Ilość w języku japońskim wyraża się zupełnie inaczej niż w językach europejskich.
Liczby Zanim przejdziemy do bardziej skomplikowanych wyrażeń zobaczmy jak konstruuje się japońskie liczby.
Japończycy używają dwóch systemów - zapożyczonych z chińskiego liczb on-yomi, oraz liczb kun-yomi, przy czym te drugie tylko do małych liczb.
Liczby kun-yomi 1 - 一つ (ひとつ hitotsu) 2 - 二つ (ふたつ futatsu) 3 - 三つ (みっつ mittsu) 4 - 四つ (よっつ yottsu) 5 - 五つ (いつつ itsutsu) 6 - 六つ (むっつ muttsu) 7 - 七つ (ななつ nanatsu) 8 - 八つ (やっつ yattsu) 9 - 九つ (ここのつ kokonotsu) 10 - 十 (とお tō)
Widać tu つ (tsu) na końcu liczb 1-9. Było ono dawnym japońskim licznikiem przedmiotów. Czytanie kun-yomi bez つ jest używane np. do formowania nazw dni (zobacz artykuł Wyrażenia czasowe w języku japońskim).
Istnieją też dalsze liczby kun-yomi, współcześnie używane jedynie w pewnych zwrotach, np.: 20. dzień miesiąca - 二十日 (はつか hatsuka) 20 lat - 二十歳 (はたち hatachi)
Liczby on-yomi Liczby on-yomi zostały zapożyczone z języka chińskiego i wyparły w znacznym stopniu liczby kun-yomi, m.in. dlatego, że umożliwiają one łatwe formowanie bardzo dużych liczb.
Podobnie jak w języku chińskim duże liczby są oparte na wielokrotnościach 10 000, nie zaś 1 000 jak w językach europejskich.
Liczby te, a dokładniej odpowiednie morfemy, to:
1 - 一 (いち ichi) 2 - 二 (に ni) 3 - 三 (さん san) 4 - 四 (し shi), po 10 四 (よん yon) (przykład: juu yon - 14) 5 - 五 (ご go) 6 - 六 (ろく roku) 7 - 七 (しち shichi, po 10 七 (なな nana) (przykład: juu nana - 17) 8 - 八 (はち hachi) 9 - 九 (きゅう kyuu), lub 九 (く ku) 10 - 十 (じゅう juu) 100 - 百 (ひゃく hyaku) 1 000 - 千 (せん sen) 10 000 - 万 (まん man) 100 000 000 - 億 (おく oku) i dalsze liczby dla wyższych potęg 10 000.
Wielokrotności jednostek dziesiętnych tworzy się dodając licznik przed odpowiednią jednostką, np.: 20 - 二十 (にじゅう nijuu) 50 - 五十 (ごじゅう gojuu) 200 - 二百 (にひゃく nihyaku) 500 - 五百 (ごひゃく gohyaku) 2 000 - 二千 (にせん nisen) 5 000 - 五千 (ごせん gosen)
Pozostałe liczby tworzy się sklejając po kolei od wyższej jednostki dziesiętnej do niższej, np.: 14 - 十四 (じゅうよん juu yon) 25 - 二十五 (にじゅうご nijuu go) 106 - 百六 (ひゃくろく hyaku roku) 110 - 百十 (ひゃくじゅう hyaku juu) 208 - 二百八 (にひゃくはち nihyaku hati) 210 - 二百十 (にひゃくじゅう nihyaku juu) 567 - 五百六十七 (ごひゃくろくじゅうなな gohyaku rokujuu nana) 1 234 - 千二百三十四 (せんにひゃくさんじゅうよん sen nihyaku sanjuu yon) 4 567 - 四千五百六十七 (よんせんごひゃくろくじゅうなな yonsen gohyaku rokujuu nana)
Nie jest to jednak pełny obraz - po pierwsze dla dużych liczb od 10 000 (まん man) począwszy nie wolno omijać jedynki - tak więc 10 000 to 一万 (いちまん ichiman), nie samo 万 (まん man), 100 000 000 to 一億 (いちおく ichioku) nie 億 (おく oku) itd.
