mały|Logo Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (skrót. GZM) – związek metropolitalny w południowej Polsce, w województwie śląskim, utworzony na górnośląskim obszarze metropolitalnym 1 lipca 2017 rozporządzeniem Rady Ministrów, na podstawie ustawy z dnia 9 marca 2017. Związek rozpoczął działalność z początkiem 2018 i otrzymuje dochody z budżetu państwa – 5% udziału w podatku PIT od osób mieszkających na obszarze związku. Otrzymuje także składki z budżetów tworzących go gmin.
Metropolia leży na trasie głównych szlaków krajowych i międzynarodowych zarówno drogowych, jak i kolejowych. Na północy Metropolii funkcjonuje międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. Metropolia jest ośrodkiem gospodarczym, będąc centrum handlowo-usługowym ze znacznym udziałem działalności produkcyjnej. Jest również ośrodkiem koncentracji specjalistycznych usług medycznych, funkcji akademickiej, kulturalnej, religijnej oraz sportowej.
Skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii mały|Mapa gmin wchodzących w skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. W skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii wchodzi 41 gmin (w tym miast) województwa śląskiego: Gmina (miasto) Przynależność do powiatu Ludność(2024-12-31) Powierzchnia(2017-01-01) [km²] Będzin powiat będziński Bieruń powiat bieruńsko-lędziński Bobrowniki powiat będziński Bojszowy powiat bieruńsko-lędziński Bytom miasto na prawach powiatu Chełm Śląski powiat bieruńsko-lędziński Chorzów miasto na prawach powiatu Czeladź powiat będziński Dąbrowa Górnicza miasto na prawach powiatu Gierałtowice powiat gliwicki Gliwice miasto na prawach powiatu Imielin powiat bieruńsko-lędziński Katowice miasto na prawach powiatu Knurów powiat gliwicki Kobiór powiat pszczyński Lędziny powiat bieruńsko-lędziński Łaziska Górne powiat mikołowski Mierzęcice powiat będziński Mikołów powiat mikołowski Mysłowice miasto na prawach powiatu Ożarowice powiat tarnogórski Piekary Śląskie miasto na prawach powiatu Pilchowice powiat gliwicki Psary powiat będziński Pyskowice powiat gliwicki Radzionków powiat tarnogórski Ruda Śląska miasto na prawach powiatu Rudziniec powiat gliwicki Siemianowice Śląskie miasto na prawach powiatu Siewierz powiat będziński Sławków powiat będziński Sosnowiec miasto na prawach powiatu Sośnicowice powiat gliwicki Świerklaniec powiat tarnogórski Świętochłowice miasto na prawach powiatu Tarnowskie Góry powiat tarnogórski Tychy miasto na prawach powiatu Wojkowice powiat będziński Wyry powiat mikołowski Zabrze miasto na prawach powiatu Zbrosławice powiat tarnogórski
Z obszarem GZM bezpośrednio graniczy liczące 86 tysięcy mieszkańców Jaworzno, którego władze nie zdecydowały się na przystąpienie do Metropolii (m.in. ze względu na utratę samodzielności w zakresie transportu publicznego). W związku z tym we wrześniu 2017 na granicy z Sosnowcem ustawiono z ich inicjatywy tablicę informacyjną następującej treści: „Opuszczacie Metropolię. Witamy w Jaworznie”.
W 2018 pojawiły się gminy deklarujące chęć przystąpienia do Metropolii – Ornontowice, Orzesze, Toszek, Krupski Młyn, Wielowieś, Tworóg, Miasteczko Śląskie, Kalety, Lubliniec i Kochanowice. W 2019 r. cztery gminy powiatu lublinieckiego (Lubliniec, Woźniki, Ciasna i Herby) złożyły wniosek o włączenie do GZM.
Przynależność regionalna mały|Regiony etnograficzno-historyczne na tle współczesnych granic województwa. Związek metropolitalny w województwie śląskim składa się z ziem wschodniego Śląska (Górny Śląsk) i zachodniej Małopolski (Zagłębie Dąbrowskie). Przynależność regionalna obu części metropolii, odmienna, lecz zjednoczona przemysłową historią, jest wyrażona zarówno w staraniach samorządów, jak i tożsamości mieszkańców. Miasta Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii według przynależności regionalnej: Miasta i gminy górnośląskie Bieruń Bojszowy Bytom Chełm Śląski Chorzów Gierałtowice Gliwice Imielin Katowice Knurów Kobiór Lędziny Łaziska Górne Mikołów Mysłowice Piekary Śląskie Pilchowice Pyskowice Radzionków Ruda Śląska Rudziniec Siemianowice Śląskie Sośnicowice Świerklaniec Świętochłowice Tarnowskie Góry Tychy Wyry Zabrze ZbrosławiceMiasta i gminy zagłębiowskie Będzin Bobrowniki Czeladź Dąbrowa Górnicza Mierzęcice Ożarowice Psary Siewierz Sławków Sosnowiec Wojkowice
Nazwa metropolii Metropolia gmin Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego nosi oficjalną nazwę „Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia”, która została zapisana w formalnym wniosku o powołanie metropolii, który został następnie złożony za pośrednictwem śląskiego wojewody do Ministra Spraw Wewnętrznych, by na jego podstawie do 30 czerwca 2017 wydał rozporządzenie o utworzeniu metropolii w województwie śląskim.
