Tematyka skryptów i botów IRC jest z sobą silnie powiązana, dlatego oba te zagadnienia są przedstawione w jednym rozdziale.
Skryptem nazywa się w IRC specjalne fragmenty kodu programowego, które nie mogą funkcjonować samodzielnie, lecz stanowią dodatek do klienta IRC, poprawiający jego funkcjonalność, zwiększający jego możliwości lub wykonujący automatycznie pewne czynności.
Najbardziej lapidarna definicja ircowego bota to "klient IRC, który służy do automatycznego wykonywania zaplanowanych czynności". Można powiedzieć, że zwykły klient IRC, zaopatrzony w skrypt, który automatycznie wykonuje określone czynności, w czasie gdy jego właściciel zostawi go zalogowanego do serwera staje się rodzajem prymitywnego bota. Na ogół jednak mówiąc o ircowym bocie ma się na myśli specjalny, samodzielny program, który nie służy do rozmawiania, lecz tylko prawie wyłącznie do wykonywania pewnych, automatycznych czynności, bez bezpośredniej ingerencji użytkownika. Obraz ten gmatwa dodatkowo fakt, że wiele uniwersalnych botów ircowych konfiguruje się poprzez dodawanie do nich odpowiednich skryptów, podobnie jak zwykłe klienty IRC.
Skrypty Możliwość pisania skryptów do klientów IRC pojawiła się wraz z programem ircII. Większość innych klientów IRC, które posiadają wbudowane własne języki skryptowe jest w mniejszym lub większym stopniu wzorowana na języku ircII. Obecnie coraz więcej klientów IRC odchodzi od stosowania wewnętrznych języków skryptowych na rzecz możliwości dołączania do nich skryptów pisanych w uniwersalnych językach, działających także poza światem IRC.
Działanie skryptów jest oparte zwykle na: definiowaniu nowych aliasów, czyli komend nie występujących oryginalnie w kliencie; w najprostszym wariancie aliasy te skracają nazwy istniejących normalnie komend (np: zamiast /join #kanał możemy pisać /j #kanał); w bardziej złożonym wykonują ich całe sekwencje, mające prowadzić do wykonania określonej akcji; w najbardziej skomplikowanym wariancie alias może uruchamiać cały program z wieloma instrukcjami warunkowymi, który realizuje określone zadanie; np. alias /takeover #kanał może uruchamiać program, który najpierw tworzy listę nicków operatorów kanału, a następnie wykonuje serię komend /mode #kanał -ooo nick1 nick2 nick3, aż do pozbawienia statusu operatora wszystkich oprócz siebie automatycznego reagowania na określone zdarzenia tzw. events lub remotes w postaci wysłania określonego tekstu na kanał lub na prywatny chat, wejście i wyjście z kanału, zmiana nicka, zmiana trybu kanału lub użytkownika itp; proste reakcje programuje się stosunkowo łatwo, bardziej złożone wymagają posiadania zdolności programistycznych i dobrej znajomości protokołu IRC definiowaniu wygodnych skrótów klawiaturowych dla najczęściej wykonywanych komend i aliasów w przypadku klientów działających w środowisku graficznym - dodawanie nowych rozwijalnych menu i zmieniania wyglądu okien.
Jakkolwiek skrypty można pisać samemu, to jednak w internecie można bez większego trudu znaleźć obszerne biblioteki skryptów, liczące tysiące pozycji, przynajmniej do najbardziej popularnych klientów IRC. Na ogół można więc bez trudu znaleźć gotowy skrypt, który realizuje te funkcje, które są nam akurat potrzebne. Zwykle, aby znaleźć bibliotekę skryptów do danego klienta IRC, wystarczy wyszukać hasło "nazwa_klienta scripts", aby uzyskać ich długą listę.
Przy pobieraniu skryptów z sieci należy uważać na czasami dołączane do nich wirusy i trojany. Najlepiej pobierać je tylko ze sprawdzonych bibliotek skryptów - polecanych na oficjalnych stronach twórców klientów IRC. Z drugiej jednak strony, wiele atrakcyjnych skryptów "bojowych" jest często niedostępnych w oficjalnych bibliotekach, gdyż mają one "zakazane" funkcje, takie jak możliwość wysyłania floodów jedną komendą, czy narzędzia do bezpośredniego ataku na system operacyjny "wroga". Tego rodzaju skrypty są często rozprowadzane przez samych użytkowników lub można je znaleźć na zakamuflowanych serwerach ftp lub XDCC.
