Heinkel He 111 – podstawowy średni bombowiec niemieckiej Luftwaffe wykorzystywany w początkowej fazie II wojny światowej i prawdopodobnie najbardziej charakterystyczna niemiecka maszyna bombowa wykorzystywana podczas bitwy o Anglię. He 111 został opracowany jeszcze przed wybuchem wojny w wytwórni Heinkel i znajdował się na wyposażeniu Luftwaffe do końca wojny (a w lotnictwie hiszpańskim aż do 1965 roku).
Historia Na początku lat 30. niemiecki konstruktor Ernst Heinkel zdecydował się zbudować najszybszy na świecie samolot pasażerski. Mimo sceptycznego podejścia ówczesnych niemieckich wytwórni lotniczych do tej idei, Heinkel powierzył projekt budowy nowej maszyny zatrudnionym w jego fabryce inżynierom, braciom Siegfriedowi i Walterowi Günterom.
Wkrótce zaprezentowano nową maszynę, która okazała się rzeczywiście szybsza od osiągającego ówcześnie największe prędkości amerykańskiego samolotu Lockheed 9 Orion. Pierwszy egzemplarz samolotu Heinkla He 70 Blitz (niem. błyskawica) oblatany 1 grudnia 1932 roku zaczął bić wszelkie ówczesne rekordy prędkości. W podstawowej wersji dla 4 pasażerów osiągał on prędkość 320 km/h, chociaż jego napęd stanowił tylko jeden silnik BMW V1 o mocy 600 KM (447 kW). Skrzydła maszyny miały obrys eliptyczny wypróbowany przez braci Günther po raz pierwszy w sportowym samolocie Bäumer Sausewind, zbudowanym przez nich, zanim zostali zatrudnieni w wytwórni Heinkla. Wiele późniejszych konstrukcji autorstwa Güntherów również posiadało ten charakterystyczny obrys.
Po sukcesie samolotu He 70 w wersji pasażerskiej, zamówiono samolot który mógłby przewieź 10 pasażerów przy 2 członkach załogi. Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy ogłosiło konkurs na nowy bombowiec dla sił powietrznych. Wymagania jakie zażądano były następujące: prędkość 350 km/h i udźwig 1 tony bomb na odległość 1000 km. Zamówiono po pięć samolotów u każdego z producenta z czego trzy miały być wojskowe i dwa cywilne. Projekt w zakładzie Heinkla zyskał oznaczenie P.994. Samolot powstał jako dwusilnikowy dolnopłat z chowanym podwoziem o metalowej konstrukcji. Makieta powstała w kwietniu 1934 rokuSzymon Tetera, Heinkel He 111, "Lotnictwo", nr 10 (2014), s. 86, ISSN 1732-5323.
Powiększona wersja maszyny przyciągnęła uwagę dowództwa Luftwaffe, które poszukiwało samolotu transportowego łatwego do zaadaptowania na bombowiec. Na mocy traktatu wersalskiego Niemcy nie miały prawa produkować i posiadać samolotów bojowych. Wkrótce zamówiono pewną liczbę maszyn, określanych oficjalnie w celu zachowania tajemnicy, jako samoloty pasażerskie.
Prototypy Pierwszy bombowy He 111 V1 (Wk Nr 712) został zbudowany i będąc pozbawiony uzbrojenia zarejestrowany pod cywilnymi oznaczeniami D-ADAP 17 listopada 1934 roku. Skrzydła o rozpiętości 25 metrów i powierzchni 92,4 m2 zostały pokryte płótnem. Do napędu użyto dwóch rzędowych silników BMW VI chłodzonych cieczą o mocy 660 KM, napędzające dwupłatowe śmigła. Oblot nastąpił 24 lutego 1935 roku przez konstruktora. Udało się osiągnąć prędkość 350 km/h i zasięg 1530 km. Zastrzeżenia jakie zostały zgłoszone dotyczyły niedostatecznej stateczności podłużnej oraz zbyt duże siły działające na lotki.
Wersja cywilna wykonała swój pierwszy lot w 12 marca 1935. Wersja He 111b V2 (Wk Nr 715, o numerze rejestracyjnym D-ALIX). Pierwszą różnicą w konstrukcji było wymienienie śmigieł na trzypłatowe. Zmniejszono rozpiętość do 23 metrów i powierzchnię 88,5 m2. Posiadała zainstalowany w komorze bombowej czteromiejscowy przedział dla palących, a za nim sześć dodatkowych miejsc pasażerskich. Maszyna V2 weszła do służby w liniach lotniczych Lufthansa w 1936 roku, wraz z nowo wybudowanymi samolotami oznaczonymi jako He 111C.
