Przyjmowanie perspektywy – proces postrzegania sytuacji lub rozumienia problemu z innego niż własny punkt widzenia.
Definicja Przyjmowanie perspektywy to proces, podczas którego osoba postrzega sytuację z punktu widzenia innej osobyGalinsky, A., Maddux, W., Gilin, D., & White, J. (2008). Why it pays to get inside the head of your opponent. Psychological Science, 19(4), 378-384. doi: 10.1111/j.1467-9280.2008.02096.x.. Jednym z rodzajów przyjmowania perspektywy jest wzrokowe przyjmowanie perspektywyPiaget, J., & Inhelder, B. (1967). The child’s conception of space. Routledge: London. polegające na wyobrażeniu sobie, jak dany obiekt wygląda z punktu, w którym znajduje się inna osoba. Wyróżnia się również poznawcze przyjmowanie perspektywy, polegające na wyobrażeniu sobie, poznawczego punktu widzenia innej osoby – myśli, interpretacji itd. Na przykład: możemy wyobrazić sobie jak sytuację postrzega osoba wyższa od nas (wzrokowe przyjmowanie perspektywy) lub zastanowić się jakie są jej poglądy na temat danej sytuacji (poznawcze przyjmowanie perspektywy). Innymi słowy – przyjmowanie perspektywy to proces chwilowej rezygnacjiEpley, N., & Caruso, E.M. (2008). Perspective-taking: Misstepping into others’ shoes. In K.D. Markman, W.M. Klein, & J.A. Suhr (Eds.), Handbook of imagination and mental simulation (pp. 297-311). New York: Psychology Press.Moore, D.A. (2005). Myopic biases in strategic social prediction: Why deadlines put everyone under more pressure than everyone else. Personality and Social Psychology Bulletin, 31(5), 668-679. doi: 10.1177/0146167204271569. z własnego punktu widzenia na rzecz próby spojrzenia na sytuację oczami innej osoby. Proces ten nie wymaga podobieństwa do innego, współczucia ani identyfikacji z osobą, której perspektywę przyjmujemy. W związku z tym, przyjmowanie perspektywy jako proces zorientowany na Innego, może być wykorzystywany aby zrozumieć stan lub sytuację tej osoby, a następnie podjąć właściwe działania (np. empatia)Batson, C.D., Early, S., & Salvarani, G. (1997). Perspective taking: Imagining how another feels versus imagining how you would feel. Personality and Social Psychology Bulletin, 23, 751-758. doi: 10.1177/0146167297237008.. Zdolność do przyjmowania perspektywy zyskujemy z wiekiem. Dorośli są w większym stopni niż dzieci zdolni do przyjęcia poprawek do własnego postrzegania sytuacji i przyjęcia perspektywy innej osoby. Wśród nastolatków występują również różnice ze względu na płeć (na korzyść dziewcząt) oraz status społeczno-ekonomiczno-kulturowy (samoocena w zakresie umiejętności przyjmowania perspektywy uczniów o najwyższym statusie jest wyższa niż uczniów o najniższym statusie).
Przyjmowanie perspektywy a empatia Przyjmowanie perspektywy to tylko i wyłącznie proces przyjęcia innego punktu widzenia. Możemy na przykład – przyjmując perspektywę innej osoby – wyobrazić sobie jej myśli i uczucia. Nie musi to jednak prowadzić do empatii (współodczuwania). Może ono mieć miejsce dopiero w wyniku procesu przyjmowania perspektywy. DavisDavis, M.H., (1983). Measuring individual differences in empathy: Evidence for a multidimensional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 44, 113-126. ilustruje tę różnicę, cytując osiemnastowiecznego szkockiego filozofa Adama Smitha oraz dziewiętnastowiecznego antropologa i socjologa Herberta Spencera. Zarówno Smith, jak i Spencer opisali przyjmowanie perspektywy jako „reakcję poznawczą, intelektualną” a empatię, jako „reakcję emocjonalną” (p. 113). Rozróżnienie to jest jednak często pomijane, a przyjmowanie perspektyw mylone z empatią. Z tego powodu w literaturze naukowej często spotykamy się z zamiennym stosowaniem tych dwóch terminów.
