Rola snu w odpoczynku organizmu i pracy mózgu Sen jest tak samo ważny jak jedzenie, picie i oddychanie. Bez snu człowiek nie może dobrze funkcjonować. Podczas snu ciało odpoczywa, a mózg intensywnie pracuje, choć w inny sposób niż w dzień.
W tym rozdziale poznasz, co dzieje się z organizmem i mózgiem, kiedy śpisz, i dlaczego dobry sen jest tak ważny dla zdrowia.
Co dzieje się z organizmem podczas snu? Kiedy zasypiasz:
zwalnia oddech i bicie serca, obniża się temperatura ciała, mięśnie rozluźniają się, oczy, choć zamknięte, czasem szybko się poruszają (to faza snów).
Organizm nie „wyłącza się”, ale zmienia tryb pracy na tryb naprawy i porządkowania. To właśnie wtedy zachodzi większość procesów odpoczynku i regeneracji.
Sen a odpoczynek ciała W dzień Twoje ciało jest w ruchu: chodzisz, biegasz, siedzisz w ławce, nosisz plecak. Mięśnie pracują, stawy się uginają, serce pompuje szybciej krew. Wieczorem organizm jest zmęczony i potrzebuje przerwy.
Podczas snu:
Odpoczywają mięśnie Mięśnie się rozluźniają, mikrouszkodzenia powstałe podczas wysiłku są naprawiane. Dlatego po dobrym śnie łatwiej biegać, ćwiczyć i utrzymać prawidłową postawę. Odbudowują się komórki W czasie snu szybciej zachodzą procesy naprawcze w całym organizmie. Wymieniane są zużyte komórki na nowe. Dzięki temu ciało wolniej się „zużywa”. Wydzielają się ważne hormony
W nocy organizm wydziela m.in. hormon wzrostu, który:
pomaga rosnąć dzieciom i młodzieży, wzmacnia kości, wspiera naprawę mięśni i tkanek.
Wzmacnia się odporność
Podczas snu lepiej pracuje układ odpornościowy. Organizm „uczy się” rozpoznawać drobnoustroje i przygotowuje się do obrony. Osoba, która się wysypia, rzadziej choruje lub szybciej wraca do zdrowia. Dlatego sam odpoczynek „na siedząco” czy „leżenie z telefonem” nie zastąpi prawdziwego snu. Prawdziwa regeneracja ciała zachodzi głównie wtedy, gdy śpimy.
Sen a praca mózgu Mózg to centrum dowodzenia całego ciała. Zużywa dużo energii i pracuje przez cały dzień, gdy:
uczysz się, myślisz, zapamiętujesz nowe informacje, przeżywasz emocje.
Podczas snu mózg nie śpi, ale wykonuje inne, bardzo ważne zadania.
Porządkowanie i zapamiętywanie informacji W ciągu dnia mózg odbiera ogromną ilość bodźców: dźwięki, obrazy, słowa, informacje z lekcji. Nie wszystko da się od razu uporządkować.
W nocy mózg:
selekcjonuje informacje – wybiera to, co ważne, a odrzuca niepotrzebne, utrwala pamięć – to, czego się nauczyłeś w ciągu dnia, lepiej „zapisuje się” w mózgu, łączy nowe wiadomości z tym, co już wiesz – dzięki temu rozumiesz coraz więcej.
Dlatego sen jest bardzo ważny, gdy:
uczysz się do sprawdzianu, ćwiczysz nowe umiejętności (np. grę na instrumencie, sport), chcesz coś zapamiętać na długo.
Osoba wyspana szybciej się uczy i łatwiej przypomina sobie wiadomości.
Oczyszczanie mózgu W trakcie dnia w mózgu powstają różne produkty „zużycia”, czyli odpady. Podczas snu:
specjalne płyny w mózgu pomagają usuwać te zbędne substancje, mózg dosłownie się „czyści”.
To oczyszczanie jest ważne dla zachowania zdrowego mózgu na długie lata.
Uspokajanie emocji Podczas snu mózg:
porządkuje przeżyte w ciągu dnia emocje, pomaga „oswoić” stresujące wydarzenia, zmniejsza napięcie i lęk. Dlatego po dobrze przespanej nocy: łatwiej jest zachować spokój, mniej denerwują drobne problemy, łatwiej współpracować z innymi i panować nad sobą.
Brak snu sprawia, że mózg gorzej kontroluje emocje, przez co możesz być bardziej drażliwy, płaczliwy lub zły „bez powodu”.
Ile snu potrzebuje piątoklasista? Dzieci w wieku szkolnym (6–13 lat) potrzebują zwykle około 9–11 godzin snu na dobę.
Uczeń 5 klasy najczęściej powinien spać:
co najmniej 9–10 godzin każdej nocy.
Jeśli:
rano trudno ci wstać, zasypiasz na lekcji, często ziewasz, jesteś rozdrażniony i trudno ci się skupić,
to znak, że twój organizm i mózg nie odpoczywają wystarczająco.
Co się dzieje, gdy śpimy za mało? Zbyt krótki lub słaby sen powoduje:
Gorszą koncentrację – trudniej skupić się na lekcji, łatwo się rozpraszasz. Słabszą pamięć – trudniej zapamiętać nowe słówka, wzory, daty. Wolniejsze myślenie – dłużej rozwiązujesz zadania, częściej się mylisz. Gorszy nastrój – jesteś częściej zły, smutny albo poirytowany. Większą męczliwość – szybciej się męczysz podczas WF-u i zabawy. Słabszą odporność – łatwiej łapiesz infekcje.
Długotrwały brak snu szkodzi zdrowiu i może prowadzić do poważniejszych problemów w przyszłości.
Jak dbać o sen, by ciało i mózg dobrze odpoczywały? Aby sen spełniał swoją rolę, warto:
chodzić spać i wstawać o podobnej porze każdego dnia, unikać ekranu telefonu, komputera i telewizora co najmniej godzinę przed snem, nie objadać się tuż przed pójściem do łóżka, zadbać o spokojne, ciche i ciemne miejsce do spania, ruszać się w ciągu dnia – ruch pomaga potem łatwiej zasnąć.
Dzięki temu sen będzie głębszy, a organizm lepiej się zregeneruje.
Podsumowanie Sen jest niezbędny do życia i zdrowia. Podczas snu ciało odpoczywa i się regeneruje – naprawiane są komórki, mięśnie, wzmacnia się odporność, wydziela się hormon wzrostu. W tym samym czasie mózg intensywnie pracuje – porządkuje informacje, utrwala pamięć, czyści się z niepotrzebnych substancji i uspokaja emocje. Uczeń 5 klasy potrzebuje zwykle około 9–10 godzin snu każdej nocy. Brak snu pogarsza pamięć, koncentrację, nastrój i odporność. Dbając o sen, dbasz jednocześnie o siłę swojego ciała i sprawne działanie mózgu.