Świadome wybory dotyczące zdrowia i źródła rzetelnych informacji Świadome dbanie o zdrowie to nie tylko mycie rąk czy unikanie słodyczy. To także umiejętność odróżniania prawdziwych informacji od plotek, reklam i „cudownych porad” z internetu. W tym rozdziale poznasz, jak podejmować mądre decyzje dotyczące zdrowia i skąd brać sprawdzone wiadomości.
Co to znaczy „świadomy wybór” dotyczący zdrowia? Świadomy wybór to decyzja podjęta:
po zastanowieniu się, na podstawie sprawdzonych informacji, z przewidywaniem skutków (co się stanie, jeśli tak zrobię?).
W sprawach zdrowia świadome wybory to np.:
wybieranie wody zamiast słodkiego napoju, bo wiesz, że cukier szkodzi zębom i sprzyja otyłości, chodzenie spać o rozsądnej godzinie, bo rozumiesz, że sen jest potrzebny do nauki i wzrostu, zgłaszanie bólu, duszności czy złego samopoczucia dorosłemu, zamiast je ukrywać, odmówienie udziału w niebezpiecznym „wyzwaniu” z internetu (np. połykanie tabletek, ryzykowne skoki), bo wiesz, że może się to skończyć w szpitalu.
Świadomy wybór nie zawsze jest łatwy – czasem oznacza zrezygnowanie z czegoś przyjemnego „tu i teraz” dla zdrowia „na przyszłość”.
Codzienne decyzje, które wpływają na zdrowie Na swoje zdrowie wpływasz każdego dnia, nawet o tym nie myśląc. Przykłady:
Jedzenie i picie – ile jesz słodyczy i fast foodów, a ile warzyw, owoców, produktów zbożowych. Ruch – czy po szkole tylko siedzisz, czy też uprawiasz sport, spacerujesz, jeździsz na rowerze. Sen – o której kładziesz się spać i ile godzin śpisz. Czas przed ekranem – smartfon, komputer, tablet, telewizor. Bezpieczeństwo – pasy w samochodzie, kask na rowerze, zachowanie nad wodą. Substancje szkodliwe – czy unikasz papierosów (także e-papierosów), alkoholu i innych używek.
Żeby dobrze wybierać, potrzebujesz rzetelnych informacji. Wiele osób, firm i stron internetowych próbuje ci coś „sprzedać” – produkt, dietę, modę. Nie zawsze mówią całą prawdę.
Skąd brać rzetelne informacje o zdrowiu? Najlepiej korzystać z kilku różnych, sprawdzonych źródeł:
Dorośli, którym możesz zaufać rodzice lub opiekunowie, nauczyciele (zwłaszcza wychowawca, nauczyciel biologii, edukacji dla bezpieczeństwa), pielęgniarka szkolna, lekarz (np. pediatra, lekarz rodzinny), psycholog lub pedagog szkolny.
Dorośli nie zawsze wiedzą wszystko, ale zwykle potrafią wskazać, gdzie szukać dobrych informacji, albo pójdą z tobą do specjalisty.
Książki i podręczniki szkolne podręczniki z biologii i edukacji zdrowotnej, książki i broszury wydane przez instytucje zajmujące się zdrowiem (np. ministerstwo, sanepid, szpitale).
Takie materiały są sprawdzane przez lekarzy i specjalistów, zanim zostaną wydrukowane.
Zaufane strony internetowe W internecie jest mnóstwo informacji, ale nie wszystkie są prawdziwe. Uważaj szczególnie na:
blogi bez nazwiska autora,
filmiki influencerów, którzy nie są lekarzami, strony, które głównie coś sprzedają.
Bezpieczniejsze są strony:
polskich instytucji publicznych (np. ministerstwo zdrowia, sanepid, NFZ) – zwykle mają w nazwie końcówkę .gov.pl, dużych szpitali i przychodni, organizacji zdrowotnych i naukowych.
Jeśli nie wiesz, czy strona jest wiarygodna, pokaż ją rodzicowi lub nauczycielowi.
Jak rozpoznać rzetelne źródło informacji? Zadaj sobie kilka pytań Kto to napisał? Czy to lekarz, naukowiec, instytucja zdrowotna? Czy podane jest imię, nazwisko, zawód, miejsce pracy autora? Czy to nie jest reklama? Czy tekst nie próbuje cię namówić do kupienia konkretnego produktu („tylko ten suplement”, „cudowny syrop”, „magiczny krem”)? Czy podaje źródła? Czy są odwołania do badań naukowych, artykułów, instytucji? W rzetelnych materiałach możesz znaleźć np. przypisy, bibliografię. Czy obiecuje „cud”?
Uważaj na hasła typu „Wyleczysz każdą chorobę w 3 dni”, „Lekarze tego nienawidzą”, „Sekret, który ukrywają przed tobą szpitale”. Takie obietnice są prawie zawsze fałszywe.
Czy informacje są aktualne? Medycyna się zmienia. Sprawdź, z którego roku jest artykuł lub film.
Czy treść brzmi sensownie? Jeśli coś wygląda skrajnie, bardzo dziwnie albo sprzecznie z tym, czego uczysz się w szkole, warto to jeszcze raz sprawdzić.
Niebezpieczne informacje o zdrowiu – na co uważać? Fałszywe lub nierzetelne informacje mogą być groźne. Mogą prowadzić do:
stosowania niebezpiecznych diet (np. jedzenie prawie tylko jednego produktu), rezygnacji z potrzebnego leczenia, zażywania nieznanych tabletek, ziół czy proszków z internetu, niebezpiecznych „wyzwań” z mediów społecznościowych, próbowania papierosów, e-papierosów, alkoholu lub innych substancji, bo „inni tak robią”.
Jeśli jakaś rada zdrowotna:
wydaje się podejrzana, namawia cię do robienia ryzykownych rzeczy, sprzeczna jest z tym, co mówi lekarz lub nauczyciel,
– porozmawiaj z zaufanym dorosłym i sam niczego nie próbuj.
Co zrobić, gdy nie jesteś pewien informacji? Zatrzymaj się i nie działaj pochopnie. Nie stosuj od razu „porady z internetu”. Sprawdź w co najmniej dwóch innych źródłach. Najlepiej w książce lub na stronie instytucji zdrowotnej. Zapytaj dorosłego.
Rodzic, nauczyciel, pielęgniarka szkolna, lekarz – mogą wyjaśnić wątpliwości. Nie udostępniaj dalej niesprawdzonych informacji. Nie wysyłaj linka znajomym, jeśli sam nie wiesz, czy to prawda.
Podsumowanie Twoje codzienne decyzje (jedzenie, ruch, sen, bezpieczeństwo) mają ogromny wpływ na zdrowie. Świadome wybory opierają się na sprawdzonych, rzetelnych informacjach, a nie na plotkach i reklamach. Najpierw pytaj zaufanych dorosłych i korzystaj z wiarygodnych źródeł (podręczniki, instytucje zdrowia, lekarze). Zawsze sprawdzaj: kto mówi, po co mówi i na jakiej podstawie. W razie wątpliwości nie ryzykuj zdrowia – dopytaj, sprawdź, porozmawiaj z dorosłym. Umiejętność wybierania rzetelnych informacji o zdrowiu to ważna część bycia odpowiedzialnym i dbania o siebie.