Uchwały Rady Języka Polskiego – opinie o używaniu języka polskiego oraz zasady ortografii i interpunkcji publikowane przez Radę Języka Polskiego na podstawie ustawy o języku polskim.

W latach 1997–2008 Rada Języka Polskiego opublikowała 19 uchwał ortograficznych. Stracą one swoją moc obowiązującą 1 stycznia 2026 roku wraz z wejściem w życie zmian zasad pisowni polskiej.

Podstawy prawne Kompetencje Rady Języka Polskiego do wydawania uchwał określa art. 13 ustawy o języku polskim. Stwierdza on, że Rada Języka Polskiego na wniosek uprawnionego podmiotu lub z własnej inicjatywy wyraża w drodze uchwały opinie o używaniu języka polskiego (w zakresie określonym ustawą) oraz ustala zasady ortografii i interpunkcji języka polskiego.

Nie ma jednak zgody w kwestii tego, czy uchwały mają jakąkolwiek moc wiążącą. Według Jerzego Podrackiego (członka RJP) „uchwały Rady Języka Polskiego są wiążące dla wszystkich piszących” w zakresie przepisów ortograficznych i interpunkcyjnych. Odmienne zdania mają m.in. Maciej Zieliński – wskazujący, że „Rada Języka Polskiego jest tylko instytucją opiniodawczo-doradczą, co oznacza, iż na wniosek zainteresowanych instytucji powinna ona wyrażać opinie i udzielać porad co do używania języka polskiego, lecz nikt nie ma obowiązku przestrzegania jej zaleceń” – i Paweł Czarnecki, który stwierdził, że „nie sposób jednak stwierdzić, że uchwały mają wiążącą moc w stosunku do adresatów”.

Uchwały Zgodnie z regulaminem Rady do podjęcia uchwały wymagana jest zwykła większość osób przy obecności co najmniej połowy ogólnej liczby członków Rady. Projekty uchwał przygotowuje Zespół (wcześniej Komisja) Ortograficzno-Onomastyczny.

Sposób podawania do wiadomości uchwał Rady nie jest formalnie ustalony. Były one początkowo drukowane w trudno dostępnym biuletynie „Komunikaty Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk”. Taki sposób publikacji był jednak krytykowany. Prawie wszystkie numery tego wydawnictwaBrak numeru 2(13) z 2003 r., 2(17) z 2005 r. oraz numerów z 2006 i 2007 r. (stan na 14 stycznia 2017). oraz aktualne teksty uchwał są obecnie dostępne na stronach Rady Języka Polskiego.

W wydanej w 2017 roku książce Poradnik profesora Markowskiego autorstwa wieloletniego przewodniczącego RJP zabrakło uchwał ortograficznych z 2008 roku. Spowodowane było to przedrukiem publikacji autora z 2007 roku bez jej aktualizacji.

Według Krzysztofa Siewicza z Fundacji Nowoczesna Polska uchwały RJP są materiałami urzędowymi i nie obejmuje ich prawo autorskie, znajdują się więc w domenie publicznej.