Trzeci prototyp V3 został zbudowany również jako bombowiec i został wyposażony w jedną dużą komorę bombową, dwie małe (znajdujące się u nasady skrzydeł) oraz w trzy karabiny maszynowe MG 15. Zwiększenie masy spowodowało spadek prędkości samolotu do 275 km/h.
Samolot He 111 V4 (Wk Nr 1968, o numerze rejestracyjnym D-AHAO) stanie się wzorcem dla samolotów He 111C (Wk Nr 1823-1833), z skrzydłami o rozpiętości 22,6 metra. Obie maszyny V4 oraz samolot A-AXAV (Wk Nr 1830) będą miały zainstalowane aparaty fotograficzne. Były one zamaskowane przez co samoloty wykonując przeloty dla Lufthansy jednocześnie były samolotami szpiegowskimi. Zostały utracone w wyniku katastrof w latach 1936–1937.
W 1937 roku powstał He 111G. Jego skrzydła zostały pokryte metalem. He 111G-0 (V12 Wk Nr 2534 i V13 Wk Nr 2535) otrzymały silnik początkowo silniki BMW VI 6,0 ZU o mocy 660 KM. Dwa następne egzemplarze He 111G-3 (V14 Wk Nr 1884 i V15 Wk Nr 1885) otrzymały silniki gwiazdowe chłodzone powietrzem BMW 132H-1 o mocy 880 KM aby następnie wszystkie egzemplarze wyposażyć w drugi rodzaj silnika. Modernizacji poddano dwa egzemplarze He 111C (Wk Nr 1828 i 1833). Samoloty zbudowane na zamówienie Lufthansy otrzymały oznaczenie He 111LSzymon Tetera, Heinkel He 111, "Lotnictwo", nr 10 (2014), s. 86-87, ISSN 1732-5323.
W 1940 roku Siły Powietrzne Rzeszy przejęły wszystkie samoloty Lufthansy w liczbie 9 sztuk wraz z następnymi otrzymanymi z fabryki. He 111V16 (Wk Nr 2469) otrzymał silnik Daimler-Benz DB 600G o mocy 900 KM. Był to prototyp dla czterech samolotów He 111G-4 (Wk Nr 2470-2573). Osiągały one prędkość 410 km/h. Powstałą wersja eksportowa He 111G-5 (Wk Nr 5067-5070) z silnikami Daimler-Benz 600Ga o mocy 950 KM, które zakupiła Turcja w 1938 rokuSzymon Tetera, Heinkel He 111, "Lotnictwo", nr 10 (2014), s. 87, ISSN 1732-5323.
Produkcja He 111 mały|left|Produkcja He 111 w 1939
He 111A Na podstawie trzeciego prototypu V3 zbudowano 10 maszyn seryjnych oznaczonych jako He 111 A-0, ale ze względu na zbyt małą moc silników uniemożliwiającą przenoszenie ładunku bojowego ostatecznie odrzucono je, a później sprzedano do Chin.
Wojskowy prototyp He 111c (Wk Nr 714, później He 111V3) posiadał skrzydła o rozpiętości 22,5 m i powierzchni nośnej 87,5 m2. Komora bombowa mieściła 1000 kilogramów bomb. Zbudowano na jego podstawie 10 maszyn seryjnych oznaczonych jako He 111A-0. Na wyposażeniu znalazły się kaemy MG 15 kal. 7,92 mm. Rozlokowano je w dziobie, grzbiecie i brzuchu samolotu. Gdzie stanowisko pod kadłubem miało mechanizm wysuwania się. Silnik BMW VI 6.0 nie miał wystarczającej mocy i przy masie startowej 8700 kilogramów maksymalna prędkość wyniosła 310 km/h i pułap 5500 metrów. Samoloty zostały ostatecznie sprzedane Chinom, w liczbie sześciu sztuk za 400 000 marek niemieckich.