Próby ujednolicenia nazewnictwa W miarę rozwoju badań nad przyjmowaniem perspektywy i empatią, badacze starali się o definicyjne różnienie tych dwóch pojęć. Definicja empatii Farranta, Devine, Maybery’a i FletcheraFarrant, B.M., Devine, T.A., Maybery, M.T., & Fletcher, J. F, (2012). Empathy, perspective taking, and prosocial behavior: The important of parenting practices. Infant and Child Development, 21, 175-188. obejmuje proces przyjmowania perspektywy, ale został on przez nich nazwany empatią poznawczą. Podobnie Ashton i FuehrerAshton, W.A. & Fuehrer A., (1993). Effects of gender and gender role identification of participant and type of social support. Sex Roles, 28, 461-476. używają terminu „afektywnego przyjmowania perspektywy” w odniesieniu do empatii. Pomimo starań badaczy o rozróżnienie tych pojęć, w literaturze nadal są one często używane zamiennie.
Korzyści oraz konsekwencje przyjmowania perspektywy Korzyści z przyjmowania perspektywy i konsekwencje tego procesu możemy obserwować w różnych sytuacjach. Wiele badań dowodzi pozytywnego wpływu przyjmowania perspektywy na funkcjonowanie społeczne.
Przyjmowanie perspektywy: Zwiększa świadomość w relacjach międzygrupowychTodd, A.R., Bodenhausen, G.V., & Galinsky, A.D. (2012). Perspective-taking combats the denial of group discrimination. Journal of Experimental Psychology, 48, 738-745. doi: 10.1016/j.jesp.2011.12.011. Przyjmowanie perspektywy członków grupy obcej zwiększa identyfikację z nimi, co podnosi prawdopodobieństwo, że członkowie większości dostrzegą i ograniczą zachowania dyskryminujące członków tej grupy. Facylituje wymianę wewnątrzgrupową/międzygrupowąGalinsky, A.D., & Moskowitz, G.B. (2000). Perspective-taking: Decreasing stereotype expression, stereotype accessibility, and in-group favoritism. Journal of Personality and Social Psychology, 78, 708-724. doi: 10.1037/0022-3514.78.4.708. Przyjmowanie perspektywy ogranicza stereotypizację członków grupy obcej oraz uprzedzenia wewnątrzgrupowe. Zwiększa chęć do wchodzenia w interakcje z reprezentantami grupy obcejWang, C.S., Tai, K., Ku, G., & Galinsky, A.D. (2014). Perspective-taking increases willingness to engage in intergroup contact. PloS one, 9(1), e85681. doi: 10.1371/journal.pone.0085681.. Przyjmowanie perspektywy przyczynia się do kontaktów międzygrupowych, co wyraża się w istotnym zmniejszeniu odległości pomiędzy zajmowanymi przez członków grup miejscami podczas eksperymentu. Zwiększa skuteczność negocjacji. Przyjmowanie perspektywy pozwala negocjatorom wyobrazić sobie przebieg negocjacji z punktu widzenia przeciwnika, co z kolei pozwala na przewidywanie jego wyborów i decyzji. Podczas negocjacji w procesie sprzedaży zarówno przyjmowanie perspektywy, jak i empatia kupujących przyczyniają się do większej satysfakcji sprzedawców; jednocześnie kupujący, którzy przyjmują perspektywy uzyskują lepsze warunki zakupu niż ci o wysokim poziomie empatii. Wiąże się z niższym poziomem objawów depresyjnych wśród nastolatków oraz wyższą samooceną. Jest jednym z predyktorów osiągnięć szkolnych.
Przypisy
Kategoria:Psychologia społeczna Kategoria:Procesy poznawcze