Władze i polityka Zgromadzenie GZM Zgromadzenie jest organem stanowiącym i kontrolnym związku. Składa się ono z delegatów gmin wchodzących w skład związku, po jednym z każdej gminy. Delegatami tymi są wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast, albo osoby przez nich upoważnione.
12 września 2017 na Przewodniczącego Zgromadzenia Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii został wybrany Marcin Krupa, prezydent Katowic. Z kolei 13 października 2017 na Wiceprzewodniczącego Zgromadzenia GZM wybrano Andrzeja Dziubę, prezydenta Tychów. Następnie na kolejnych Wiceprzewodniczących Zgromadzenia GZM wybrano: Damiana Bartylę – prezydenta Bytomia i Zbigniewa Szaleńca – burmistrza Czeladzi.
Na XII Sesji Zgromadzenia GZM wybrano nowe władze. Przewodniczącym Zgromadzenia został Andrzej Dziuba, prezydent Tychów. Na Wiceprzewodniczącego Zgromadzenia wybrano Zygmunta Frankiewicza, prezydenta Gliwic oraz Mariusza Wołosza, prezydenta Bytomia. 18 grudnia na XIII Sesji Zgromadzenia wybrano kolejnego Wiceprzewodniczącego, Arkadiusza Chęcińskiego, który jest prezydentem Sosnowca. Padła również deklaracja, że władze będą wybierane rotacyjnie, rokrocznie.
Na XX Sesji Zgromadzenia GZM 13 listopada 2019 ponownie dokonano zmian w prezydium. Przewodniczącym został Arkadiusz Chęciński, prezydent Sosnowca.
Na LXV Sesji Zgromadzenia GZM 29 maja 2024 dokonano kolejnych zmian w prezydium. Przewodniczącym Zgromadzenia został Marcin Krupa, prezydent Katowic.
Aktualny skład prezydium Zgromadzenia GZM (stan na czerwiec 2025 roku):
Marcin Krupa, prezydent Katowic – Przewodniczący Zgromadzenia
Arkadiusz Chęciński, prezydent Sosnowca – Wiceprzewodniczący Zgromadzenia
Maciej Gramatyka, prezydent Tychów – Wiceprzewodniczący Zgromadzenia
Katarzyna Kuczyńska-Budka, prezydentka Gliwic – Wiceprzewodnicząca Zgromadzenia
Zarząd GZM Zarząd jest organem wykonawczym Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, a w jego skład wchodzi 5 członków, w tym przewodniczący. Zarząd jest wybierany przez zgromadzenie w głosowaniu tajnym, przy czym najpierw wybierany jest przewodniczący zarządu, a następnie pozostali członkowie zarządu, na wniosek przewodniczącego. Pierwszy skład zarządu został wybrany 12 września 2017.
Skład zarządu:
Leszek Pietraszek – przewodniczący (od 21 kwietnia 2026) Dawid Pasek – wiceprzewodniczący (od 21 kwietnia 2026) Igor Śmietański – wiceprzewodniczący (od 20 listopada 2024) Stanisław Korman – członek zarządu (od 29 maja 2024) Jarosław Zięba – członek zarządu (od 21 kwietnia 2026)
Byli członkowie zarządu:
Krzysztof Zamasz (od 12 września 2017) – wiceprzewodniczący (od 27 marca 2018 do 25 czerwca 2018) Aneta Moczkowska – wiceprzewodnicząca (od 25 czerwca 2018 do 10 sierpnia 2018) Karolina Wadowska (od 12 września 2017 do 13 listopada 2019) Grzegorz Podlewski – wiceprzewodniczący (od 10 sierpnia 2018 do 18 grudnia 2020) Danuta Kamińska (od 12 września 2017) – wiceprzewodnicząca (od 27 marca 2018 do 22 stycznia 2025) Jacek Brzezinka – członek zarządu (od 13 listopada 2019 do 24 kwietnia 2024) Henryk Borczyk – wiceprzewodniczący zarządu (od 18 grudnia 2020 do 23 października 2024) Kazimierz Karolczak – przewodniczący (od 12 września 2017 do 21 kwietnia 2026) Maciej Biskupski – wiceprzewodniczący (od 29 kwietnia 2025 do 21 kwietnia 2026) Grzegorz Kwitek – członek zarządu (od 12 września 2017 do 21 kwietnia 2026)
Megamiasto Pod koniec 2024 roku pojawiły się pomysły dotyczące połączenia Górnośląskiej-Zagłębiowskiej Metropolii w jedno megamiasto, przekraczające liczbą ludności Warszawę oraz powierzchnią Londyn. Za cel przedsięwzięcia postawiono poprawę jakości życia oraz przyciągnięcie inwestorów z całego świata. Jako nazwę nowego miasta zaproponowano Metropolis, Silesia, Nowe Katowice bądź Nowe Miasto Katowice. Choć propozycja zyskała poparcie kilku spośród 41 włodarzy gmin tworzących GZM, w tym prezydenta Katowic Marcina Krupy, nie spotkała się w tym gronie z powszechną akceptacją.
