__NOTOC__

Ùczba drëgô Pamiętaj by przed przystąpieniem do tej lekcji zapoznać się z informacjami z poprzedniej. Tam też znajdziesz adresy stron internetowych, które zawierają wiele plików dźwiękowych z kaszubską wymową.

W tej lekcji zapoznasz się z zaimkami osobowymi i dzierżawczymi. Poznasz podstawowe zwroty powitalne oraz będziesz umiał przedstawić się po kaszubsku.

Gôdka

Gramatika W języku kaszubskim dużo częściej niż w polskim używamy zaimków osobowych. Zwrot "jô jem Michôł" tłumaczymy "jestem Michał", opuszczając zaimek. Bardzo ważne jest odpowiednie ich używanie, szczególnie przy czasownikach w czasie przeszłym, które w każdej osobie mają taką samą postać: jô miôł aùtoł - ja miałem samochód të miôł aùtoł - ty miałeś samochód òn miôł aùtoł - on miał samochód

wyjątkiem jest tutaj forma żeńska i nijaka. Dokładne wyjaśnienie czasu przyszłego w jednej z kolejnych lekcji.

Personowé zamiono Zaimkami osobowymi zastępuje się rzeczowniki, które mogą być użyte jako podmioty zdań.

Pòjedińczô lëczba: jô të (Wë) òn, òna, òno

Wielnô lëczba: më lub ma wa òni, òne

W przypadku drugiej osoby liczby pojedynczej (të), jeżeli zwracamy się z szacunkiem, używamy formy Wë (tzw. pluralis maiestaticus). Forma ta jest typowa dla większości języków słowiańskich, oprócz polskiego, w którym używa się w takim przypadku wyrazu pan, pani, panna.

Formy më albo ma możemy używać wymiennie. Ma jest pozostałością liczby podwójnej i w wypowiedzi (najczęściej w języku literackim) może podkreślać, że podmiotem są dwie osoby, np.: "Ma przëszła doma dëcht przed sztótã" → "[my - we dwójkę] przyszliśmy do domu właśnie przed chwilą".

Odmiana zaimków osobowych Zaimki osobowe -- podobnie jak rzeczowniki (poznamy je w jednej z następnych lekcji) -- ulegają deklinacji:

Dosebné zamiono Zaimki dzierżawcze (lub dzierżawne) służą do zastąpienia wyrazu określającego posiadacza czegoś i odmieniają się jak przymiotniki. Analogicznie jak przymiotnik, zaimek zmienia się w zależności od rodzaju gramatycznego wyrazu, który następuje po nim.

Pòjedinczô lëczba: mój, mòja, mòje twój, twòja, twòje jegò, ji, jegò

Każdą z podanych form stosujemy dla innych rzeczowników innego rodzaju, tak samo jak w języku polskim. Dla rzeczowników rodzaju męskiego stosujemy pierwszą formę, np. mój pùjk (mój kot). Jeżeli rzeczownik jest rodzaju żeńskiego to wybierzemy drugą, np. mòja karwa (moja krowa). W przypadku rodzaju nijakiego - trzecią, np. mòje dodóm (mój dom rodzinny). W trzeciej osobie sytuacja przedstawia się inaczej. Mówimy: to jest jej kot/krowa/dziecko, to jest jego kot/krowa/dziecko i tak też jest w języku kaszubskim.

Przykłady: To je mój aùtôł. To je mòja knéga. To je mòje dzeckò. To je twój aùtôł. To je twòja knéga. To je twòje dzeckò. To je jegò aùtôł/knéga/dzeckò. To je ji aùtôł/knéga/dzeckò.

Wielnô lëczba: naj (naji / nasz), naja (naju / nasza), naje (najé / nasze) waj (waji / wasz), waja (waju / wasza), waje (wajé / wasze) jich, jich

Podobnie jak wyżej, stosujemy dla różnych rodzajów różne formy.

Przykłady: To je naj (naji/nasz) aùtôł. To je naja (naju, nasza) knéga. To je naje (najé/nasze) dzeckò. To je waj (waji/wasz) aùtôł. To je waja (waju/wasza) knéga. To je waje (wajé/wasze) dzeckô. To je jich aùtôł. To je jich knéga. To je jich dzeckò.

Dla utrwalenia wiadomości z podanych rzeczowników utwórz zdania, w taki sam sposób jak w przykładach powyżej. Dla ułatwienia w nawiasach podano rodzaj rzeczownika (m - męski, f - żeński, n - nijaki).

kùch (m) - ciasto grôp (m) - garnek bót (m) - but wietewka (f) - gałązka dôka (f) - mgła apfelzyna (f) - pomarańcza mòrzé (n) - morze karno (n) - zespół sodło (n) - siodło

Nôwrotne zamiono Zaimki zwrotne w połączeniu z czasownikami służą do wyrażenia, że podmiot wykonał czynność na samym sobie. W języku kaszubskim występują zaimki zwrotne: "sã", "sebie", "sobie", "se" oraz "so". Każdy z tych zaimków odpowiada zaimkom osobowym, których nie należy używać, gdy podmiot i dopełnienie jest to samo.

sebie, se Òn widzy sebie/se w zdrzadle. sobie, so, se Jô kùpił sobie/so/se piãc kilo apfelzynów. se, sã Bëlno se/sã czëjã.

W kolejnych lekcjach poznamy odmianę czasowników, wtedy też podane będą przykłady konstrukcji zdań z wykorzystaniem podanych wyżej zaimków.

Czasnik bëc W tej lekcji poznamy odmianę tylko jednego czasownika, za to bardzo często używanego, a mianowicie bëc (być).

Przykłady użycia tego czasownika: Jô jem Kaszëba/Pòlôch . Të jes Kaszëba/Pòlôch. Òn je Kaszëba/Pòlôch. Òna je Kaszëbka/Pòlôszka. Òno je Kaszëba/Pòlôcha.

Më jesmë (Ma jesma) Kaszëbama/Pòlôchama. Wa jesta Kaszëbama/Pòlôchama. Òni są Kaszëbama/Pòlôchama. Òne są Kaszëbkama/Pòlôszkama.

Wë jesce Kaszëbama/Pòlôchama.

Tekst

Cwiczënczi Przetłumacz na język kaszubski Nazywam się ... (wstaw swoje imię i nazwisko) Mam na imię ... (wstaw swoje imię) To jest pan Kazimierz. Bardzo mi miło. Dzień dobry. Jestem studentem/studentką. Jestem nauczycielem/nauczycielką. Przetłumacz na polski Jô sã zwiã Agnes. Jô jem Joana a héwò je Môrcën. Jak òn sã nazéwô? Przetłumacz na język polski rozmowę rozpoczynającą tę lekcję oraz tekst Kaszëbsczi nótë.

Odpowiedzi do ćwiczeń