Po ściągnięciu z sieci i rozpakowaniu skryptu, należy go zwykle umieścić w odpowiednim katalogu i uruchomić w sposób opisany w instrukcji. W przypadki ircII i wszystkich jego mutacji skrypty ładuje się komendą /load nazwa_pliku. Aby tego nie robić za każdym razem po włączeniu programu, można tę komendę na stałe dodać do pliku konfiguracyjnego programu (w ircII jest to plik .irc). W programach w środowisku graficznym komenda "/load" też często działa tak samo jak w ircII. Najczęściej jednak rozbudowane skrypty do programów pracujących w środowisku graficznym są rozprowadzanie w formie samoinstalującego się pliku.
Skrypty do programów pracujących w środowisku tekstowym zwykle wyświetlają na początku swojego działania ASCII-art z informacją o autorach i rodzajem skróconej instrukcji obsługi. Rozbudowane skrypty do programów pracujących w środowisku graficznym zwykle modyfikują menu programu, zmieniają nieco wygląd okien i "witają" użytkownika oknem z jakąś grafiką.
Skrypty do IRC można ogólnie podzielić na: poszerzające funkcjonalność - dodające listę aliasów ułatwiającą wysyłanie komend, narzędzia do pracy z funkcjami dostępnymi w określonej sieci itp. zabawowe - są to skrypty wysyłające automatyczne, zabawne komunikaty na kanał, skrypty z bibliotekami ANSI i ASCII-artów, skrypty do przeprowadzania quizów, gier, ułatwiających flirtowanie itp. serwery DCC i baz danych - są to skrypty które ułatwiają postawienie DCC serwera lub udostępniające określone bazy danych - np. gromadzące i udostępniające listy użytkowników kanału wraz z datami ich ostatniej bytności na kanale - tego rodzaju skrypty najczęściej są dołączane do botów - można jednak znaleźć też tego rodzaju skrypty do zwykłych klientów IRC obronne i bojowe - są to skrypty służące do obrony przed atakami innych użytkowników i/lub posiadające funkcje służące do atakowania innych pakiety uniwersalne - są to najpopularniejsze skrypty, które zawierają w sobie jak najwięcej udogodnień - od poszerzania funkcjonalności, przez elementy zabawowe po złożone funkcje obronne i bojowe.
Słynne skrypty Poniżej opisane są w skrócie, wybrane "legendarne" skrypty do ircII i ich klonów oraz do mIRC-a:
LiCe był prawdopodobnie pierwszym w historii uniwersalnym skryptem do klienta IRC. Nie wiadomo dokładnie kiedy powstał, ale pierwsze jego wersje istniały już na pewno w 1992 r. Pierwotnie był stworzony do "czystego" ircII, potem rozwijano go głównie do EPIC-a. W dużym stopniu swoją popularność zawdzięcza temu, że był od początku dostępny na licencji GPL, podczas gdy inne skrypty nie posiadały określonej licencji. Za jego głównego twórcę uchodzi anonimowy programista używający nicka srfrog. LiCe posiada w zasadzie wszystko, czego można by oczekiwać od skryptu: ochronę przed atakami i floodami, gromadzenie "białej" i "czarnej" listy nicków, narzędzia do ochrony i nadzorowania kanałów, wiele użytecznych aliasów i skrótów klawiaturowych oraz inne udogodnienia. Mimo, że posiada pewne narzędzia "ofensywne" jest to raczej skrypt dla ludzi nastawionych pokojowo. Wiele późniejszych skryptów tego rodzaju było w dużym stopniu wzorowanych na LiCe. LiCe jest wciąż popularny, zwłaszcza wśród osób przywiązanych do EPIC-a.
BitchX, który obecnie jest osobnym klientem IRC pierwotnie był najbardziej popularnym "bojowym" skryptem do ircII i EPIC-a. Był on nastawiony nie tyle na ułatwianie użytkownikowi życia, lecz na skuteczne prowadzenie wojen i kontrolowanie kanałów. To prawdopodobnie ten skrypt wprowadził takie pojęcia jak "massdeop", "masskick" i podobne. Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstała pierwsza wersja skryptu, ale przed 1996 r. był on już bardzo popularny. Za jego autorów uważa się zwykle "Trencha" i "HappyCrappy". Od 1996 r. "panasync" (Colten Edwards) zaczął przekształcać ten skrypt w osobnego klienta IRC, poprzez dodanie większości jego funkcji do kodu EPIC-a.
