Armia „Modlin”

Armia „Modlin” – związek operacyjny Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej 1939 roku.

W czasie kampanii wrześniowej armia dowodzona przez gen. bryg. Emila Przedrzymirskiego walczyła w składzie dwóch dywizji (8. i 20.), Nowogrodzkiej i Mazowieckiej Brygady kawalerii oraz Warszawskiej Brygady ON. Broniła pozycji mławskiej w kierunku na Warszawę. W toku działań została zasilona oddziałami Grupy Operacyjnej „Wyszków” i 33 Dywizji Piechoty. Po walkach nad granicą i na Bugo-Narwi jej dwie dywizje pozostały w obronie Modlina i Warszawy, a pozostałe siły wycofały się na południe i weszły w skład armii gen. Przedrzymirskiego. W jej składzie walczyły w II bitwie tomaszowskiej. GO Kawalerii gen. Andersa stanowiła odwód Naczelnego Dowództwa.

Geneza i zadania Armia została utworzona 23 marca 1939.

Pas działania Armii: granica wschodnia – jak zachodnia SGO „Narew“, granica zachodnia: Lidzbark – Sierpc – Dobrzyń nad Wisłą. Zadaniem armii było osłonić kierunki na Warszawę i Płock, w ostateczności bronić linii rzek Narew – Bug – Wisła. Winna utrzymać przedmościa w Modlinie i Pułtusku, a gros sił użyć do osłony kierunku na Warszawę.

Wskazówki wykonawcze określały, że głównym zadaniem Armii miała być osłona kierunku na Warszawę. Tam też powinny były znaleźć się obydwie dywizje piechoty i jedna brygada kawalerii;. Na kierunku płockim jedna brygada kawalerii. Armia miała wysunąć się jak najdalej do przodu, trzymając dywizje piechoty razem, by nie zostały pobite oddzielnie. Wytyczne informowały też, że Odwód „Wyszków” w sile dwóch dywizji piechoty, jest przewidziany do użycia na obszarze odpowiedzialności Armii. Pas działania Armii miał w pobliżu granicy szerokość 90 km, na pozycji zasadniczej 170 km. Głębokość pasa działania do Wisły wynosiła 90 km. Początkowo dowódcy Armii podlegało bezpośrednio dziewięć jednostek bądź zgrupowań. Były to przedmościa: „Różan”, „Pułtusk”, „Zegrze”, „Modlin” i „Płock”, Mazowiecka Brygada Kawalerii, 20 Dywizja Piechoty, Nowogródzka Brygada Kawalerii i 8 Dywizja Piechoty. Dwa pierwsze przedmościa przeszły faktycznie pod rozkazy dowódcy Odwodu „Wyszków”.

Zamiar dowódcy armii Celem zyskania przestrzeni, dowódca armii zdecydował się wysunąć obronę jak najdalej na północ i przyjąć rozstrzygającą bitwę nie na linii Narwi, Bugu i Wisły, lecz tuż przy granicy z Prusami Wschodnimi na linii Lidzbark – Mława – Krzynowłogi. Trzon obrony stanowiła 20 Dywizja Piechoty rozmieszczona na zawczasu przygotowanych i silnie umocnionych stanowiskach w rejonie Mławy. Lewe skrzydło dywizji osłaniać miała Nowogrodzka Brygada Kawalerii. Winna też dozorować kierunek Lidzbark – Sierpc – Płock. Mazowiecka Brygada Kawalerii osłaniała prawe skrzydło i dozorowała kierunki z Janowa i Chorzel na Krzynowłogi – Przasnysz i Krzynowłogi – Grodzisk – Ciechanów. Odwodowa 8 Dywizja Piechoty miała być rozmieszczona w rejonie Ciechanowa i być w gotowości do działań pod Mławą. W razie konieczności odejścia z pozycji mławskiej gen. Przedrzymirski zamierzał stawić przejściowy opór na dwu kolejnych liniach po Ciechanów, a następnie odskoczyć na linię Wisły. W przypadku wyraźnego głównego uderzenia na kierunku Modlina dowódca armii spodziewał się, że Odwód „Wyszków” będzie uderzał z przedmości na Narwi, a w przypadku zaś zwrotu głównego uderzenia na Narew, Odwód „Wyszków” przejdzie do obrony na Narwi, Armia „Modlin” zaś wykona przeciwnatarcie wychodząc z Zegrza, Modlina i Wyszogrodu.

