Krystyna Duńska (duń. Christine af Danmark; ur. październik 1521, zm. 10 grudnia 1590) – księżniczka Danii i Norwegii, najmłodsze dziecko Chrystiana II, króla Danii i Norwegii i Izabeli Habsburg. Poprzez małżeństwo z Franciszkiem II Sforzą została księżną Mediolanu, a po jego śmierci poprzez małżeństwo z Franciszkiem I została księżną Lotaryngii. Była regentką Lotaryngii w latach 1545-1552 podczas małoletności swojego syna. Była również pretendentką do tronów Danii, Norwegii i Szwecji w latach 1561-1590. W końcu była suwerenną panią Tortony w latach 1578-1584.
Wczesne życie Krystyna urodziła się w Nyborgu położonym w środkowej Danii w 1521 roku. 20 stycznia 1523 możni zmusili jej ojca do abdykacji i ofiarowali tron jego stryjowi, księciu Fryderykowi z HolsztynuSarah Gristwood: Gra królowych. Kobiety, które stworzyły szesnastowieczną Europę, s. 243.. Krystyna, jej siostra i brat udali się wraz z rodzicami na wygnanie do Veere w Zelandii w Niderlandach i byli wychowywani przez swoją cioteczną babkę Małgorzatę Habsburg i ciotkę Marię WęgierskąSarah Gristwood: Gra królowych. Kobiety, które stworzyły szesnastowieczną Europę s. 242.. Jej matka zmarła 19 stycznia 1526 roku. W 1532 roku został uwięziony jej ojciec Chrystian II po próbie odzyskania tronu. W tym samym zmarł jedyny brat Krystyny, przez co stała się druga w kolejce do tronu po swojej starszej siostrze DorocieWedług części możnowładców wciąż wiernych Chrystianowi II.
Krystyna zdobyła dobre wykształcenie na dworze swojej ciotki, ówczesnej namiestniczki Niderlandów, pod nadzorem swojej guwernantki Madame de Fiennes. Była opisywana jako wielka piękność, inteligentna i pełna życia, oraz rozmiłowana w polowaniu i jeździe konnej. Jako podopieczna swojego wuja cesarza Karola V i członkini cesarskiej rodziny była cennym pionkiem na rynku dynastycznych małżeństw. W 1527 roku Tomasz Wolsey prymas Anglii i lord kanclerz zasugerował małżeństwo pomiędzy nieślubnym synem Henryka VIII a Krystyną lub Dorotą, ale Habsburgowie nie mieli zamiaru wydawać księżniczek za kogoś urodzonego poza związkiem małżeńskim. W 1531 roku Franciszek II Sforza, książę Mediolanu zaproponował chęć poślubienia jednej z sióstr, ponieważ chciał zawrzeć sojusz cesarzem przeciwko Francji, która od wielu lat usiłowała przyłączyć do siebie Mediolan. Karol V odmówił zgody na małżeństwo z Dorotą, ale zgodził się na Krystynę.
Księżna Mediolanu 23 września 1533 roku w Brukseli Krystyna wzięła wyszła per procura za Franciszka II Sforzę, księcia MediolanuSarah Gristwood: Gra królowych. Kobiety, które stworzyły szesnastowieczną Europę, s. 292., którego reprezentował hrabia Massimiliano Stampa. 3 maja 1534 roku Krystyna uroczyście wjechała podczas licznych widowisk do Mediolanu, a 4 maja odbyła się właściwa ceremonia ślubna w hali Rocchetty. Związek duńskiej królewny z władcą Mediolanu był podobno dobry, a sama księżna była bardzo popularna wśród swoich poddanych, którzy uważali ją za symbol pokoju i nadziei po dekadach wojen, a jej piękno było podziwiane. Krystyna lubiła wyprawy myśliwskie, a zamek Sforzów został na nowo udekorowany i upiększony dla niej. Kiedy otrzymała własny dwór, jej główną damą dworu została Franciszka Paleologia-Montferrat, żona Konstantyna Komnena, tytularnego księcia Macedonii, która została jej najbliższą przyjaciółką i pozostała nią do końca swojego życia. Franciszek II w tamtym czasie był już bardzo słaby, ponieważ nigdy nie doszedł do siebie po próbie otrucia wiele lat temu i prawdopodobnie z tego powodu nie był w stanie spłodzić dziedzica. Zgodnie z umową zawartą z cesarzem przed małżeństwem Księstwo Mediolanu wejdzie w skład cesarstwa, jeśli para książęca nie będzie miała dzieci. Franciszek II był ostatnim Sforzą linii książęcej. Krystyna i Franciszek nie mieli dzieci.
