Aktywność źródła promieniotwórczego

Aktywność promieniowania Aktywność źródła promieniotwórczego jest to iloraz ilości rozpadów w pewnym ściśle określonym czasie wyraża się:

Jeden Bekerel jest to jeden rozpad na sekundę . Jeden Kiur jest równy , wtedy .

Dawka promieniowania (DOZA) D pochłonięta Dawkę promieniowania nazywamy ilość energii pochłoniętej przez daną masę wyrażoną przez: 1 GREJ, tj. , 1 RAD, tj. , 1 RENTGEN, tj. - jest to dawka promieniowania, w którym 1 cm suchego powietrza wytwarza się ładunek elektryczny równej , wiadomo jednak: .

Dawka równoważna i skuteczna (dawki biologiczne) Dawki równoważne skuteczne zależą od następujących czynników: wielkości dawki pochłoniętej (D) typu promieniowania w rodzajów narządów lub tkanek w

a) Dawkę równoważną H dla ściśle określonego promieniowania nazywamy iloczyn współczynnika skuteczności promieniowania w i dawki promieniowania R pochłoniętego przez dany narząd (tkankę):

gdzie: to dawka promieniowania R (pochłonięta przez dany narząd (tkankę) T). współczynnik skuteczności.

Jednostką H jest 1 SIWERT=1Sv≡(w=1)⋅1Gy. dla promieniowania γ D=1Gy, H=1Sv, a dla promieniowania α przy tym samym dozie D, tzn. H=20Sv.

b) Dawkę skuteczną E dla określonego narządu (tkanki) nazywamy iloczyn dawki równoważnej H i współczynnika określajacego rodzaj narządu:

gdzie w to wspóółczynnik wagowy poszczególnych tkanek.

Dla całego człowieka mamy normowanie dawki skutecznej równej w≡1.

c) Skuteczna dawka obiążająca E jest to dawka sumaryczna otrzymawana przez człowieka w ciagu pewnego czasu (maksymalnie 50 lat dla osób dorosłych i 70 lat dla dzieci)

Źródła napromieniowania Przedstawimy tutaj źródła promieniowania, które dzielimy na promieniotwórczość naturalną, promieniowanie kosmiczne, ze względu na awarie reaktorów jądrowych i prześwietlenia kosmiczne.

Promieniotwórczość naturalna Dawka napromieniowania wyniku promieniotwórczości naturalnej jest E=2,5mSv/rok. W skorupie ziemskiej jest 60 zródeł naturalnych radioaktywnych nuklidów plus produkowanych przez promieniowanie kosmiczne. Największy udział wkładowy wnosi , dla którego czas połowicznego zaniku jest T=3,8d. Jego rozpad jest: . Eksploatuje się go z Ziemi, gdzie powstaje z rozpadu . W Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA) aktywność średnia promieniowania w domach jest ok. 50 Bq/m, a w powietrzu wynosi 1÷10BBq/m, a w ciele człowieka znajduje się ok. 4kBq.

Promieniowanie kosmiczne Dawka tego promieniowania rośnie wraz z wysokością, a wzrost wysokości o ok. 100m zwiększa dawkę na rok o ok. 11μSv. Dawka tego promieniowania jest .

Wybuchy jądrowe W okresie 1945-1980 udało się wykonać 423 próby wybuchów w atmosferze, które spowodowały wytworzenie dużych ilości radioaktywnych nuklidów. Jego skuteczna dawka do roku 2000 jest ok. 4 mSv. W wyniku wybuchów jądrowych główny udział mają z podanymi w nawiasie stałymi połówkowymi czasu rozpadu w latach: () - 69%, (30,2at) - 14% i (28,5lat) - 3.2%.

Energetyka jądrowa Przedstawimy tabelkę dotyczące paliwa w energetyce jądrowej:

Wszystkie elektrownie jądrowe na świecie produkują rocznie 400GW mocy na ok. 6mld miekszkańców, stąd skuteczna dawka na jednego człowieka na Ziemi jest równa ok. 0,4μSv/rok.

Awarie reaktorów jądrowych Zostały udokumentowane i udowodnione 3 awarie reaktorów jądrowych, tzn.: pożar reaktora w Windscale w 1957 roku, częściowe stopienie rdzenia reaktora w Three Mile Island w 1979 roku oraz pożar i stopienie rdzenia reaktora w Czarnobylu w 1986 roku.

W Polsce wywołane katastrofą w Czarnobylu skażenie spowodowaną dawką obciążającą (przez 50lat) wynosi ok. 0,4÷2,2 mSv, a średnio 0,93 mSv, a w ciągu 1 roku ok. 0,31 m Sv.