+ Lista uchwał wydanych przez Radę Języka Polskiego Nr Przedmiot uchwały Data Decyzja Źródła Uwagi 1 Pisownia „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi „Nie” z imiesłowami przymiotnikowymi odmiennymi należy pisać łącznie, dopuszczalna jest świadoma pisownia rozdzielna 2 Nazwy witryn i portali internetowych Słowa odmienne w nazwach witryn i portali internetowych należy pisać wielką literą, z wyjątkiem spójników i przyimków 3 Litery „ü”, „ö” i „ä” Litery można pozostawić bez zmian albo zapisywać jako „ue”, „oe” i „ae”, przy czym preferowana jest pisownia oryginalna 4 Litera „ß” Literę zapisuje się jako „ss”, w uzasadnionych przypadkach można pozostawić pisownię oryginalną 5 Wieloczłonowe nazwy zabytków materialnych Wszystkie człony wieloczłonowych nazw zabytków materialnych (nie pisemnych) należy pisać dużymi literami, z wyjątkiem spójników i łączników; uchwała anulowana 6 Podtytuły czasopism i tytuły jednorazowych dodatków do czasopism W podtytułach czasopism oraz tytułach jednorazowych dodatków do czasopism należy zapisywać dużą literą pierwszy człon, a pozostałe człony – małą literą (w taki sam sposób jak tytuły książek); w tytułach stałych dodatków należy zapisywać dużą literą wszystkie człony, z wyjątkiem spójników i przyimków 7 Nazwa listu elektronicznego Poprawną nazwą listu elektronicznego jest „e-mail”, potocznie „mejl”. 8 Człony podrzędne w połączeniach typu „Dumas ojciec” Człony podrzędne należy zapisywać małą literą, z wyjątkiem połączeń tradycyjnych, zwłaszcza dotyczących postaci starożytnych 9 Rzeczowniki z cząstką „afro-” Rzeczowniki będące połączeniami przedrostka „afro-” i nazwy mieszkańca kraju, kontynentu, regionu geograficznego, nazwy członka narodu, rasy i szczepu należy zapisywać dużą literą 10 Połączenie cząstki -lecie i cyfr rzymskich Można zapisywać złożenia od rzeczownika z liczebnikiem poprzez połączenia cząstki „-lecie” i cyfr rzymskich, jeżeli liczebnik nie jest większy od 39 (gdy do zapisu nie trzeba używać cyfr rzymskich L, C, D lub M) 11 Łącznik w wieloczłonowych nazwach miejscowych Z łącznikiem należy zapisywać nazwy miejscowości, jeśli są złożone z dwóch lub więcej członów, które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub geograficzną, a więc miejscowość lub jej część; należy pisać bez łącznika nazwy miejscowe, w których jeden z członów nazwy miejscowej (przymiotnik) pozostaje w związku zgody z głównym członem nazwy (rzeczownikiem); zobacz też: Nazwy miejscowości z łącznikiem 12 Pisownia inicjałów Z dwuznaków „rz”, „sz”, „cz” i trójznaku „dzi” oznaczających jedną głoskę pozostawia się w inicjałach tylko pierwszą literę, zawsze zachowuje się dwuznak „ch” (zarówno w wyrazach rodzimych, jak i obcych, bez względu na reprezentowaną przez ten dwuznak głoskę); w inicjałach imion i nazwisk dwu- i wieloczłonowych pomija się łącznik 13 Skróty tytułu „Dziennik Ustaw”/„Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej” Poprawnymi skrótami są DzU i Dz.U.; jeśli skrótu wymaga szczegółowy zapis miejsca umieszczenia aktu prawnego, zapis ten należy skrócić według wzoru: „DzU/Dz.U. (RP) nr 15, poz. 30, z późn. zm.” 14 Nazwy mieszkańców typu „Zabużanin”, „Kresowianin” Pisownia dużą lub małą literą nazw mieszkańców typu „Zabużanin”, „Kresowianin” uzależniona jest od znaczenia wyrazów podstawowych: „kresowianin” to mieszkaniec kresów (pogranicza), „Kresowianin” – Kresów (Wschodnich); z tego samego powodu „Zabużanin” i nazwy mieszkańców (nierejestrowanych dotąd w słownikach) innych terenów geograficznych czy też jednostek administracyjnych zapisuje się dużą literą 15 Nazwy arabskie typu „Al-Kaida”, „Al-Dżazira” W tego typu nazwach arabskich rodzajnik zapisuje się dużą literą i z łącznikiem 16 Potoczne jednowyrazowe nazwy ośrodków dydaktycznych Potoczne jednowyrazowe nazwy ośrodków dydaktycznych (przedszkoli, szkół i uczelni, bibliotek i in.) należy zapisywać od wielkiej litery (w cudzysłowie lub bez cudzysłowu) 17 Wyrazy zakończone literą „x” W przypadkach zależnych dopuszczalny jest dwojaki sposób zapisu: z pozostawieniem litery „x” albo z zamianą tej litery na połączenie „ks” 18 Tytuły czasopism i cykli wydawniczych W tytułach (odmiennych i nieodmiennych) czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych należy zapisywać dużą literą wszystkie wyrazy, z wyjątkiem przyimków i spójników 19 Wyrazy „Kosmos” i „Wszechświat” W liczbie pojedynczej dopuszczalny jest zapis oboczny, zarówno małą, jak i dużą literą; w liczbie mnogiej dopuszczalny jest zapis tylko małą literą

Zobacz też nazwy z łącznikiem miejscowości i ich części w Polsce ideologia języka standardowego kodyfikacja językowa standaryzacja językowa preskryptywizm

Uwagi

Przypisy Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 stycznia 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o języku polskim ().

Bibliografia

Kategoria:Język polski Kategoria:Polityka językowa Kategoria:Polskie akty prawne