Superjednostka – budynek mieszkalny w Katowicach, usytuowany w dzielnicy Śródmieście, przy alei W. Korfantego 16-32, w pobliżu ronda gen. J. Ziętka. Wzniesiony został w drugiej połowie lat 60. XX wieku według projektu architekta Mieczysława Króla i konstruktora Franciszka Klimka. Jest jednym z największych budynków tego typu w Polsce, w którym znajdują się łącznie 764 mieszkania. Jest w zarządzie Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej.
Historia mały|lewo|Północne filary (pilotis) Superjednostki w grudniu 2006 roku; w tle Spodek mały|lewo|Superjednostka w lutym 2007 roku; widok z alei W. Roździeńskiego
Początki Superjednostki, pierwotnie nazywanej Skomasowaną Jednostką Mieszkaniową, sięgają lat 60. XX wieku, kiedy to podjęto decyzję o przebudowie centrum Katowic. Po zachodniej stronie ówczesnej ulicy Armii Czerwonej zaplanowano tzw. „Blok Zachód”, gdzie miały stanąć pawilony handlowo-usługowe, biurowiec oraz wieżowiec mieszkalny (późniejszy Ślizgowiec).
Projekt techniczny Superjednostki, opracowany przez architekta Mieczysława Króla i konstruktora Franciszka Klimka z katowickiego „Miastoprojektu” powstał w 1965 roku. Inwestorem budynku była Katowicka Międzyzakładowa Spółdzielnia Mieszkaniowa. Na budowę wybrano miejsce, gdzie pierwotnie stała kuźnica, a następnie uruchomiona w 1852 roku huta „Marta”, która działała do 1928 roku.
Jeszcze w 1964 roku wykonano całą płytę fundamentową. 29 grudnia 1965 roku wystąpiono do Miejskiej Rady Narodowej w Katowicach o zezwolenie budowlanie, a prace rozpoczęto w 1966 roku. Zakończono je w 1970 roku. Najwcześniej oddane mieszkania zasiedlano, gdy pozostałe segmenty Superjednostki były jeszcze w budowie – część najbliżej późniejszego ronda gen. J. Ziętka pod koniec 1968 roku, później środkową część, a na końcu, w marcu 1969 roku, segment od strony Rynku. W różnych źródłach podawane są też inne okresy budowy Superjednostki: 1964–1968, 1965–1970, 1966–1970 bądź 1967–1972.
Superjednostka w chwili ukończenia była największym budynkiem mieszkalnym w Polsce; pozostała nim do 1973 roku, kiedy to ukończono budowę gdańskiego Falowca. Stanowiła ona wzór dla późniejszych polskich realizacji tego typu, w tym m.in. na osiedlu Skrzetusko w Bydgoszczy. Wcześniej, bo 8 września 1967 roku prezydent Francji gen. Charles de Gaulle, będąc z oficjalną wizytą w Polsce, podczas spaceru po Katowicach z gen. Jerzym Ziętkiem porównał Superjednostkę do modernistycznego bloku marsylskiego z 1952 roku autorstwa Le CorbusieraZ.K.: „Blisko Śląska”. „Panorama”, 36/1995, s. 14..
W 1994 roku budynek uzyskał status osiedla mieszkaniowego. W tym też okresie na dachu budynku zamiast neonu z napisem „Nasze serca, myśli, czyny tobie socjalistyczna ojczyzno” (pisany dużymi literami) oraz herbu Katowic były montowane różne logotypy i neony firm. W latach 2009–2011 przeprowadzono gruntowny remont elewacji budynku. W 2010 roku w związku z promocją miasta jako „Miasta Ogrodów” na balkonach gmachu pojawiło się kilka tysięcy donic z kolorowymi kwiatami. W 2011 roku w Superjednostce mieszkało 1 097 osób – prawie połowa z nich była osobami w wieku co najmniej 55 lat. W 2014 roku powstał film dokumentalny w reżyserii Teresy Czepiec pn. Superjednostka.
Architektura mały|lewo|Superjednostka widziana z górnych pięter wieżowca Altus (2011) mały|lewo|Fragment frontowej elewacji Superjednostki (2024)
Superjednostka to blok mieszkalny położony przy alei W. Korfantego 16, 18, 20 (I wejście), 22, 24, 26 (II wejście), 28, 30 i 32 (III wejście) w Katowicach, na terenie dzielnicy Śródmieście, w sąsiedztwie ronda gen. J. Ziętka.
Jest największym budynkiem mieszkalnym w Katowicach (stan na 2020 roku) i jednym z największych obiektów mieszkalnych w Polsce. Powierzchnia zabudowy budynku wynosi 9 817 m², powierzchnia całkowita 42 588 m² (w tym części mieszkalnej 33 683 m², powierzchnia użytkowa 37 349 m², a kubatura 187 725 m³. Długość Superjednostki wynosi 187,5 m, natomiast szerokość 17 m. Liczy 18 kondygnacji, w tym 17 nadziemnych (parter, piętro techniczne i 15 pięter mieszkalnych) i 1 podziemną. Wysokość strukturalna budynku wynosi 58 m (bądź 51 m, a według pierwotnego projektu 56 m), a wysokość architektoniczna 61 m.