Po drugie 100 (ひゃく hyaku), 1000 (せん sen) i niektóre z liczników bardzo dużych liczb zaczynają się od spółgłoski bezdźwięcznej i jako takie podlegają przekształceniom fonetycznym.
Szczegóły są opisane w artykule Przekształcenia fonetyczne w języku japońskim, tutaj dla podsumowania tabelka: 100 - 百 (ひゃく hyaku) 200 - 二百 (にひゃく nihyaku) 300 - 三百 (さんびゃく sanbyaku) 400 - 四百 (よんひゃく yonhyaku) 500 - 五百 (ごひゃく gohyaku) 600 - 六百 (ろっぴゃく roppyaku) 700 - 七百 (ななひゃく nanahyaku) 800 - 八百 (はっぴゃく happyaku) 900 - 九百 (きゅうひゃく kyuuhyaku) 1 000 - 千 (せん sen) 2 000 - 二千 (にせん nisen) 3 000 - 三千 (さんぜん sanzen) 4 000 - 四千 (よんせん yonsen) 5 000 - 五千 (ごせん gosen) 6 000 - 六千 (ろくせん rokusen) 7 000 - 七千 (ななせん nanasen) 8 000 - 八千 (はっせん hassen) 9 000 - 九千 (きゅうせん kyuusen)
Liczniki Liczb w zdaniu nie używa się jednak samodzielnie, a jedynie w połączeniu z odpowiednim licznikiem. Nie jest to tak odmienne od języków europejskich jak mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać - wiele jednostek takich jak waluty czy jednostki długości jest same z siebie licznikami, a więc ich użycie nie różni się od użycia w językach europejskich, w językach europejskich zaś też często używa się liczników - np. pięć arkuszy papieru, trzy sztuki bydła itd.
Licznikami technicznie rzecz biorąc są też już wprowadzone jednostki dziesiętne - 10, 100, 1000, 10 000, 100 000 000, itd.
Jednostki monetarne Do popularnych walut należą niewątpliwie: jen - 円 (えん en) euro - ユーロ yuuro dolar - ドル doru
Łączymy po prostu liczbę on-yomi z jednostką monetarną i otrzymujemy cenę wyrażoną w danej walucie, np.: 1000 jenów - 千円 (せんえん sen en) 100 euro - 百ユーロ (ひゃくユーロ hyaku yuuro) 10 dolarów - 十ドル (じゅうドル juu doru) 32 jeny - 三十二円 (さんじゅうにえん sanjuu ni en)
Jednostki metryczne Jednostki metryczne tworzy się tak samo jak w językach europejskich - z prefiksu oznaczającego rząd wielkości oraz z rodzaju jednostki. Są to oczywiście zapożyczenia z języków europejskich.
Najważniejsze prefiksy to: mili - ミリ miri centy - センチ senti kilo - キロ kiro mega - メガ mega giga - ギガ giga
Jednostki zaś to m.in.: gram - グラム guramu metr - メートル meetoru litr - リットル rittoru tona - トン ton bajt - バイト baito bit - ビット bitto
Tak więc skonstruowane już liczniki to: gram - グラム guramu miligram - ミリグラム miri guramu kilogram - キログラム kiro guramu metr - メートル meetoru kilometr - キロメートル kiro meetoru centymetr - センチメートル senti meetoru milimetr - ミリメートル miri meetoru litr - リットル rittoru mililitr - ミリリットル miri rittoru tona - トン ton bit - ビット bitto bajt - バイト baito kilobajt - キロバイト kiro baito megabajt - メガ バイト mega baito gigabajt - ギガバイト giga baito itd.
Żeby dopełnić obrazu należy wspomnieć o tym, że samodzielne prefiksy mogą być używane do oznaczenia jednostek o ile wynika to z kontekstu. Do szczególnie popularnych należą: centymetr - センチ senti kilometr - キロ kiro kilogram - キロ kiro
Czyli jednostki kilogram i kilometr można stosować w postaci skróconej tylko wtedy gdy jest jasne z kontekstu o której mowa.