7thSphere to legendarny, piracki skrypt "bojowy" do mIRC-a, który oprócz typowych aliasów i komend dla skryptu służącego do "walki" posiadał też wbudowane małe, zewnętrzne programiki, które można było używać niezależnie od skryptu i mIRC-a. Programikami tymi można było próbować zawiesić system operacyjny przeciwnika, takie jak portfuck (wysyłanie na przypadkowe porty zgłoszeń uruchomienia rozmaitych usług), "pestilence" (zawieszający atak na port 195 Windowsów 95), assault (floodujący ICMP ECHO oraz UDP) i kilka innych tego rodzaju "zabawek". Skrypt ten powstał ok 1996 r. i był dostępny ze strony http://www.7thSphere.com. Szacuje się, że pobrało go i używało nie mniej niż milion ludzi. Skrypt ten został tak znienawidzony, że za jego używanie na niektórych serwerach dostawało się od razu k-linię. Jego ostatnia wersja (3.0), wypuszczona w 2000 r. została wykorzystana do utworzenia jednej z największych w historii sieci komputerów zarażonych trojanem (rodzajem programu działającego podobnie do wirusa, który przejmuje kontrolę nad zarażonym komputerem). Nie jest do końca jasne, czy trojan był dołączony przez autorów skryptu, czy też ktoś rozpowszechnił jego dystrybucję z załączonym wirusem, w każdym razie spowodowało to, że skrypt stracił reputację, a 7thSphere.com zniknęła z rynku. Do dziś istnieją strony, które proponują do ściągnięcia ten skrypt, jest to jednak zawsze obciążone ryzykiem zainstalowania sobie wirusa.
ircN to prawdopodobnie najbardziej przemyślany skrypt do mIRC-a, o charakterystyce zbliżonej do LiCe, tzn. nastawiony głównie na funkcjonalność i bezpieczeństwo. W porównaniu do innych popularnych skryptów do mIRC-a posiada stosunkowo mało "wodotrysków", ale ma za to wiele pożytecznych narzędzi przydatnych przy pilnowaniu kanału, pracy z serwisami itp. Dostępny jest na licencji GPL, rozwijany jest przez kilkunastoosobowy zespół programistów. Jest szczególnie popularny wśród użytkowników EFnetu, używa go nawet kilku ircopów.
eXtreme to solidnie napisany skrypt do mIRC-a, przeznaczony dla osób nie mających ambicji stałego zarządzania dużymi kanałami. Posiada dość dobrą podstawową funkcjonalność, ale najbardziej jest znany z dużej liczby "wodotrysków", takich jak kanałowy mp3 player, rozbudowana książka adresowa, efektowne przywitania itp. Był to prawdopodobnie pierwszy w historii skrypt z obsługą mp3 playera.
NoNameScript to kolejny solidnie napisany skrypt do mIRC-a, posiadający wyjątkowo dużo "wodotrysków", jednak dość przydatnych i przejrzyście przygotowanych. Są to m.in: obsługa kanałów RSS, wykonywanie wykresów działania sieci (statystyka lagów i splitów), dobry system ostrzegania o splitach, obsługę serwisów "Q" i "L" QuakeNetu. Jest szczególnie popularny właśnie wśród użytkowników QuakeNetu i jego "mroczny klimat" jest dobrze dopasowany do gustów graczy Quake'a.
Krótka lista bibliotek skryptów http://scripts.epicsol.org/list.php - Skrypty do ircII i Epica http://www.irchelp.org/irchelp/script/ - Wybrane skrypty do ircII http://www.linuxirc.com/ - obszerna biblioteka skryptów do XChata, Irsii, Eggdropa i innych klientów IRC pod Linuxa http://www.bitchx.com/scripts.php - biblioteka skryptów do BitchX-a http://scripts.xchat.org/cgi-bin/disp - Obszerna biblioteka skryptów do XChata (głównie skrypty zabawowe i poszerzające funkcjonalność) http://www.scriptheaven.net/ - biblioteka skryptów do różnych klientów, głównie do mIRC-a http://www.mircscripts.org/ - obszerna bibliotek skryptów do mIRC-a http://www.visualscripts.com/scripts - bibloteka skryptów do Visual IRC
Boty