Wzory strukturalne w chemii organicznej

Przy tworzeniu wzorów strukturalnych alkanów, tak jak i w całej chemii organicznej, stosuje się kilka podstawowych sposobów.

Wzory strukturalne związków organicznych można narysować tak, jak w chemii nieorganicznej, tzn. uwidaczniając wszystkie wiązania, np.: (butan).

Zapisując wzór związku za pomocą strukturalnego wzoru grupowego (tzw. półstrukturalnego) nie uwidacznia się pojedynczych wiązań pomiędzy atomami, np.: CH3CH2CH2CH3 lub CH3(CH2)2CH3 dla butanu.

Bardziej uproszczonym sposobem jest zastosowanie strukturalnego wzoru szkieletowego, w którym cząsteczki mają postać łamanych. Atomy węgla znajdują się na przecięciach dwóch linii (wiązań) lub na końcu linii. Atomy wodoru nie są uwidaczniane - ich liczbę przy danym atomie węgla można przypisać w pamięci, pamiętając o regule czterowartościowości atomu węgla. Atomy inne niż węgiel i wodór (tlen, azot, siarka, itd.) są uwidaczniane. Np.: butan - .

Inne przykłady zostały przedstawione w poniższej tabeli.

Nazwa związkuWzór strukturalnyWzór grupowyWzór szkieletowyHeksanCH3(CH2)4CH3IzopentanCH3CH(CH3)CH2CH3propyn CH≡CCH3Propan-1-olCH3CH2CH2OH

Jeżeli alkan nie ma rozgałęzień, to można go również zapisać poprzedzając go literą n (skrót od normalny, patrz dalsza część tekstu), np.: butan - n-C4H10, co oznacza, że w tej cząsteczce wszystkie atomy węgla są ustawione w jednym szeregu.

Zjawisko izomerii związków organicznych. Izomeria alkanów Atomy węgla i wodoru łączą się ze sobą wiązaniami pojedynczymi, tworząc alkany. W przypadku jednego atomu węgla i czterech atomów wodoru możliwa jest jedna struktura - metan (CH4). Podobnie jest w przypadku dwóch atomów węgla i sześciu atomów wodoru (etan - C2H6) oraz trzech atomów węgla i ośmiu atomów wodoru (propan - C3H8). Zostało to pokazane w tabeli.

MetanEtanPropan

W przypadku większej liczby atomów węgla możliwych jest więcej kombinacji. Przy czterech atomach węgla i dziesięciu atomach wodoru istnieją dwie cząsteczki o wzorze C4H10. W jednej z nich atomy węgla tworzą szereg, a w drugiej rozgałęziają się.

+ Izomery butanuButanIzobutan (2-metylopropan)

Butan i izobutan są względem siebie izomerami.

Można więc powiedzieć, że izomery mają te same wzory sumaryczne, ale różne wzory strukturalne.

Oto kolejne przykłady izomerów - izomery pentanu.

+ Izomery pentanuPentanIzopentan (2-metylobutan)Neopentan (2,2-dimetylopropan)

+ Liczba izomerów wybranych alkanów.Wzór alkanuLiczba izomerów alkanuC6H145C7H169C8H1818C9H2035C10H2275C15H324 347C20H42366 319C30H624 111 846 763

Wśród związków organicznych występują różne rodzaje izomerii. Przedstawione powyżej związki są przykładami występowania izomerii konstytucyjnej.

Pomimo, iż cząsteczki butanu i izobutanu mają tą samą liczbę i rodzaj atomów, to nie mają tego samego rodzaju wiązań (ich liczba również jest stała). Dlatego oba te związki są izomerami konstytucyjnymi.

Alkany łańcuchowe i rozgałęzione

Gdy porówna się wzory butanu i izobutanu, można zauważyć, że w pierwszym związku atomy węgla są ustawione w jednym szeregu, natomiast w drugim oprócz jednego łańcucha występuje również rozgałęzienie. Pierwszy ze związków należy do grupy alkanów normalnych (nierozgałęzionych, łańcuchowych), a drugi do grupy alkanów rozgałęzionych.

Poniżej przedstawiono przykłady takiego podziału.

Alkany normalneAlkany rozgałęzione

Podobnie można dzielić również inne grupy związków organicznych.