Xenophoridae – słabo zróżnicowana rodzina grupująca około 70 gatunków (w tym 27 występujących współcześnie) średniej wielkości ślimaków morskich. Przedstawiciele wyróżniają się zdolnością do przyczepiania i wbudowywania w ściany muszli rozmaitych materiałów zebranych z otoczenia (stąd pochodzi ich popularna nazwa: śmieciarki). Zamieszkują głównie wody tropikalne.
Etymologia nazwy Nazwa pochodzi od typowego rodzaju rodziny, Xenophora, którego nazwa odzwierciedla zdolności do wbudowywania w muszlę i przenoszenia ciał obcych (xenos grek. – obcy, phorein – przenosić). Od tej ich zdolności urobiono również ich popularną polską nazwę: śmieciarki.
Cechy morfologiczne thumb|Widok od strony otworu muszli śmieciarki bladej (Xenophora pallidula) Muszle średniej wielkości (średnica od 1,9 do 16 cm, wysokość: 2–10 cm), stożkowate, nieregularne ze względu na ciała obce przyczepione do zewnętrznej powierzchni, stosunkowo cienkościenne, z niską skrętką i wklęsłą podstawą. Dołek osiowy obecny u większości gatunków, wąski ale głęboki. Niekiedy ornamentacja na zewnętrznej powierzchni muszli, w postaci rzędów kolców i guzków. Wieczko cienkie, gładkie, konchiolinowe (o barwie od żółtawej do brązowej), z koncentrycznymi liniami przyrostów, czasami z kolcami lub promienistymi żebrami. Zawiązek wieczka położony w pobliżu środka. Otwór muszli duży, owalny, lekko spłaszczony. Periostrakum cienkie lub jego brak.. Dobrze rozwinięta noga jest podzielona na dwie części, jedna (tylna) wytwarzająca i przenosząca wieczko, przednia – służy do lokomocji. Para czułków na głowie, oczy leżą u ich podstawyWąsowski R. 2000. Przewodnik: Muszle. Multico Oficyna Wydawnicza Sp. Z o.o., Warszawa, , str. 116..
Występowanie Zamieszkują wody tropikalne, głównie zachodni Pacyfik, niezbyt pospolite.
Biologia i ekologia Zajmowane siedliska Żyją w litoralu i sublitoralu, aż do krańców stoku kontynentalnego, do głębokości ponad 1400 m, na podłożu mulistym, piaszczystym lub kamienistymKreipl, K. & Alf, A. 1999: Recent Xenophoridae. 148 pp. ConchBooks, Hackenheim, .. W środowisku poruszają się szybkimi skokami.
Maskowanie muszli Przedstawiciele Xenophoridae mają zdolność do wbudowywania w zewnętrzną ścianę muszli najrozmaitszych przedmiotów i ciał obcych, które znajdują w otaczającym je środowisku (kamyków, muszli innych mięczaków, szkieletów i żywych kolonii koralowców, gąbek, rurek wieloszczetów. Miejsce wbudowywania wtrętów nie jest zwykle przypadkowe. Obiekty te są przytwierdzane do muszli w stosunkowo regularnych odstępach, za pomocą wydzieliny produkowanej przez nogę. Wydzielina ta produkowana jest przez całe życie ślimaka. Jedynie u przedstawicieli rodzaju Onustus tylko w początkowym okresie życia – a więc przedmioty te są przyczepiane tylko na początkowych skrętach muszli.
Podział taksonomiczny W rodzinie Xenophoridae nie wyróżnia się podrodzin. Rodzina obejmuje następujące współcześnie występujące rodzaje: Aspidophoreas Nappo, Bini & Santucci, 2022 Austrophora Kreipl, Alf & Kronenberg, 1999 – jedynym przedstawicielem jest Austrophora flindersi (Cotton & Godfrey, 1938) Onustus Swainson, 1840 – synonimy: Trochotugurium Sacco, 1896; Tugurium Fischer in Kiener, 1879WoRMS (2014). Onustus Swainson, 1840. dostęp 2014-04-15 Ponderiana Nappo, Bini & Santucci, 2022 Stellaria Möller, 1832 – synonimy: Haliphoebus Fischer in Kiener, 1879; Xenophora (Stellaria) Schmidt, 1832WoRMS (2014). Stellaria Möller, 1832. dostęp 2014-04-15 Xenophora Fischer von Waldheim, 1807WoRMS (2014). Xenophora Fischer von Waldheim, 1807. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. dostęp 2014-04-15 – rodzaj typowy oraz rodzaj wymarły: Acanthoxenophora Perrilliat & Vega, 2001 – jedynym przedstawicielem był Acanthoxenophora sinuosa Perrilliat & Vega, 2001 †
Przypisy
Bibliografia Wąsowski R. 2000. Przewodnik: Muszle. Multico Oficyna Wydawnicza Sp. Z o.o., Warszawa, , pp.336.
Linki zewnętrzne
Xenophoridae w bazie NCBI dostęp: 15 kwietnia 2014. Xenophoridae w WoRMS World Register of Marine Species, dostęp: 15 kwietnia 2014.