Franciszek II Sforza zmarł w październiku 1535 roku, pozostawiając po sobie trzynastoletnią wdowę. Umowa przedmałżeńska zabezpieczała w razie bezpotomnej śmierci męża dożywotnie panowanie Krystyny nad Tortoną, podczas gdy księstwo zostało wcielone do cesarstwa. Jednakże Massimiliano Stampa pozostał kasztelanem Mediolanu, a Krystyna mieszkała w zamku książęcym. Karol V wspierał jej pragnienie pozostania w Mediolanie, gdyż była tam bardzo popularna, a jej obecność była uważana za gwarancję niezależności miasta i jednoczesnej uległości mieszkańców wobec nowego pana miasta. Szukając sposobu na ocalenie niezależności księstwa, Stampa zasugerował, że powinna wyjść za mąż za następcę tronu Sabaudia, księcia Ludwika z Piemontu, ale jego przedwczesna śmierć pokrzyżowała ten plan. Papież Paweł III zasugerował małżeństwo pomiędzy Krystyną, a synem jego siostrzenicy Cecylii Farnese, który był o kilka lat starszy od swej potencjalnej żony, a poza tym po śmierci swojej matki był wychowywany przez zmarłego księcia Mediolanu i jego małżonkę. Kiedy król Francji ponowił swoje pretensje do tronu Mediolanu, zaproponował swojego najmłodszego syna, księcia Angoulême, ale Karol V odmówił w zamian żądając dla Krystyny księcia Orleanu, który zostałby księciem Mediolanu i uznano by francuskie roszczenia do księstwa. Krystyna gościła u siebie Beatrycze Aviz, żonę księcia Sabaudii, gdy Sabaudia była okupowana przez wojska francuskie, a także była obecna podczas spotkania Beatrycze z cesarzem w Pawii w maju 1536 roku. W grudniu tego roku Mediolan został oficjalnie przekazany pod dowództwo cesarskiego urzędnika, a Krystyna została odeskortowana do Pawii. Zanim odjechała przejęła tytuł pani Tortony i mianowała własnego gubernatora, który w jej imieniu zarządzał miastem.
W październiku 1537 roku Krystyna wyruszyła na dwór swojej ciotki Marii, gdzie dotarła w grudniu tego roku.
Pierwsze wdowieństwo mały|lewo|Krystyna Duńska Po śmierci Jane Seymour, trzeciej żony Henryka VIII, w 1537 roku, Krystyna była brana pod uwagę jako możliwa kandydatka na żonę angielskiego monarchy. Niemiecki malarz Hans Holbein otrzymał zlecenie namalowania portretów dam o wystarczająco wysokim pochodzeniu, by mogły zostać królową AngliiDavid Starkey: Królowe: Sześć żon Henryka VIII, s. 624.Sarah Gristwood: Gra królowych. Kobiety, które stworzyły szesnastowieczną Europę, s. 320.. 10 marca 1538 roku Holbein przybył do Brukseli z nowym ambasadorem Henryka VIII w Niderlandach Philipem Hoby by poznać Krystynę. Hoby zaaranżował to spotkanie z szambelanem dworu Krystyny i miało ono miejsce następnego dnia. Krystyna pozowała Holbeinowi do portretu przez trzy godziny, mając na sobie wdowie szaty. Jej komnata w Brukseli obita została czarnym jedwabiem, adamaszkiem i znajdował się w niej baldachim nad niewielkim tronem. Krystyna, wówczas zaledwie szesnastoletnia, nie kryła swojej niechęci wobec pomysłu wydania jej za angielskiego króla, który w owym czasie w całej kontynentalnej Europie miał reputację człowieka znęcającego się nad swoimi żonami. Młoda wdowa miała odpowiedzieć na pytanie ambasadora „Gdybym miała dwie głowy, jedną z nich z chęcią ofiarowałabym angielskiemu królowi” (zapewne miała tu na myśli los, jaki spotkał jego drugą żonę Annę Boleyn). Oczywiste jest również, że ani Maria Węgierska (na której dworze Krystyna przebywała), ani Karol V nie byli przychylni tej propozycji nie sprzyjając Henrykowi VIII, a poza tym Tudor w tym czasie był już niezwykle otyły i cierpiał z powodu wrzodów na jednej nodze. Henryk VIII nalegał na zawarcie tego małżeństwa aż do stycznia 1539 roku kiedy zdał sobie sprawę, że wpływowa namiestniczka nie zmieni zdania w tej sprawie.
