thumb|240px|Teofila Certowicz thumb|240px|Nekrolog Toli Certowicz, „Kurier Warszawski” nr 263 z 23 IX 1918 thumb|240px|Nagrobek na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Teofila Certowicz (ur. 22 maja 1862 w Bryckim koło Lipowca (ob. obwód winnicki) (Ukraina), zm. 21 września 1918 w Otwocku) – polska rzeźbiarka, kanoniczka warszawska.

Założycielka pierwszej w Krakowie Szkoły Sztuk Pięknych dla Kobiet działającej w latach 1897–1901Nekrologia. Tola Certowiczówna „Czas” 1918, nr 426 z 26 września s. 3.Teofila (Tola) Certowicz (1862 Bryckie powiat Lipowiec – 1918 Warszawa). Popiersie Krystyny z Tyszkiewiczów Potockiej..

Życiorys Teofila Certowicz urodziła się 22 maja 1862 w Bryckim jako córka Henryki z domu Kuczalskiej i Władysława Certowicza. Miała dwie siostry: Józefę i Anielę. Ojciec był lekarzem, który studiował na Uniwersytecie Kijowskim. Tam poznał Henrykę, matkę Toli, kiedy ta była w szkole – był jej korepetytorem. Zginął w czasie powstania styczniowego w bitwie pod Bahłajami. Henryka zmarła w wyniku gruźlicy. Po śmierci rodziców siostry zamieszkały w majątku rodzinnym w Konstantynówce u babci Kamili Kuczalskiej.

Tola pobierała nauki u Marcela GuyskiegoH. Piątkowski, Ś. p. Tola Certowiczówna, „Kurier Warszawski” nr 266, wydanie poranne. R. 98, z dnia 26 IX 1918, s. 3. w Krakowie na Wyższych Kursach dla Kobiet dra A. Baranieckiego. Po dwóch latach (w 1882) wyjechała do Paryża i zapisała się do Académie Julian, gdzie studiowała już jej przyjaciółka Anna Bilińska. Kształciła się pod kierunkiem Hélène Bertaux, René Saint-Marceau, Antonina Mercié i Henri Chapu w latach 1882–1893. Wystawiała swoje prace w Paryżu, Wiedniu i Berlinie. Do Krakowa powróciła po około dziesięcioletnim pobycie w Paryżu, w 1891.

W 1893 na wystawie w Zachęcie otrzymała trzecią nagrodę za płaskorzeźbę w brązie „Fragment”Konkurs rzeźbiarski w Towarzystwie zachęty sztuk pięknych, „Tygodnik Ilustrowany” nr 162 z dnia 23 I (4 II) 1893, s. 78..

W latach 1897–1901„Czas” 1918 nr 426 z 26 września s. 3. zajmowała się działalnością pedagogiczną, prowadząc Szkołę Sztuk Pięknych dla Kobiet. Była to pierwsza szkoła artystyczna w Krakowie, w której mogły się uczyć kobiety. Tola zainspirowana staraniami swojej nauczycielki Hélène Bertaux o dostęp kobiet do edukacji artystycznej, postanowiła przeznaczyć swój posag na założenie i funkcjonowanie szkoły. Na kierunku malarstwa i rysunku w tej szkole uczyli Włodzimierz Tetmajer i Jacek Malczewski. Teofila uczyła rzeźby. Szkoła miała być wzorowana na programach podobnych do szkół zachodnich i prezentować bardzo dobry poziom; została zamknięta z powodu braku środków finansowych. Do szkoły uczęszczała m.in. Maria Niedzielska, Maria Czaykowska, Jadwiga Gałęzowska. Około 1902 mieszkała w Bronowicach Małych, jednak jej pracownia mieściła się przy ul. Wolskiej 16.

Była w swoich czasach wybitną postacią, a jej twórczość rzeźbiarską charakteryzuje, obok profesjonalnych umiejętności, duża wrażliwość i zindywidualizowane podejście do podjętych tematów, jak również portretowanych osób.

