Poemat symfoniczny – instrumentalna forma muzyczna. Za twórcę pierwszego poematu symfonicznego uchodzi Ferenc Liszt. Poemat symfoniczny to utwór o charakterze programowym, zwykle sugerowanym już w tytule. Forma nie posiada określonej budowy i jest podporządkowana wymogom fabularnej treści, inspirowanej najczęściej literaturą, rzadziej sztukami plastycznymi. Wczesne poematy symfoniczne były zazwyczaj jednoczęściowe. W XIX-wiecznych Niemczech w odniesieniu do poematu symfonicznego używano nazw Tondichtung, Musikalisches Gedicht, Sifnonische Dichtung i innych. W literaturze muzycznej pierwszy raz określenia Tondichtung użył Carl Loewe w stosunku do utworu Mazeppa op. 27 według Byrona, napisanego w 1830 r.
Do rozwoju tej formy najbardziej przyczynili się: Ferenc Liszt – napisał m.in.: Les Preludes (Preludia, według Medytacji Lamartine’a) Tasso, lamento e trionfo (według Byrona) Co słychać w górach Orfeusz Prometeusz Hungaria Hamlet Bitwa Hunów Mazepa Camille Saint-Saëns Kołowrotek Omfalii (Le Rouet d'Omphale), op. 31 Phaëton, op. 39 Taniec szkieletów (Danse macabre), op. 40 La Jeunesse d'Hercule, op. 50 Bedřich Smetana cykl 6 poematów symfonicznych Má vlast (Moja ojczyzna), w tym najsłynniejszy Vltava (Wełtawa) Antonín Dvořák Wodnik op. 107 Południca op.108 Złoty kołowrotek op.109 Leśny gołąb op. 110 Pieśń bohaterska op. 111 Zygmunt Noskowski Step op. 66 Piotr Czajkowski fantazja symfoniczna Burza, op. 18 – według Szekspira uwertura fantastyczna Romeo i Julia – według Szekspira uwertura Rok 1812, op. 49 ballada symfoniczna Wojewoda, op. 78 – według poematu Mickiewicza Anatolij Ladow Baba Jaga, op. 56 Zaczarowane jezioro, op. 62 Kikimora, op. 63 César Franck Richard Strauss Don Juan op. 20 Śmierć i wyzwolenie op. 24 Till Eulenspiegel op. 28 Also sprach Zarathustra, op. 30 (Tako rzecze Zaratustra) Ein Heldenleben, op. 40 Konstanty Gorski Na Olimpie według noweli Henryka Sienkiewicza Zaczarowane koło według baśni Lucjana Rydla Mieczysław Karłowicz Powracające fale, op. 9 Odwieczne pieśni, op. 10 Rapsodia litewska, op. 11 Stanisław i Anna Oświecimowie, op. 12 Smutna opowieść, op. 13 Epizod na maskaradzie, op. 14 Paul Dukas scherzo symfoniczne L'Apprenti sorcier (Uczeń czarnoksiężnika) Jean Sibelius En Saga, op. 9 Le Cygne de Tuonela, op. 22 nr 3 Finlandia, op. 26 Córka Pohjola, op. 49 Oceanidy, op. 73 Ottorino Respighi Pini di Roma (Pinie rzymskie) Fontane di Roma (Fontanny rzymskie) Feste Romane Bolesław Szabelski Mikołaj Kopernik Wojciech Kilar Krzesany Kościelec 1909 Modest Musorgski Noc na Łysej Górze jak również inni kompozytorzy (np.: Arnold Bax, Carl Nielsen).
Przypisy