mały|200px|Cerkiew Trójcy Świętej nad bramą monasteru mały|200px|Budynek mieszkalny dla mnichów z cerkwią św. Mikołaja mały|200px|Pałac carski w kompleksie klasztornym Monaster św. Sawy StorożewskiegoNazwa monasteru odnosi się do jego założyciela, natomiast święto patronalne klasztoru wypada w święto Narodzenia Matki Bożej. – prawosławny męski klasztor w Zwienigorodzie, w bezpośredniej jurysdykcji patriarchy moskiewskiego i całej Rusi (stauropigia).

Historia Monaster został założony w 1398 przez Sawę, mnicha z ławry Troicko-Siergijewskiej, jednego z uczniów jej twórcy, Sergiusza z RadoneżaЖитие и чудеса Преподобного Саввы. Zapoczątkował on powstanie nowej wspólnoty, budując drewnianą cerkiew Narodzenia Matki Bożej i osiedlając się przy niej. Z czasem dołączyli do niego kolejni kandydaci do życia mniszego, budynki klasztorne zostały rozbudowane i otoczone drewnianymi umocnieniami. Wspólnotą opiekował się książę zwienigorodzki Jerzy Dymitrowicz, który nadał monasterowi wsie w ujazdach zwienigorodzkim i ruzskim. Również za panowania Jerzego w 1405 w kompleksie klasztornym wzniesiono sobór Narodzenia Matki Bożej. W nim rok później pochowano zmarłego twórcę monasteru. Jerzy Dymitrowicz ufundował również otaczający klasztor mur oraz bramę wjazdową z cerkwią św. Sergiusza z Radoneża. Budynek ten został uszkodzony podczas Wielkiej Smuty i w połowie XVII w. rozebrano goО монастыре. W okresie Wielkiej Smuty monaster został zniszczony i splądrowany przez wojska Dymitra Samozwańca, następnie Dymitra Samozwańca II i przez wojska polskie.

Wspólnota została odnowiona za panowania Michała I, który razem z ojcem, patriarchą moskiewskim i całej Rusi Filaretem wielokrotnie przybywał do klasztoru. Jego następca, car Aleksy I, w 1650 wydał ukaz w sprawie budowy nowego kompleksu budynków monasterskich. W ciągu kolejnej dekady zbudowane zostały cerkwie Przemienienia Pańskiego i św. Sergiusza z Radoneża (nadbramna, następnie przemianowana na cerkiew Trójcy Świętej), refektarz, budynek mieszkalny dla mnichów, dzwonnica. Powstały ponadto zabudowania gospodarcze, infirmeria z cerkwią św. Jana Klimaka, stawy rybne i młyny. W kompleksie monasterskim wzniesiono ponadto pałac przeznaczony dla cara. Aleksy I od 1649 regularnie odwiedzał monaster i szczególnie czcił jego założyciela, któremu przypisywał ocalenie życia podczas polowania. Za panowania Aleksego monaster św. Sawy Storożewskiego został podporządkowany bezpośrednio carskiej kancelarii i otrzymał status ławry. Posiadał 19 monasterów filialnych. Status ławry monaster zachował do likwidacji patriarchatu i ustanowienia Świątobliwego Synodu Rządzącego. W 1764 dobra klasztorne, podobnie jak cały majątek Cerkwi, zostały zsekularyzowane. Przechodząc na utrzymanie państwowe, monaster św. Sawy Storożewskiego otrzymał status klasztoru I klasy, w którym miało przebywać 33 mnichów.

Monaster został poważnie zniszczony podczas wojny francusko-rosyjskiej w 1812; od końca sierpnia do 15 października 1812 zajmowały go oddziały francuskie. Jego odbudowa po zakończeniu wojny była współfinansowana przez carów. W XIX w. kompleks klasztorny był remontowany również dzięki ofiarom P. Curikowa, właściciela fabryki sukna w Zwienigorodzie. Protektorami monasteru byli również wielki książę Sergiusz Aleksandrowicz i jego małżonka Elżbieta.

W 1918 po tym, gdy władze radzieckie zarekwirowały część majątku monasteru, doszło do wystąpienia w jego obronie. W marcu 1919 w ramach akcji otwierania relikwii prawosławnych świętych władze nakazały wystawienie na widok publiczny relikwii św. Sawy Storożewskiego, co ponownie spotkało się z protestami ludności. W tym samym roku monaster zlikwidowano. Relikwie zostały skonfiskowane, jedynie ich część przechowała rodzina Uspienskich.