Składa się z trzech segmentów, z których każdy podzielony jest na trzy sekcje, w których znajduje się po jednym głównym wejściu. Znajduje się łącznie 9 klatek schodowych (po trzy na jeden segment) oraz zsypy, a także 12 wind, które zatrzymują się na co trzecim piętrze (piętra: 0, 2, 5, 8, 11 i 14).
Cały gmach wybudowany jest na 72 żelbetowych, antropomorficznych filarach (fr. pilotis) w kształcie litery „V”Charles Jencks „Le Corbusier” 1973.. Pomiędzy nimi znajdują się lokale użytkowe, a pod budynkiem się droga dojazdowa wraz z garażami, których powstało pierwotnie 175 (średnio na co czwarte mieszkanie). Fundamenty gmachu są żelbetowe, ściany nośne wykonane są z prefabrykatów żelbetowych wypełnianych bloczkami PSG, a ściany wewnętrze z bloczków gazobetonowych i cegły dziurawki. Elewacja Superjednostki utrzymywana jest w szaro-stalowych barwach – pierwotnie wykończono ją tynkami szlachetnymi.
W Superjednostce w 2013 roku znajdowało się 296 mieszkań typu M-3 (o powierzchni 38 m²), 405 typu M-4 (44-45 m²) i 60 typu M-5 (57 m²) (w 2021 roku było ich łącznie 764, a zamieszkiwały je łącznie 1 051 osób). 60 z nich, z racji usytuowania na dwóch krańcach Superjednostki, mają okna na dwie strony. We wszystkich lokalach zaprojektowano ślepe kuchnie. Mieszkania wykończono pierwotnie podłogami z PVC i lastriko, a w pomieszczeniach gospodarczych gładzią cementową. W budynku nie ma kaloryferów (poza piętrem technicznym) – ogrzewanie odbywa się za pomocą dwustronnych ścian grzewczych zamontowanych w większości mieszkań. Każde mieszkanie posiada także własny balkon. Większość mieszkań była przeznaczona dla osób samotnych i bezdzietnych, co argumentowano śródmiejską lokalizacją utrudniającą możliwość rekreacji.
Blok jest zarządzany przez Administrację Osiedla Superjednostka Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej z siedzibą przy alei W. Korfantego 32/11.
Projekt mały|Terakotowa mozaika w przyziemiu Superjednostki (2009)
Superjednostkę, reprezentującą cechy stylu brutalizmu, zaprojektował Mieczysław Król – jego plany jednak znacznie zredukowano pod względem jakościowym. Pierwotnie architekt zaprojektował duże i dwupoziomowe przeszklenia parteru na obu krótkich elewacjach w podcieniach pod słupami, ale po remoncie pozostały tam tylko szare drzwi na tle szarych ścian. Architekt wyposażył też wszystkie balkony w szyby zbrojone oddzielające lokatorów od ich sąsiadów, ale po remoncie pozostawiono tam tylko szare płyty, które blokują światło w przeciwieństwie do oryginału.
Pomimo podobnej architektury katowicki blok poprzez brak dwupoziomowych i dwustronnych mieszkań oraz ogrodu na dachu z basenem jest jednak znacznie uboższą wersją francuskich realizacji idei Le Corbusiera. Ponadto Le Corbusier zawszeWyjątkiem jest blok w Berlinie gdzie już w trakcie budowy dokonano modyfikacji niezgodnych z wolą Le Corbusiera. Philipp Mohr: Corbusier Re-Renovation Berlin. instalował w swoich blokach mieszkalnych drzwi balkonowe celowo otwierane tylko na zewnątrz, czyli w stronę balkonów (lub też stosował jeszcze nowocześniejsze okna tarasowe, przesuwne w swoim ostatnim bloku w Firminy, który powstał równocześnie z Superjednostką), aby nie zabierać mieszkańcom miejsca w salonach, a nie instalował ich z możliwością otwierania skrzydeł do środka tak jak w katowickiej Superjednostce.
Pierwotnie architekt Superjednostki zaproponował w celu wykonania okien „listwy drewniane, lakier bezbarwny”, ale po remoncie budynku wszystkie okna miały już białą stolarkę okienną, której konsekwentnie unikał w swoich blokach mieszkalnych Le Corbusier ze względów praktycznych i estetycznych, będąc zwolennikiem okien dębowych, nie lakierowanych na żaden kolor. Po remoncie Superjednostki usunięto także oryginalną mozaikę z czerwonej terakoty, która wyróżniała wszystkie trzy wejścia do budynku na parterze.
Zobacz też Dom Naukowców Atomowych Pekin Jamnik Falowiec Mezonetowiec
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Architektura brutalizmu w Katowicach Katowice Kategoria:Śródmieście (Katowice) Katowice Kategoria:Budynki mieszkalne w Katowicach 16