A przykładowe wyrażenia to: 5 gramów - 五グラム (ごグラム go guramu) 3 kilogramy - 三キログラム (さんキログラム san kiro guramu) lub 三キロ (さんキロ san kiro) 2 metry - 二メートル (にメートル ni meetoru) 3 kilometry - 三キロメートル (さんキロメートル san kiro meetoru) lub 三キロ (さんキロ san kiro) 10 gigabajtów - 十ギガバイト (じゅうギガバイト juu giga baito)
Czas Jednostki czasu też są licznikami, np.: rok - 年間 (ねんかん nenkan) godzina - 時間 (じかん jikan) 2 lata - 二年間 (にねんかん ni nenkan) 5 godzin - 五時間 (ごじかん go jikan)
Czasu używa się w ten sposób tylko w znaczeniu pewnej wielkości. Wyrażenia typu dwa lata temu, godzina ósma rano czy też dwunasty stycznia konstruowane są w inny, choć podobny, sposób.
Szczegółowo temat ten opisany jest w artykule Wyrażenia czasowe w języku japońskim.
Ludzie, zwierzęta, przedmioty Potrafimy powiedzieć, że dany człowiek ma taki a taki wzrost, a jakiś przedmiot tyle a tyle kosztuje. Pozostaje pytanie jak powiedzieć, że jest tyle a tyle ludzi, zwierząt czy przedmiotów.
Tutaj też należy użyć liczników. Trzy najważniejsze to: licznik ludzi - 人 (にん nin) licznik zwierząt - 匹 (ひき hiki) licznik przedmiotów - 個 (こ ko)
Liczenie ludzi
Licznik ludzi jest prosty w użyciu, ponieważ może być stosowany do wszystkich ludzi i nie licząc よん (yon) nie podlega modyfikacjom fonetycznym. Wyjątkiem są tu jedynie wyrażenia "jedna osoba" i "dwie osoby", tworzone z liczebnika kun-yomi i licznika り (ri) pochodzącego z dawnego japońskiego: jedna osoba - 一人 (ひとり hitori) dwie osoby - 二人 (ふたり futari) trzy osoby - 三人 (さんにん sannin) cztery osoby - 四人 (よにん yonin) pięć osób - 五人 (ごにん gonin) itd.
Liczenie zwierząt Licznik zwierząt podlega modyfikacjom fonetycznym i dla pewnych grup zwierząt istnieją bardziej odpowiednie liczniki: duże zwierzęta - 頭 (とう tou) ptaki - 羽 (わ wa)
Tak więc: jedno niewielkie zwierzę - 一匹 (いっぴき ippiki) dwa niewielkie zwierzęta - 二匹 (にひき nihiki) trzy niewielkie zwierzęta - 三匹 (さんびき sanbiki) jedno duże zwierzę - 一頭 (いっとう ittou) dwa duże zwierzęta - 二頭 (にとう nitou) trzy duże zwierzęta - 三頭 (さんとう santou) jeden ptak - 一羽 (いちわ ichiwa) dwa ptaki - 二羽 (にわ niwa) trzy ptaki - 三羽 (さんわ sanwa)
Liczenie przedmiotów Liczników dla różnych rodzajów przedmiotów jest wiele i o ile użycie 個 (こ ko) zostanie zwykle zrozumiane, nie będzie to naturalny japoński.
Co ważniejsze to: długie przedmioty, np. ołówki - 本 (ほん hon) płaskie przedmioty, np. "arkusze" papieru - 枚 (まい mai) książki, "tomy" - 冊 (さつ satsu) obuwie, "pary" - 足 (そく soku) płyny, "szklanki", "filiżanki", "kufle" - 杯 (はい hai) samochody i inny sprzęt - 台 (だい dai) statki - 隻 (せく seki) budynki - 軒 (けん ken) ubrania - 着 (ちゃく chaku)
Inne liczniki Liczników w języku japońskim jest kilkaset, a gdyby liczyć też te mniej popularne to nawet ponad tysiąc. Jest to klasa otwarta - nowe liczniki są wciąż tworzone przez zapożyczenia. Konstrukcje licznikowe są używane do wielu innych celów niż tylko liczenie przedmiotów, np. do określania numeru piętra: 一階 (いっかい ikkai) to "parter", roku studiów: 一年生 (いちねんせい ichinensei) to "student pierwszego roku" itd.