Demografia Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolię zamieszkuje ponad 2 100 000 osób. Liczba ludności miast i gmin wchodzących w skład metropolii, podobnie jak całego województwa, od 1989 stale się zmniejsza m.in. na skutek ubytku naturalnego i ujemnego salda migracji.
Budżet W 2024 roku Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia (GZM) odnotowała wydatki w łącznej wysokości około 2,18 miliarda złotych (mld zł). Dominującą pozycją w strukturze wydatków było finansowanie organizacji i rozwoju transportu miejskiego, na co przeznaczono około 1,97 mld zł, co stanowiło zdecydowaną większość całkowitych kosztów.
Dochody Metropolii GZM w tym samym okresie zamknęły się kwotą około 2,21 mld zł. Największe źródło dochodów, wynoszące 956,45 miliona złotych, stanowiła zmienna część rocznej składki wnoszonej przez gminy członkowskie. Uzupełnieniem tej pozycji była stała część składki rocznej w wysokości 17,53 mln zł. Istotnym elementem dochodów były również wpływy z usług przewozowych, głównie ze sprzedaży biletów, które wygenerowały około 244,69 mln zł. Ponadto, budżet Metropolii zasiliła kwota około 522,74 mln zł pochodząca z udziału w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT). W 2024 roku udział ten wynosił 0,49% od dochodów podatników PIT zamieszkałych na obszarze metropolitalnym..
Transport Transport drogowy thumb|Drogowa Trasa Średnicowa thumb|Autostrada A4 (al. Górnośląska) Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia leży na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Przez metropolię przebiegają m.in.: trasa europejska E40: Francja – Belgia – Niemcy – Polska – Ukraina – Rosja – Kazachstan – Uzbekistan – Kirgistan; trasa europejska E75: Norwegia – Finlandia – Polska – Czechy - Słowacja – Węgry – Serbia – Macedonia Północna – Grecja – Kreta; trasa europejska E462: Polska – Czechy; autostrada A4: granica z Niemcami – Jędrzychowice – Legnica – Wrocław – Opole – Gliwice – Katowice – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica z Ukrainą; droga krajowa nr 79: Warszawa – Kozienice – Zwoleń – Sandomierz – Kraków – Trzebinia – Chrzanów – Jaworzno – Katowice – Chorzów – Bytom; droga krajowa nr 81: Katowice – Mikołów – Żory – Skoczów; droga krajowa nr 86: Wojkowice Kościelne – Będzin – Sosnowiec – Katowice – Tychy. droga krajowa nr 1: Gdańsk – Toruń – Łódź – Piotrków Trybunalski – Częstochowa – Dąbrowa Górnicza – Tychy – Bielsko-Biała – Zwardoń – granica państwa ze Słowacją; autostrada A1: Gdańsk – Toruń – Łódź – Piotrków Trybunalski – Częstochowa – Gliwice – Gorzyczki – granica z Czechami; droga krajowa nr 11: Kołobrzeg – Koszalin – Piła – Poznań – Jarocin – Ostrów Wielkopolski – Kępno – Lubliniec – Tarnowskie Góry – Bytom; droga krajowa nr 44: Gliwice – Mikołów – Tychy – Oświęcim – Zator – Skawina – Kraków; droga krajowa nr 78: granica z Czechami – Chałupki – Wodzisław Śląski – Rybnik – Gliwice – Tarnowskie Góry – Siewierz – Zawiercie – Szczekociny – Jędrzejów – Chmielnik; droga krajowa nr 88: Strzelce Opolskie – Nogowczyce – Gliwice – Bytom; droga krajowa nr 94: węzeł „Zgorzelec” – Bolesławiec – Legnica – Prochowice – Wrocław – Brzeg – Opole – Strzelce Opolskie – Pyskowice – Bytom – Będzin – Sosnowiec – Dąbrowa Górnicza – Olkusz – Kraków – Targowisko – Tarnów – Pilzno – Dębica – Ropczyce – Rzeszów – Jarosław – Korczowa. mały|35WE-007 Kolei Śląskich w Gliwicach