W zabudowaniach klasztornych w okresie radzieckim znajdowały się jednostki wojskowe, sanatorium oraz muzeum. Rosyjski Kościół Prawosławny odzyskał kompleks w 1995, zaś w 1998 patriarcha moskiewski i całej Rusi Aleksy II uroczyście wprowadził do niego zachowaną część relikwii św. Sawy.

Na początku XXI w. w monasterze przebywało 30 mnichów i posłuszników. Klasztor posiada 11 cerkwi filialnych w różnych wsiach, jak również w Moskwie i Zwienigorodzie. Mnisi zajmują się prowadzeniem domu dziecka, kursów teologicznych dla dorosłych i biblioteki. Trwa odbudowa zabudowań monasterskich.

Przełożeni monasteruНастоятели и наместники Ihumeni Sawa Storożewski, 1398–1407 Teodor Dionizy, wzmiankowany w 1428 Dosyteusz, ok. 1435 Józef, wspomniany ok. 1445 Eufrozyn, wspomniany w 1454 Euzebiusz, wspomniany w 1470 Warłaam Zozym, wzmiankowany w 1472 Dionizy III, wspomniany w 1490 Kalikst, wspomniany w 1505 Sawa III, 1518–1524 Warsonofiusz, 1524 Serapion, wspomniany w 1525 Filoteusz, wspomniany w 1529 Makary, 1530 Misael, wspomniany w 1539 Atanazy, 1542–1550 Filaret, wspominany w latach 1550–1555 Filoteusz II, wspomniany w 1558 Warłaam II, wspomniany w latach 1568–1570 Euzebiusz II, wspomniany w 1570 Teodozjusz, wspomniany w 1589 German, wspomniany w 1592 Bogolep, wspomniany w 1598 Izajasz, wspomniany w 1606 Makary II, wspomniany w 1629 Jonasz, wspomniany w 1638 Nikon, 1641–1643

Archimandryci Warłaam III, 1650 Hermogen, 1651–1654 Nikander, 1654–1658 Tichon, 1660–1666 Barnaba, 1666–1673 Sylwester (Czernicki), 1673–1699 Melecjusz, 1699–1711 Sylwester II, 1711–1723 Tryfiliusz (Pomorcew), 1723–1725 Dosyteusz (Bogdanowicz-Lubiniecki), 1725–1731 Antoni, 1731–1734 Szymon, 1734–1739 Hilarion, 1739–1743 Karion, 1743–1752 Sozypater, 1752–1754 Gedeon (Krinowski), 1754–1758 Joannicjusz (Pawlucki), 1758–1761 Nikon (Zertis-Kamienski), 1761–1765 Teofil (Ignatowicz), 1765–1770 Paweł I, 1770–1771 Bartłomiej, 1771–1773 Warłaam, 1773 Eustachy, 1773–1775 Paweł II, 1775–1776 Nektariusz (Szyjanow), 1789–1792 Melchizedek (Zabołocki), 1792–1794 Arseniusz, 1794–1799

Biskupi dmitrowscy, wikariusze eparchii moskiewskiej Serafin (Głagolewski), 1800–1804 Augustyn (Winogradski), 1804–1819 Laurenty (Wolszewski), 1819–1821 Atanazy (Tielatjew), 1821–1824 Cyryl (Płatonow-Bogosłowski), 1824–1827 Innocenty (Sielnokrinow-Korowin), 1827–1831 Mikołaj (Sokołow), 1831–1834 Izydor (Nikolski), 1834–1837 Witalis (Szepietjew), 1837–1842 Józef (Bogosłowski), 1842–1849 Filoteusz (Uspienski), 1849–1853 Aleksy (Rżanicyn), 1853–1857 Eugeniusz (Sacharow-Płatonow), 1857–1858 Porfiry (Sokołowski), 1858–1859 Leonid (Krasnopiewkow), 1859–1876 Nikodem (Biełokurow), 1876–1877

Biskupi możajscy, wikariusze eparchii moskiewskiej Aleksy (Ławrow-Płatonow), 1877–1883 Misael (Kryłow), 1883–1885 Aleksander (Swietłakow), 1885–1892 Tichon (Nikanorow), 1892–1899 Parteniusz (Lewicki), 1900–1904 Serafin (Gołubiatnikow), 1905–1908 Bazyli (Prieobrażenski), 1908–1914 Dymitr (Dobrosierdow), 1915–1919

Archimandryci-namiestnicy Hieronim (Karpow), 1995–1997 Teoktyst (Doroszko), 1997–2006 Sawa (Fatiejew), od 2006 Stefan (Tarakanow), od 2024

Uwagi

Przypisy

*