Zachowania ryzykowne dla zdrowia i odpowiedzialność za ich skutki Co to są zachowania ryzykowne? Zachowanie ryzykowne to takie działanie, które może zaszkodzić zdrowiu – naszemu lub innych osób. Często wygląda jak „dobra zabawa” albo „niewinny żart”, ale jego skutki mogą być poważne.
Zachowanie ryzykowne:
zwiększa szansę wypadku lub choroby, łamie zasady bezpieczeństwa lub prawo, bywa robione pod wpływem presji rówieśników.
Przykłady zachowań ryzykownych W domu i w szkole bieganie po schodach, popychanie innych, zabawa ostrymi narzędziami, ignorowanie regulaminu (np. wspinanie się po poręczach).
Na drodze i podczas sportu przechodzenie przez ulicę w niedozwolonym miejscu lub na czerwonym świetle, jazda rowerem bez kasku i odblasków, niezapianie pasów w samochodzie, zbyt ryzykowna jazda na hulajnodze, deskorolce, sankach.
Związane z używkami i substancjami sięganie po papierosy, alkohol, e‑papierosy, narkotyki, „dopalacze”, przyjmowanie leków bez wiedzy dorosłego (rodzica, lekarza), częste przebywanie w zadymionych pomieszczeniach (bierne palenie).
W internecie wykonywanie niebezpiecznych „wyzwań” z filmików, umawianie się z nieznajomymi bez wiedzy dorosłych, granie lub korzystanie z telefonu tak długo, że brakuje snu i ruchu.
Dlaczego ludzie podejmują ryzyko? Dzieci i nastolatki czasem zachowują się ryzykownie, bo:
chcą zaimponować kolegom, są ciekawe „jak to jest”, naśladują innych lub bohaterów z filmów, nie myślą o skutkach.
Świadomość tych powodów pomaga zatrzymać się i powiedzieć sobie: „Czy naprawdę chcę to zrobić?”
Skutki zachowań ryzykownych Skutki mogą być:
Natychmiastowe skaleczenia, złamania, urazy głowy,
zatrucia, omdlenia, wymioty, pobicia, kłótnie, zniszczone rzeczy.
Długoterminowe choroby serca, płuc, wątroby (np. przez używki),
uzależnienie (trudność w przerwaniu palenia, picia alkoholu itp.), gorsza kondycja, otyłość (np. z powodu ciągłego siedzenia), problemy w nauce, zaufaniu rodziców, kłopoty z prawem.
Odpowiedzialność za skutki Odpowiedzialność za siebie Każdy jest odpowiedzialny za:
zdrowie swojego ciała, swoje decyzje i wybory, szukanie pomocy, gdy coś jest niebezpieczne.
Nawet jeśli ktoś cię namawia, to ty decydujesz, co robisz.
Odpowiedzialność wobec innych Twoje zachowanie może:
kogoś zranić fizycznie (np. popychanie, niebezpieczna jazda), kogoś przestraszyć lub ośmieszyć, dawać młodszym zły przykład.
Odpowiedzialna osoba:
myśli, jak jej zachowanie wpłynie na innych, umie powiedzieć „stop” niebezpiecznej zabawie, przeprasza i naprawia szkody, gdy zrobiła coś złego.
Odpowiedzialność prawna Pewne zachowania są zakazane przez prawo, np.:
sprzedaż i częste używanie papierosów, alkoholu przez osoby niepełnoletnie, niszczenie cudzej własności, bójki, kradzieże.
Dzieci i nastolatki ponoszą konsekwencje razem z rodzicami lub opiekunami.
Mogą to być:
rozmowa ostrzegawcza z policją lub sądem rodzinnym, obowiązek naprawienia szkody, inne środki wychowawcze.
Jak unikać zachowań ryzykownych? Myśl o skutkach: „Co może się stać za minutę, jutro, za kilka lat?” Pytaj dorosłych, gdy czegoś nie jesteś pewien. Ucz się odmawiać: „Nie, to jest niebezpieczne”, „Nie chcę w tym brać udziału”. Wybieraj bezpieczniejsze formy zabawy – sport, hobby, gry zespołowe. Reaguj, gdy widzisz ryzyko: powiedz dorosłemu, przerwij niebezpieczną zabawę.
Podsumowanie Zachowania ryzykowne zagrażają zdrowiu i bezpieczeństwu. Skutki mogą być od razu widoczne albo pojawić się po wielu latach. Każdy odpowiada za swoje wybory i za to, jak wpływa na innych. Umiejętność odmawiania, myślenie o konsekwencjach i proszenie o pomoc pomagają uniknąć poważnych problemów ze zdrowiem i prawem.