thumb|350px|Państwa nuklearne i program nuclear sharing Udostępnianie broni jądrowej w ramach NATO (ang. nuclear sharing) – program Sojuszu Północnoatlantyckiego, w ramach którego Stany Zjednoczone rozmieszczają taktyczną broń jądrową (bomby lotnicze B61) na terytoriach wybranych państw członkowskich nieposiadających własnego arsenału nuklearnego. Broń pozostaje pod amerykańską kontrolą w czasie pokoju; w przypadku konfliktu zostałaby przekazana siłom powietrznym państwa goszczącego, które dostarczyłyby ją za pomocą samolotów podwójnego zastosowania (dual-capable aircraft, DCA).
Program stanowi element szerszej polityki rozszerzonego odstraszania nuklearnego (parasola nuklearnego) NATO i funkcjonuje od lat 50. XX wieku.
Historia Program nuclear sharing powstał w latach 50. XX wieku w kontekście zimnej wojny i doktryny Trumana. Stany Zjednoczone rozmieściły broń jądrową w Europie w celu przeciwstawienia się przewadze konwencjonalnej ZSRR. W szczytowym okresie, w latach 70., w Europie znajdowało się ok. 7300 amerykańskich głowic jądrowych.
Po zakończeniu zimnej wojny arsenał został radykalnie zredukowany. W 1991 roku prezydent George H.W. Bush wycofał z Europy wszystkie typy broni jądrowej z wyjątkiem bomb lotniczych B61. Z programu wycofały się Kanada (1984) i Grecja (2001).
Mechanizm Bomby B61 przechowywane są w podziemnych magazynach (Weapons Storage and Security Systems, WS3) na bazach lotniczych państw uczestniczących. Magazyny chronione są przez oddziały USAF. Decyzja o użyciu broni wymaga autoryzacji prezydenta Stanów Zjednoczonych oraz zgody (NPG) NATO.
Gotowość operacyjną programu weryfikują coroczne ćwiczenia Steadfast Noon, obejmujące scenariusze użycia broni jądrowej z udziałem samolotów DCA i maszyn wsparcia konwencjonalnego (w ramach programu SNOWCAT).
W 2024 roku ukończono produkcję zmodernizowanych bomb B61-12, które zastąpiły starsze wersje B61-3 i B61-4. Nowa wersja jest wyposażona w system naprowadzania ogonowego zwiększający precyzję.
Państwa uczestniczące W programie uczestniczy pięć państw europejskich, na których terytorium rozmieszczono łącznie ok. 100 bomb B61-12 na sześciu bazach lotniczych:
Państwo Baza Szacunkowa liczba Samolot DCA 10–15 F-16MLU → F-35A (od 2027) 10–15 PA-200 Tornado → F-35A (od 2027) Aviano 20–30 F-16C/D (USAF) 10–15 PA-200 Tornado → F-35A Volkel 10–15 F-35A (od czerwca 2024) Incirlik 20–30 brak stałego DCA Holandia jako pierwsze państwo europejskie certyfikowała F-35A w roli nuklearnej (1 czerwca 2024), zastępując nim F-16MLU. Belgia i Niemcy planują przejście na F-35A od 2027 roku.
Baza Incirlik w Turcji nie posiada przypisanych samolotów DCA, a bezpieczeństwo przechowywanych tam bomb było kwestionowane po nieudanym zamachu stanu w 2016 roku.
W 2025 roku Wielka Brytania zapowiedziała budowę infrastruktury do przechowywania bomb B61-12 w bazie oraz zakup samolotów F-35A do roli nuklearnej (baza , od połowy lat 30.).
Oprócz pięciu państw goszczących broń, siedem kolejnych uczestniczy w programie SNOWCAT (Support of Nuclear Operations With Conventional Air Tactics), zapewniając wsparcie konwencjonalne dla misji nuklearnych: Czechy, Dania, Grecja, Węgry, Norwegia, Polska i Rumunia.
Zgodność z Układem o nieproliferacji Zgodność programu nuclear sharing z Układem o nieproliferacji broni jądrowej (NPT) jest przedmiotem sporu. Artykuł I NPT zabrania państwom nuklearnym przekazywania kontroli nad bronią jądrową innym krajom, a artykuł II zabrania państwom nienuklearnym jej przyjmowania.
Stany Zjednoczone argumentują, że w czasie pokoju broń pozostaje pod wyłączną kontrolą amerykańską, a przekazanie nastąpiłoby dopiero w warunkach konfliktu, gdy NPT przestałby obowiązywać. Krytycy wskazują, że szkolenie pilotów państw goszczących do przenoszenia bomb B61 i przystosowanie ich samolotów do tej roli stanowi de facto przygotowanie do proliferacji.
Zobacz też teoria odstraszania taktyczna broń jądrowa Układ o nieproliferacji broni jądrowej
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:NATO Kategoria:Broń jądrowa