów.
Pierwszą spółdzielnią energetyczną w Polsce była Spółdzielnia Energetyczna „Eisall”, spółdzielnia działająca w województwie mazowieckim na obszarze sąsiadujących z sobą gmin Raszyn, Nadarzyn i Michałowice.
Jak działają spółdzielnie energetyczne W praktyce wyróżnia się trzy główne modele działania spółdzielni energetycznych:
Model wspólnej instalacji (centralnej). W tym wariancie spółdzielnia buduje lub dzierżawi wspólne źródło energii (np. farmę PV lub biogazownię), a członkowie uczestniczą w jego finansowaniu i korzystają z energii według ustalonych zasad (np. proporcjonalnie do udziałów lub zużycia). Przykład: spółdzielnia stawia instalację 1 MW i sprzedaje członkom energię po 650 zł/MWh zamiast rynkowych 1400 zł/MWh.
Model zdecentralizowany (instalacje członków). Tutaj każdy członek posiada swoją instalację (np. panele PV) i wnosi ją do majątku wspólnego. Spółdzielnia bilansuje zużycie i nadwyżki energii pomiędzy członkami, pełniąc funkcję koordynatora energetycznego (wirtualna elektrownia). To rozwiązanie jest korzystne zwłaszcza tam, gdzie wiele osób już posiada instalacje PV.
Model hybrydowy. Możliwe jest także połączenie obu powyższych – część energii pochodzi ze wspólnej instalacji, część z prywatnych źródeł należących do członków.
Rozliczenia i infrastruktura Spółdzielnia rozlicza się z tzw. sprzedawcą zobowiązanym, który bilansuje energię na poziomie sieci. Ustawodawca przewiduje szereg ulg, w tym: brak opłat za dystrybucję zmienną i stałą (do 1 MW), brak obowiązku posiadania koncesji i świadectw pochodzenia, system opustów (1 kWh energii oddanej do sieci = 0,6 kWh do odbioru), zwolnienie z podatku akcyzowego.
Rozliczenia mogą być prowadzone ręcznie lub z wykorzystaniem nowoczesnych systemów IT i liczników zdalnego odczytu.
Przykłady spółdzielni energetycznych w Polsce W Polsce dynamicznie rośnie liczba inicjatyw związanych ze spółdzielczością energetyczną. Oficjalny wykaz spółdzielni prowadzi Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Projekt RENALDO realizowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz GIZ (2021–2023) wsparł również powstanie kolejnych pilotażowych spółdzielni energetycznych. Poniżej przedstawiono kilka przykładów działających lub planowanych projektów, ilustrujących różnorodność podejmowanych działań:
Spółdzielnia Energetyczna „Zielona Gmina” (Raciechowice, woj. małopolskie): Uznawana za pierwszą spółdzielnię wpisaną do rejestru KOWR . Opiera się na współpracy gminy, rolników i firm, wykorzystując instalacje fotowoltaiczne. Spółdzielnia Energetyczna w Potęgowie (woj. pomorskie): Zrzesza gminę, zakład komunalny i gospodarstwa rolne. Planuje wykorzystywać energię z fotowoltaiki i biogazowni. Energia Społeczna w Michałowie (woj. podlaskie): Projekt zakładający integrację lokalnych źródeł OZE z magazynem energii i systemem zarządzania Żerkowska Spółdzielnia Energetyczna (woj. wielkopolskie): Jeden z przykładów spółdzielni zarejestrowanych w KOWR, skupiający się na lokalnej produkcji i dystrybucji energiihttps://www.gov.pl/attachment/c4ce6ac2-9cf6-46c1-a1a7-6da1cb3b9181.https://www.gov.pl/web/kowr/wykaz-spoldzielni-energetycznych. Każdy z tych przykładów wykazuje duży potencjał ekonomiczny i środowiskowy, a także stanowi wzorzec do powielenia w innych gminach wiejskich i miejsko-wiejskich w Polsce. Spółdzielnia Energetyczna Ziemi Słupeckiej (woj. wielkopolskie): Działa na terenie gmin Strzałkowo, Słupca (wiejska) i Witkowo. Źródłem energii jest turbina wiatrowa o mocy 900 kW w miejscowości Łężec (gmina Strzałkowo). Spółdzielnia zrzesza osoby fizyczne, przedsiębiorców, gospodarstwa rolne oraz jednostki samorządu terytorialnego z obszaru trzech gmin powiatu słupeckiego i gnieźnieńskiego.
Wiele innych inicjatyw jest na różnym etapie rozwoju, a ich liczba stale rośnie, co potwierdzają dane KOWR oraz informacje publikowane przez operatorów sieci dystrybucyjnych.
Zobacz też Demokracja energetyczna Prosument
Przypisy