Sprzedanym bombowcom nadano oznaczenie eksportowe He 111K. Umowa została zawarta we wrześniu 1935 roku z rządem Kantonu. Samoloty zostały przetransportowane w lato 1936 roku. Trafiły one do 19. Dywizjonu z 8. Grupy. Po wybuchu wojny chińsko-japońskiej dnia 7 lipca 1937 roku trzy sprawne He 111K 25 sierpnia w osłonie dwóch Martinów 139 i pięciu Boeing 281 bombardowały wrogie jednostki w okolic miast Shizilin i Yunacobin. Podczas przelotu bombowce odłączyły się od eskorty i przeprowadziły nalot, zostając przechwycone przez trzy A2N Nakajima, które wystartowały z lotniskowca „Hōshō”. Samolot o numerze 1905 został rozbity zabijając załogę. Samolot o numerze 1904 rozbił się podczas próby lądowania na nieprzygotowanym terenie. Ostatni samolot o numerze 1902 dotarł uszkodzony do bazy w eskorcie myśliwców, lecz następnego dnia został uszkodzony ponownie przez ogień z własnego myśliwca Hawk II, który omyłkowo pomylił sylwetkę samolotu biorąc go za G3M. Samolot powrócił ponownie do służby wraz z maszyną o numerze 1906 używając części z maszyn o numerach 1901 i 1903. 21 i 22 października dokonały nocne misje bombardowań, a po nowym roku samoloty wycofano z pierwszej linii frontu z powodu braku części zamiennych. W grudniu 1943 roku ostatni z samolotów został poddany modernizacji stając się samolotem transportowym. Zamontowano wówczas silniki Wright R-1820 Cyclone. Maszyna wykonywała loty do 25 grudnia 1944 roku, kiedy rozbiła się podczas startu na lotnisku Kunming.
He 111B Prototyp He111V5 (Wk Nr 1440) miał zamontowane początkowo silniki BMW VI 6.0, które zostały wymienione na Daimler-Benz 600C o mocy startowej 910 KM i maksymalnej 850 KM na wysokości czterech kilometrów. Wystąpił problem z niewydolnością chłodzenia, który po dokonaniu zmian stał się podstawą do produkcji seryjnej samolotów He 111B-0 (Wk Nr od 1431 do 1437). Wzrosła masa udźwigu bomb do 1500 kilogramów. Zbudowano łącznie 131 sztuk He 111B-1 po wprowadzonych nowych chłodnicach dla silników. W maju 1937 roku powstała wersja He 111B-2, która otrzymała silniki Daimler-Benz 600CG o mocy 950 KM. Posiadały one zamontowane dodatkowe powierzchnie chłodzące ciecz na krawędziach natarcia. Zamieniono je później na silniki Daimler-Benz 600Ga o mocy startowej 1050 KM i maksymalnej 950 KM na pułapie czterech kilometrów z powiększonymi chłodnicami. Zmianami w tym wariancie były pojedyncze rury wydechowe oraz okienka strzeleckie z zamontowanym w nosie przegubem kulowym co zwiększyło pole ostrzału strzelca. Zbudowano łącznie 283 sztuki He 111B-2.
Produkcja samolotów odbywała się w fabryce Heinkla w Rostoku. Zmontowano tutaj 130 maszyn o numerach Wk Nr od 1439-1456, od 1557 do 1558, od 1651 do 1667, od 1801 do 1813, od 2177 do 2216 oraz od 2304 do 2343. Drugą fabryką były zakłady Dorniera w Wismarze. Zmontowano tutaj 283 maszyny o numerach Wk Nr od 1003-1265 oraz 1500-1519. Próbowano opracować zmodernizowaną wersję He 111B z silnikami Daimler-Benz 601, która otrzymała oznaczenie He 111D. Z powodu opóźnień oznaczenie zarezerwowano dla samolotów prowadzących formację bombową. Jedyna maszyna zbudowana w tej wersji to He 111V9 o numerze Wk Nr 1436Szymon Tetera, Heinkel He 111, "Lotnictwo", nr 10 (2014), s. 88, ISSN 1732-5323. mały|left|Stanowisko strzeleckie w He 111 lecącym nad polskim miastem we wrześniu 1939 roku
Luftwaffe zamówiły 300 takich maszyn oznaczonych jako Heinkel He 111B. Trzydzieści maszyn tej wersji trafiło wkrótce do Hiszpanii, gdzie służyły w ramach Legionu Condor w czasie tamtejszej wojny domowej, dowodząc swojej wartości bojowej i zdolności do ucieczki przed większością próbujących je przechwycić myśliwców, a zastosowane uzbrojenie strzeleckie okazało się wystarczającym do obrony przed ścigającymi samolotami przeciwnika. Przewaga He 111 nad myśliwcami doprowadziła Niemców do fałszywych wniosków względem uzbrojenia bombowców aliantów, gdyż przewaga prędkości samolotów bombowych w bardzo krótkim czasie stała się nieuzasadniona, a źle uzbrojony bombowiec stawał się łatwą ofiarą samolotów myśliwskich.
W głównej komorze bombowej w kadłubie maszyny znajdowało się osiem pionowych wyrzutników dla bomb o wagomiarze 100 kg lub 250 kg, zawieszonych pionowo. Można było też przenosić mniejsze bomby.
He 111E