Co czuję? Nazywam podstawowe emocje Wprowadzenie Każdego dnia coś czujemy. Czasem jesteśmy weseli, czasem źli, czasem zdenerwowani albo przestraszeni. To są emocje. Umiejętność nazywania emocji pomaga lepiej rozumieć siebie i innych.
Czym są emocje Emocje to nasze uczucia w różnych sytuacjach. Pojawiają się same, szybko, bez naszego wyboru. Każda emocja ma:
przyczynę (coś, co się wydarzyło), sygnały z ciała (np. szybkie bicie serca), myśli (co o tym myślisz), zachowanie (co wtedy robisz).
Emocje nie są dobre ani złe. To informacje o tym, co jest dla ciebie ważne.
Podstawowe emocje Na co dzień najczęściej przeżywamy:
Radość Pojawia się, gdy dzieje się coś miłego.
Przykłady: spotkanie z przyjacielem, dobra ocena, ciekawa zabawa.
Jak możesz ją czuć: uśmiechasz się, masz ochotę mówić, śmiać się, bawić, w ciele czujesz lekkość, energię.
Smutek Pojawia się, gdy coś tracimy albo coś nam się nie uda.
Przykłady: kłótnia z kolegą, zepsuta ulubiona zabawka, tęsknota za kimś.
Jak możesz go czuć: masz ochotę płakać lub być sam, brak ci energii, myślisz: nic mi się nie chce.
Złość Pojawia się, gdy czujesz niesprawiedliwość albo gdy ktoś przekracza twoje granice.
Przykłady: ktoś ci dokucza, ktoś zabiera twoje rzeczy bez pytania, ktoś łamie zasady.
Jak możesz ją czuć: serce bije szybciej, napinają się mięśnie, masz ochotę krzyczeć, tupać, trzaskać drzwiami.
Złość mówi: coś tu jest dla mnie nie w porządku. Złość jest w porządku, ale ważne jest, jak ją okazujesz.
Strach Pojawia się, gdy czujesz zagrożenie albo niepewność.
Przykłady: ciemne pomieszczenie, obcy, szczekający pies, trudny sprawdzian.
Jak możesz go czuć: szybciej bije ci serce, pocą ci się dłonie, masz ochotę uciekać albo się schować.
Strach pomaga uważać na niebezpieczeństwa.
Wstyd Pojawia się, gdy wydaje ci się, że inni źle o tobie pomyślą.
Przykłady: pomyłka przy odpowiedzi przy całej klasie, potknięcie się na korytarzu, gdy ktoś wyśmiewa twój wygląd.
Jak możesz go czuć: chcesz zniknąć, schować się, czerwienisz się, mówisz mniej albo milczysz.
Zaskoczenie Pojawia się, gdy dzieje się coś niespodziewanego.
Przykłady: niespodzianka urodzinowa, niezapowiedziana kartkówka, nagła zmiana planów.
Jak możesz je czuć: otwierasz szerzej oczy, zatrzymujesz się na chwilę, nie wiesz, co powiedzieć.
Jak rozpoznać, co czuję Możesz zadać sobie kilka pytań:
Co się właśnie wydarzyło? Co teraz czuję w ciele? (np. ścisk w brzuchu, łzy w oczach, ciepło na twarzy) Jakie mam myśli? (np. to niesprawiedliwe, boję się, cieszę się) Co mam ochotę zrobić? (krzyczeć, płakać, przytulić się, uciec, śmiać się)
Dzięki temu łatwiej nazwiesz emocję: czuję złość, czuję smutek, czuję radość.
Jak mówić o swoich emocjach Zamiast oskarżać innych, warto mówić o sobie. Pomaga w tym proste zdanie:
Kiedy… (opis sytuacji), czuję… (nazwa emocji), bo… (powód).
Przykłady: Kiedy się ze mnie śmiejesz, czuję smutek, bo jest mi przykro. Kiedy mnie przerywasz, czuję złość, bo chcę skończyć wypowiedź. Kiedy mnie chwalisz, czuję radość, bo widzę, że zauważasz moje starania.
Takie mówienie pomaga innym lepiej cię zrozumieć.
Podsumowanie Każdy człowiek przeżywa emocje: radość, smutek, złość, strach, wstyd, zaskoczenie. Emocje są potrzebne i nic wstydliwego w ich odczuwaniu. Ważne jest, aby je rozpoznawać, nazywać i mówić o nich w sposób spokojny i jasny. Dzięki temu łatwiej budować dobre relacje z innymi i lepiej rozumieć samego siebie.