Wilhelm Bogaty, książę Kleve, Geldrii, Jülich, Bergu i hrabia Mark wyraził chęć poślubienia Krystyny. Należąca doń Gledria została mu przekazana w testamencie przez ostatniego bezdzietnego księcia Gledrii. Testament ów zakwestionował cesarz, pragnąc włączyć ją do cesarstwa. To samo zrobiła Lotaryngia, której książę uważał Gledrię za swoją własność jako dziedzictwo swojej matki Filipy Gledryjskiej i złożył propozycję małżeństwa pomiędzy swoim pierworodnym synem a Krystyną. Innym kandydatem do jej ręki był Antonii, książę Vendôme (późniejszy król Nawarry i ojciec pierwszego króla Francji z dynastii Burbonów Henryka IV). Propozycja Wilhelma bogatego została odrzucona przez Karola V ze względu na sukcesję Gledrii.
Sama Krystyna w tym czasie była zakochana w René Chalon, księciu Oranii. Tajemnicą poliszynela było to, że René kocha Krystynę i zabiega o jej względy, a ona sama nie jest mu dłużna. Propozycja tego mariażu popierana była przez jej siostrę Dorotę i szwagra Fryderyka, który chciał by jego szwagierka wyszła za mąż z miłości, o ile tylko to możliwe. Namiestniczka nieoficjalnie zganiła siostrzenice, ale nie wydała żadnych oficjalnych dyspozycji co do tego związku, ponieważ postanowiła pozwolić zdecydować o tym swojemu bratu cesarzowi, który mógł potrzebować Krystyny jako karty przetargowej w swojej sieci politycznych mariaży, dzięki której umacniał władzę ich rodu w Europie. W październiku 1540 roku Karol V zmusił księcia Oranii do poślubienia Anny Lotaryńskiej, po czym ogłosił zaręczyny pomiędzy bratem Anny, Franciszkiem a Krystyną, które wzmocniły sojusz między cesarstwem a Lotaryngią potężnie naruszony po sporze o Gledrię.
Księżna Lotaryngii 10 lipca 1541 roku w Brukseli Krystyna wyszła za mąż za Franciszka Lotaryńskiego, księcia BarSarah Gristwood: Gra królowych. Kobiety, które stworzyły szesnastowieczną Europę, s. 376.. Książę był wcześniej zaręczony z Anną Kliwijską, która została czwartą żoną Henryka VIII. W sierpniu małżonkowie przybyli do Pont-à-Mousson w Lotaryngii, gdzie odwiedzili księżnę wdowę Filipę i ruszyli w drogę do stołecznego Nancy eskortowani przez członków książęcego rodu Gwizjuszy. W listopadzie 1541 roku, Krystyna, jej mąż i teść odwiedzili francuski dwór przebywający wówczas w Fontainebleau, gdzie zostali zmuszeni do przekazania Francji granicznego fortu Stenay. Krystyna usiłowała temu zapobiec odwołując się do cesarza. Podczas wojny pomiędzy Francją a Cesarstwem w 1542 roku, Krystyna kilkakrotnie przebywała na francuskim dworze odwiedzając swoją ciotkę królową Eleonorę. W lutym 1544 roku Krystyna i jej siostra Dorota odwiedziły cesarza w Spirze usiłując przekonać go do zawarcia pokoju z Francją – bez powodzenia.
19 czerwca 1544 roku po śmierci ojca Franciszek został kolejnym księciem Lotaryngii. W lipcu wraz z Krystyną gościł cesarza w Lotaryngii, ale nie zdołali przekonać go do negocjacji w sprawie pokoju z Francją. W sierpniu cesarz na prośbę siostrzenicy zakazał swoim żołnierzom dewastacji rezydencji Gwizjuszy w Joinville. W tym samym miesiącu Karol V doradził Krystynie by przestrzegła męża przed odwiedzaniem francuskiego dworu i zawieraniem z Franciszkiem I traktatu pokojowego. Kiedy wojna zakończyła się w tym samym roku, Krystyna była obecna na uroczystościach pokojowych w Brukseli. W owym czasie była głównym doradcą politycznym męża. Zostało to zauważone w 1544 roku na Sejmie Rzeszy w Spirze. Ich małżeństwo było szczęśliwe – oboje interesowali się muzyką i architekturą, planowali redekorację pałacu książęcego w Nancy. W jednym z listów do siostry, Krystyna opisywała samą siebie jako najszczęśliwszą kobietę na świecie.
Regentka Lotaryngii mały|Krystyna Duńska księżna wdowa Mediolanu i Lotaryngii, ok. 1558, autorstwa François Clouet