Józef Nekanda Trepka pisał o niej w 1902 w „Tygodniku Illustrowanym”:

Od 1902 do 1903 była przewodniczącą Koła Artystek Polskich w Krakowie. W 1904 przeniosła się do Warszawy, gdzie 8 grudnia 1904 wstąpiła do Zgromadzenia Panien Kanoniczek w Warszawie i oddała się działalności filantropijnej. W czasie pobytu w zgromadzeniu nie przerywała swojej pracy rzeźbiarskiej, organizując w siedzibie kanoniczek pracownię rzeźbiarską. W 1910 zaprezentowała 14. swoich prac na wystawie w ZachęcieH. Piątkowski, Trzy wystawy w Zachęcie. Matejko. F. Jasieński. T. Certowiczówna, „Tygodnik Ilustrowany” nr 25 z dnia 18 VI 1910, s. 503..

W 1906 była jedną ze współzałożycielek Katolickiego Związku Kobiet Polskich.

Zaprojektowała i odlewała pamiątkowe medaliony z wizerunkiem Jana Matejki. Dochód ze sprzedaży medalionów był przekazywany na sfinansowanie przekształcenia domu malarza w muzeum poświęcone jego pamięci.

Swój pozostały majątek zapisała na internat dla młodzieży męskiej z niezamożnych domów.

Nigdy nie wyszła za mąż, ani nie miała dzieci.

Zmarła 18 września 1918 w wieku 56 lat. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w WarszawieNekrolog Kurier Warszawski 1918 nr 263 s. 4. razem z innymi siostrami ze Zgromadzenia Panien Kanoniczek (kwatera 19, rząd 3, miejsce 1, 2, 3).

Jest autorką medalionu na grobie jej koleżanki rzeźbiarki z Wyższych Kursów dla Kobiet A. Baranieckiego Antoniny Rożniatowskiej na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Prace rzeźbiarskie pomnik Augusta KordeckiegoW kościele na Skałce w Krakowie zob. Augustyn Kordecki. (kościół OO. Paulinów na Skałce w Krakowie)Artystyczne, „Życie i Sztuka. Pismo dodatkowe, ilustrowane” („Kraj”), nr 31 z dnia 2 (15) sierpnia 1902, s. 342. św. Cecylia Modlitwa dziecka GeniuszWedług Nekrologu w Muzeum Narodowym w Krakowie. (Muzeum Narodowe w Krakowie)Z żałobnej karty. Ś. p. Tolla Certowiczówna, „Bluszcz” nr 41 z dnia 12 X 1918, s. 303–304. Chrystus Dobry Pasterz medalion Jana Matejki (Dom Jana Matejki, oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, nr inw. MNK II-rz-368) Święty Antoni (kościół św. Piotra i Pawła na Koszykach) Akt mężczyzny siedzącego, znany też jako Śpiący chłopiec (Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw. MN 131658)

Galeria

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Nekrologia. Tola Certowiczówna „Czas” nr 426 z 26 września 1918, s. 3.

Aleksandra Sikora, Szkoły artystyczne dla kobiet w Krakowie (1868-1914), praca licencjacka pod kierunkiem dr hab. Marka Zgórniaka, prof. UJ, Kraków 2017.

Linki zewnętrzne Elżbieta Górecka, Historia rodziny Teofili (zwłaszcza jej sióstr), Leon Rogoziński – przyjaciel A. Średniawskiego – cz. II. Małżeństwo Leona Rogozińskiego.

Joanna Jaśkiewicz, O pięciu artystkach.

Anna Pekaniec, Śladami (nie)obecnej. Emilia Knausówna – malarka, [w:] Krakowski Szlak Kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek. Tom III, pod red. Ewy Furgał, Fundacja Przestrzeń Kobiet, Kraków 2011, s. 123–133 Wykład dr Ewa Ziembińska pt. Czy kobiecie wolno rzeźbić? Droga artystyczna Toli Certowicz Nagranie audio o Certowicz przygotowane przy okazji wystawy Bez gorsetu. Camille Claudel i polskie rzeźbiarki XIX wieku w Muzeum Narodowym w Warszawie

Kategoria:Członkinie Katolickiego Związku Polek Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Urodzeni w 1862 Kategoria:Zmarli w 1917