Działania W oparciu o pozycję mławską Armia miała bronić północnego podejścia do Warszawy od strony Prus Wschodnich. Linię fortyfikacji mławsko-rzęgnowskich obsadziła 20 DP. Pozycji „mławskiej” broniły 78 pp i 80 pp. Szerokość bronionego odcinka przez te pułki wynosiła około 15 km, zaś 79 pp zajmował 10. km odcinek pozycji „rzęgnowskiej”. Między tymi pozycjami był odcinek „martwy” o szerokości około 6 km. W Działdowie rozlokowany był batalion strzelców (III/32 pp) Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. Większość sił brygady zajmowała pozycje w rejonie Lidzbarka, gdzie były pobudowane stałe fortyfikacje. Między brygadą a 20 DP była luka o szerokości około 12 – 15 km. Wschodnią „granicę” obrony armii, o szerokości około 22 km, obsadzała Mazowiecka Brygada Kawalerii rozlokowana pomiędzy miejscowościami Krzynowłogą Małą i Ulatowo, praktycznie do rzeki Orzyc. Odwód armii stanowiła 8 DP skoncentrowana w okolicach Ościsłowa, pomiędzy Ciechanowem a Glinojeckiem. Przedmościa w Pułtusku, Zegrzu i Płocku obsadzały bataliony ON.

Bitwa graniczna 1 września Nieprzyjaciel w sile około czterech wielkich jednostek uderzył z Prus Wschodnich w rejonie Mławy na odcinek 20 Dywizji Piechoty, a w rejonie Krzynowłogi Małej na Mazowiecką Brygadę Kawalerii. W ciężkich walkach 20 DP odparła natarcie, ale Mazowiecka Brygada Kawalerii zmuszona została do opuszczenia Krzynowłogów i cofała się na Przasnysz. W związku z tym dowódca Armii „Modlin” przesunął odwodową 8 Dywizje Piechoty w lukę pomiędzy 20 DP, a Maz. BK. W związku z niemieckim natarciem na prawe skrzydło Armii „Modlin” i jego postępami w rejonie Krzynowłogi w kierunku na Przasnysz, odwód SGO „Narew” przesunięty został za jej lewe skrzydło.

Obsada personalna Kwatery Głównej Armii „Modlin” Obsada personalna Kwatery Głównej Armii „Modlin”

Dowództwo dowódca armii – gen. bryg. Emil Krukowicz-Przedrzymirski Adiutantura oficer do zleceń – mjr dypl. Jerzy Zaleski oficer ordynansowy dowódcy – kpt. Antoni Krzysztoporski Samodzielny Referat Personalny kierownik referatu – mjr piech. rez. Tadeusz II Mierzejewski referent – kpt. Władysław Karbowski referent – kpt. Franciszek Kurbiel referent – por. Jan Leszczyński

Dowódcy broni, etapów i służb podlegli bezpośrednio dowódcy armii Dowództwo Artylerii dowódca artylerii – płk Michał Gałązka oficer sztabu – mjr Stanisław Bojanowski oficer sztabu – mjr Konrad Rowiński oficer sztabu – kpt. Eustachy Misiewicz

Dowództwo Broni Pancernych dowódca broni pancernych – ppłk br. panc. Michał Piwoszczuk oficer sztabu – mjr br. panc. inż. Romuald Prewysz-Kwinto oficer sztabu – mjr Jan Marian Peters oficer sztabu – kpt. Henryk Drabikowski