Ekspozycje medyczne Diagnostyka medyczna jest przeprowadzana przy pomocy promieniowania X i radionuklidów wprowadzanych do organizmu oraz radioterapii. Największy wkład w prześwietleniach wnosi ok. 1 mSv/rok dawki napromieniowania, a w Polsce jest 1,8 mSv/rok. Dla mieszkańca Europy dawka promieniowania jonizującego ze względu na naturalne promieniowanie jest 2,3 mSv/rok, a cywilizacyjne 1,22 mSv/rok, co daje razem 3,6mSv/rok. Główny udział napromieniowania mają naturalne źródła promieniowania i diagnostyka medyczna, tzn. ok. 90%.

Oddziaływanie procesów jądrowych z materią (e,α,γ) - działania biologiczne promieniowania jonizującego a) skutki stochastyczne

W wyniku oddziaływania promieniowania z pojedynczymi komórkami z promieniowaniem jonizacyjnym lub przez wzbudzenie molekuł i atomów, w wyniku czego może to spowodować uszkodzenie DNA, które mogą doprowadzić do śmierci komórki, lub nawet jej mutacje, które mogą prowadzić do nowotworów złośliwych lub do zmian dziedzicznych. Pod pływem promieniowania jonizacyjnego 14Sv w populacji mieszkańców 10000 ocenia się, że jest 500 przypadków są to nowotwory, a na 50 przypadków zmiany genetyczne. Rozwój nowotworów rozwija się znacznie później niż napromieniowanie ciała. Najszybciej rozwija się białaczka ok. 2-5 lat. Skuteczna dawka obciążająca powstała w wyniku katastrofy Czarnobylu na 50 lat wynosi 0,9 mSv. Liczba zgonów (w Polsce mieszkańców jest ok. 40mln ludzi) jest równa ok. osób. Rocznie na nowotwory umiera ok. 70000 osób, a więc w ciągu 50 lat ok. 3,5 mln. osób.

b) skutki deterministyczne

Polega na przejściowym lub trwałym uszkodzeniu tkanek (śmierci organu), które następuje po przekroczeniu dawki progowej. Nie obserwuje się poważnych uszkodzeń organów poniżej 0,5 Sv. Tabela dla dawki promieniowania równoważna na jeden rok dla poszczególnych części organizmu:

Przestawimy teraz schemat dla przykładu , który oznacza śmierć 50% osób w ciągu 30 dni. Wysokie dawki promieniowania oznaczają śmierć danego osobnika lub w nim zmiany nowotworowe. Tabela dla dawki promieniowania równoważna na jeden rok dla poszczególnych organizmów:

Duże dawki napromieniowania na żywy organizmów może spowodować, że nastąpi śmierć lub niekorzystne zmiany nowotworowe w ciele tego osobnika.

Szeregi promieniotwórcze Ciężkie nuklidy mogą być powiązane ze sobą genetycznie w tzw. szeregi lub rodziny promieniotwórcze. Warunkiem koniecznym, aby pierwiastek występował w szeregu jest, aby jego czas połowicznego zaniku T lub czas połowicznego zaniku nuklidów poprzedzających go był większy lub równy wiekowi Ziemi T≥5⋅10lat. Ciężkie nuklidy mogą być powiązane ze sobą genetycznie w tzw. szeregi lub rodziny. Kolejno nuklidy występujące w danej rodzinie mają liczby masowe o różnicy cztery lub zero (w rozpadzie β liczba masowa A się nie zmienia, w rozpadzie α liczba masowa A zmienia się o cztery), jest ona wyrażona wzorem A=4n+s, gdzie s=0,1,2,3 jest to liczba charakteryzująca daną rodzinę.

Rodzina torowa s=0 Szereg rozpoczyna się izotopem toru Th o okresie połowicznego zaniku 14 miliardów lat, a kończy się izotopem stabilnym Pb. Szereg jest opisany 4n+0 i należy do niego czternaście izotopów nuklidów.

Rodzina neptunowa s=1 Szereg rozpoczyna się Np o czasie połowicznego zaniku 2,1 miliarda lat, a kończy sie na stabilnym izotopie Bi. Szereg jest opisywany przez 4n+1 i należy do niego 13 nuklidów.

Rodzina uranowo-radowa s=2 Szereg rozpoczyna się nuklidem niestabilnym U o czasie połowicznego zaniku 4,5 miliadra lat, a kończy się na stabilnym ołowiu Pb. Szereg jest opisywany 4n+2 i należy do niego 16 nuklidów.

Rodzina uranowo-aktynowa s=3 Szereg rozpoczyna się na niestabilnym U o czasie połowicznego zaniku o czasie połowicznego zaniku 700 milionów lat, a kończy się na stabilnym Pb. Szereg jest opisywany przez 4n+3 i należy do niego 14 nuklidów.