Stanisław Esden-Tempski, ps. Janusz Wilczak (ur. 24 lipca 1952 w Gdańsku, zm. tamże 21 października 2025) – polski poeta, prozaik, publicysta.
Życiorys Wywodził się z rodu szlachty kaszubskiej. Jego rodzicami byli Antoni Jan Tempski (1925–1995), urzędnik, i Janina z domu Okołotowicz (1926–2016), robotnica. W 1972 ukończył Technikum Tworzyw Sztucznych w Gdyni i zdał maturę. W 1973 podjął studia z psychologii na Uniwersytecie Warszawskim. Po roku przeniósł się na studia polonistyczne na Uniwersytecie Gdańskim, które ukończył w roku 1980. Debiutował, publikując razem z Aleksandrem Jurewiczem, Antonim Pawlakiem i Markiem Bieńkowskim w 1973 w „Literach” wiersze opatrzone wspólnym tytułem Muzea samowiedzy oraz wspólną deklaracją programową twórców. Jako dziennikarz współpracował m.in. z „Ex Librisem”, „Polityką”, „Midwest Review”, „Nowym Dziennikiem”. W 1980 r. w początkach sierpniowego strajku był pierwszym protokolantem obrad Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. W lipcu 1983 został aresztowany przez powracający z patrolu oddział ZOMOA. Walentynowicz, [w:] Między Sierpniem a młotem s. 5.. To wydarzenie było inspiracją do napisania w 1988 książki Między Sierpniem a młotem, w której autor zawarł wiele wątków z własnej biografii. To literacka wizja wydarzeń sprzed lat, oparta na osobistych wspomnieniach, przemyśleniach i faktach historycznych. Bohaterem książki autor uczynił postać fikcyjną, bowiem jej pierwsze wydanie ukazało się jeszcze w podziemiu. W latach 1988–1992 przebywał na emigracji w USA, następnie w Wielkiej Brytanii, od 2000 mieszkał w Polsce. W 2002 został redaktorem serii miniatur „TYPOezja”, wydawanej przez warszawską oficynę FiretAnna Hejman, Barbara Tyszkiewicz, Esden-Tempski Stanislaw Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku [dostęp 2025-01-03]..
Został pochowany 7 listopada 2025 na Cmentarzu Oliwskim w Gdańsku.
Wybrana twórczość Poezja 1976 Ten stary przebój Beatlesów nigdy nie będzie kobietą 1978 Wytrwale rozwijam swe złe skłonności... 1981 Wpędzony do raju 1985 Szmaciane lata 1988 A przecież umarłem 2010 Oda do karty kredytowej
Proza 1980 Człowiek, który udawał psa 1988 Między Sierpniem a młotem 1994 Łowca orchidei. Romans emigrancki 1999 Kundel 2015 Ucieczka do Polski
Nagrody i wyróżnienia Nagroda w Konkursie Jednego Wiersza o „Żakowy Laur” w ramach I Salonu Poetyckiego prowadzonego przez Władysława Zawistowskiego (1976) Nagroda czasopisma „Nowy Wyraz” i Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy za najlepszy debiut poetycki - tomik Wytrwale rozwijam swe złe skłonności… przyznana podczas Warszawskiej Jesieni Poezji (1979) Nagroda „Gdańska Książka Roku 78” przyznana przez Klub Krytyki Literackiej przy Oddziale Gdańskim ZLP za tomik Wytrwale rozwijam swe złe skłonności… (1979) Wyróżnienie Klubu Krytyki Literackiej przy ZO ZLP w Gdańsku w dziedzinie prozy za powieść Człowiek, który udawał psa (1981) II nagroda Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki w konkursie na małą formę prozatorską (1983) Nagroda Artystyczna Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki (1994) Nagroda Wojewody Gdańskiego za powieść Łowca orchidei (1995) Medal 25-lecia Solidarności (2005) Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury za całokształt twórczości oraz z okazji jubileuszu 20-lecia Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (2010) Źródło:.
Przypisy
Bibliografia Nota biograficzna w Encyklopedii Gdańska. Gdańsk, cop. 2012.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Gdańsku Kategoria:Pisarze związani z Gdańskiem Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Pochowani na cmentarzu Oliwskim w Gdańsku Kategoria:Urodzeni w 1952 Kategoria:Zmarli w 2025