Dowództwo Lotnictwa i Obrony Przeciwlotniczej dowódca lotnictwa i OPL armii – płk pil. Tadeusz Prauss szef sztabu – ppłk pil. Bernard Adamecki referent operacyjny – mjr dypl. pil. Bohdan Kleczyński referent wywiadowczy – kpt. dypl. pil. Władysław Polesiński referent łączności obwodowej – por. łącz. Adam Julian Zawiliński referent służby dozorowania – kpt. łącz. rez. Jan Kralik referent techniczny i zaopatrzenia – mjr pil. Kazimierz Benz referent techniczny – ppor. lot. Jan Aleksander Domański referent zaopatrzenia – por. lotn. Mieczysław Galicki referent OPL czynnej – mjr art. Witold Kitkiewicz referent – kpt. art. Feliks Bohdanowicz

Dowództwo Saperów dowódca saperów – ppłk sap. inż. Leon Schmidt-Borudzki oficer sztabu – kpt. Włodzimierz Horoszkiewicz oficer sztabu – kpt. Wiktor Kątkowski oficer sztabu – kpt. Roman Rolnik

Dowództwo Etapów dowódca etapów armii – płk dypl. Henryk Pomazański oficer sztabu – mjr dypl. Witold Grzembo oficer sztabu – kpt. Marek Winter

Szefostwo Służby Sprawiedliwości szef służby sprawiedliwości – płk aud. dr Jan Zygmunt Dąbrowski referent – ?

Sztab szef sztabu – płk dypl. Stanisław Grodzki oficer ordynansowy – por. Witold Rómmel Oddział I Organizacyjno-Mobilizacyjny szef Oddziału I – ppłk dypl. Stefan Mieczysław Mączyński oficer sztabu – mjr dypl. Romuald Stankiewicz oficer sztabu – mjr dypl. Zbigniew Osostowicz Oddział II Wywiadu szef Oddziału II – ppłk dypl. Włodzimierz Bronisław Peucker oficer sztabu – mjr dypl. Władysław Harland oficer sztabu – mjr dypl. Władysław Mierzyński oficer sztabu – mjr Mieczysław Niemiec oficer sztabu – mjr Kazimierz Tomasik oficer sztabu – kpt. Jan Ludwig oficer sztabu – kpt. Edward Hermann Oddział III Operacyjny szef Oddziału III – ppłk dypl. Ignacy Wądołkowski oficer sztabu – mjr dypl. Stanisław Mayer oficer sztabu – mjr dypl. Bohdan Olechowski oficer sztabu – mjr dypl. Mieczysław Jurkiewicz oficer sztabu – mjr dypl. Aleksander Mudry Dowództwo Łączności dowódca Łączności – ppłk dypl. Stanisław Jamka oficer sztabu – mjr Władysław Synoś oficer sztabu – mjr dypl. Jerzy Kurpisz oficer sztabu – kpt. Zygmunt Zubalewicz oficer sztabu – kpt. Tadeusz Lenczowski Szefostwo Służby Kolejnictwa szef Służby Kolejnictwa – mjr dypl. piech. Edward Izydor Wojciechowski oficer sztabu – mjr Maksymilian Lewin Służba Geograficzna szef Służby Geograficznej – ? Służba Broni Chemicznej szef Służby Broni Chemicznej – ?

Kancelaria kierownik kancelarii – kpt. Stanisław Jackowski zastępca kierownika – kpt. Marian Wondraczek

Kwatermistrzostwo kwatermistrz – ppłk dypl. Czesław Szymon Oborski Oddział IV Zaopatrzenia szef Oddziału IV – mjr dypl. Ernest Buchta oficer sztabu – mjr dypl. Franciszek Buczek oficer sztabu – kpt. dypl. Stanisław Niewiarowski oficer sztabu – kpt. dypl. Kazimierz Braliński Szefostwo Służby Intendentury szef służby intendentury – ppłk int. z wsw Adam Gwido Langner oficer sztabu – ppłk Tadeusz Dąbrowski oficer sztabu – mjr Stefan Głowacz oficer sztabu – kpt. dypl. Arkadiusz Matkowski oficer sztabu – kpt. dypl. Karol Czekaj oficer sztabu – kpt. Stanisław Bigo Szefostwo Służby Uzbrojenia szef służby uzbrojenia – mjr Karol Józef Modrany oficer sztabu – kpt. Stanisław Misiewicz

