Jan Szmańda

Jan Szmańda (ur. 29 marca 1886 w Kobylnikach, zm. 30 lipca 1919 w Bninie) – działacz społeczny i narodowy, publicysta, dziennikarz.

Życiorys mały|Tablica na nagrobku Jana Szmańdy w Bninie koło Kórnika Był synem Franciszka i Anastazji z Laskowskich. Uczęszczał do gimnazjów w Trzemesznie i w Inowrocławiu. Pracował w „Gazecie Ostrowskiej” (1910), „Dzienniku Bydgoskim”, „Lechu”, gdzie był redaktorem (1913), „Kurierze Poznańskim”.

W 1909 r. był odpowiedzialny za redakcję „Małego Posłańca”, dodatku dla dzieci do „Dziennika Bydgoskiego”Kwartalnik Historii Prasy Polskiej 17/2, 5-31, 1978.. Był współtwórcą pisma dla młodzieży „Przyjaciel Młodzieży”, które ukazywało się od kwietnia 1910 r., a celem jego było wychowanie młodego pokolenia w duchu patriotycznym. Brał on również udział w wiecach oświatowych, z których jeden odbył się 17 marca 1910 r. w Krempie. Wskazał tam na znaczenie piśmiennictwa dla narodu w odniesieniu do twórczości Adama Mickiewicza. Na innym z kolei wiecu w Bledzianowie 20 marca 1910 r. zwrócił uwagę na trzy potrzeby jakie Bóg zaszczepił w naturę ludzką: polepszanie bytu, dążenie do prawdy i piękna. Na wiecu w Lamkach 13 marca 1910 r. wskazał – w kontekście zaborów, że wskutek oświaty niektóre narody zdołały podźwignąć się z upadku i osiągnąć znaczącą pozycję na świeciePrzegląd Oświatowy, zeszyt 4 z 1910 r..

Dbał on o używanie języka polskiego we wszystkich sferach aktywności ludzkiej w okresie zaborów, za co był prześladowany, o czym świadczy - między innymi - mandat karny, który otrzymał podczas walnego zebrania filii robotników Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. Celem działalności propagatorskiej był rozwój ekonomiczny Polaków pod zaborem pruskim. Na „Wielkim wiecu w Gnieźnie” w niedzielę 8 grudnia 1912 r. odczytał rezolucję w sprawie poprawy bytu klasy średniej i rozwoju gospodarczegoPostęp z 1912 r. nr 283, s. 2.. Został skazany i wymierzono mu grzywnę w wysokości 100 marek w procesie „o wymuszenie i odczytanie rezolucji na wiecu, odbytym w Inowrocławiu przeciw wywłaszczeniu”Gazeta Lwowska z 1913 r. nr 249, s. 5..

W ramach działalności w Towarzystwie Czytelni Ludowych zakładał komitety powiatowePrzegląd Oświatowy nr 8, s. 174.. Jako referent komisji sprawozdawczej T.C.L. apelował o akcje oświatowe wśród ludności miast i wsi, o rozpowszechnianie pism ludowych, a także o akcje reklamowe obejmujące telegramy narodowe z logo T.C.L. Za swoją działalność społeczną i publicystyczną był szykanowany. Między innymi w procesie 13 czerwca 1913 r. „o obrazę armii pruskiej” przed sądem ławniczym w Gnieźnie został ukarany grzywną 50 marek za odmowę składania zeznań i powołania się na tajemnicę dziennikarską„Postęp" 1913, nr 70, s. 2.https://wbc.poznan.pl/dlibra/publication/228820 Postęp z 1913 r. nr 129, s. 3..

Po zamknięciu w grudniu 1914 r. pisma „Lech”, wyjechał w 1915 r. do Niemiec, gdzie był słuchaczem ekonomii politycznej na uniwersytecie w Monachium. W 1916 r. był redaktorem w „Kurjerze Poznańskim”. Pod koniec 1918 r. pracował w wydziale prasowym przy Naczelnej Radzie LudowejNekrologia w: Dziennik Poznański z 1 sierpnia 1919 r..

W latach 1917–1918 był członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego w ToruniuDzieje Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875-1975, Tom 2, 1978.. W pierwszym kwartale 1919 r. był redaktorem Tygodnika Urzędowego Naczelnej Rady LudowejTygodnik Urzędowy Naczelnej Rady Ludowej, nr 1 z 16 stycznia 1919 r..

Zmarł 30 lipca 1919 r. w Bninie, pozostawiając żonę oraz córkęNekrolog Jana Szmańdy w: Dziennik Poznański z 31 lipca 1919 r.. Został pochowany przy alei, gdzie spoczywają księża parafii bnińskiej.

Rodzina Ożenił się z Marią Lisiecką (1891-1944)(późniejszą żoną Józefa Kisielewskiego - pisarza), która była działaczką TCL i pisarkąKsięgozbiory polskiego duchowieństwa katolickiego na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku (do 1939 r.), s. 249, przypis 5.. 24 lutego 1918 r. urodziła im się córka o imieniu Krystyna. Jan był szwagrem Arkadiusza Mariana Lisieckiego, późniejszego biskupa diecezji katowickiej.

Publikacje Polska myśl polityczna w zaborze pruskim. Od rozbiorów do roku 1863. Próba syntezy historycznej, nakład księgarni św. Wojciecha, Poznań – Warszawa 1920.

Przypisy

Kategoria:Członkowie Towarzystwa Czytelni Ludowych (zabór pruski) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego w Toruniu Kategoria:Ludzie związani z Ostrowem Wielkopolskim Kategoria:Pochowani w Bninie (Kórnik) Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1919