Szefostwo Służby Zdrowia szef służby zdrowia – płk dr Jan Pióro oficer sztabu – ppłk dr Kazimierz Łukasiewicz oficer sztabu – mjr rez. dr Jan Woźniakowski oficer sztabu – kpt. dr Cyryl Mockało

Dowództwo Żandarmerii dowódca żandarmerii – mjr żand. Tadeusz Kazimierz Kurzeja (I zastępca dowódcy 1 dywizjonu żandarmeriiTadeusz Kurzeja, Sprawozdanie z kampanii wrześniowej 1939 roku, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.19b, s. 197-201.) referent – kpt. żand. Alfred Theuer

Dowództwo Taborów dowódca taborów armii – mjr Józef Zając oficer sztabu – kpt. Alojzy Litwora oficer sztabu – rtm. Jan Brzeżański oficer sztabu – rtm. Jan Zawadzki

szef Służby Duszpasterstwa Wyznania Rzymskokatolickiego – starszy kapelan ks. Stanisław Małek kapelan greckokatolicki – ? szef Służby Duszpasterstwa Wyznań Niekatolickich – mjr Leon Mackiewicz rabin – ? kapelan prawosławny – ? kapelan ewangelicki – ? szef Służby Poczt Polowych – Bolesław Szczurek

Komenda Kwatery Głównej Armii thumb|180px|Witold Rosołowski (przed 1934) komendant Kwatery Głównej Armii – ppłk Witold Rosołowski zastępca komendanta – kpt. Kozicki zastępca komendanta – kpt. Walter adiutant komendanta – ppor. Zaborowski lekarz – por. dr Kaczyński oficer żywnościowy – ppor. rez. Olszewski oficer płatnik – ppor. rez. Czarnecki oficer kurier – por. Roman Jaworski oficer kurier – por. rez. Srocki oficer kurier – ppor. rez. Włodarkiewicz

Ordre de Bataille Armii „Modlin” 1 września 1939 Kwatera Główna Armii w Modlinie, w koszarach CWSap. Mazowiecka Brygada Kawalerii Kwatera Główna Maz. BK w Przasnyszu Kwatera Główna Grupy Operacyjnej Kawalerii Nr 2 dowódca grupy – gen. bryg. Marian Przewłocki (mob. dowództwo Kresowej Brygady Kawalerii 8 Dywizja Piechoty Kwatera Główna 8 DP w m. bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa nr 89 typ „B” mob. w 9 dywizjonie artylerii przeciwlotniczej w Brześciu dla Nowogródzkiej BK (przydzielona w miejsce baterii artylerii przeciwlotniczej motorowej nr 8 typ „A”) 20 Dywizja Piechoty batalion ON „Mazurski I” 1 batalion karabinów maszynowych i broni towarzyszącej 59 dywizjon artylerii lekkiej 78 dywizjon artylerii lekkiej 88 dywizjon artylerii ciężkiej bateria artylerii przeciwlotniczej motorowej nr 81 typ „B” mob. w 1 pułk artylerii przeciwlotniczej w Warszawie dla Mazowieckiej BK (przydzielona w miejsce baterii artylerii przeciwlotniczej motorowej nr 20 typ „A”) Nowogródzka Brygada Kawalerii

Obszar Warowny „Modlin” III batalion 32 pułku piechoty IV batalion 32 pułku piechoty V batalion 32 pułku piechoty VI batalion 32 pułku piechoty VII batalion 32 pułku piechoty