Kiedy jestem odpowiedzialny za to, co się stało W życiu zdarzają się sytuacje, w których coś pójdzie nie tak: ktoś się obrazi, coś się zepsuje, pojawia się szkoda. Wtedy warto zadać sobie pytanie: czy to jest moja odpowiedzialność? Zrozumienie tego pomaga zachowywać się uczciwie wobec siebie i innych.
Co to znaczy być odpowiedzialnym Być odpowiedzialnym za coś znaczy: przyznać, że mój czyn miał wpływ na to, co się stało, być gotowym ponieść konsekwencje, starać się naprawić wyrządzoną szkodę, wyciągnąć wnioski na przyszłość.
Odpowiedzialność dotyczy zarówno rzeczy złych (np. zepsuty przedmiot), jak i dobrych (np. sukces grupy, w której pracowałem).
Trzy pytania o odpowiedzialność Aby sprawdzić, czy jestem odpowiedzialny za to, co się stało, mogę zadać sobie trzy pytania:
Czy miałem wpływ na sytuację? Czy moje zachowanie przyczyniło się do tego, co się wydarzyło?
Czy wiedziałem, co robię? Czy rozumiałem, jakie mogą być skutki mojego działania?
Czy mogłem postąpić inaczej? Czy miałem wybór i mogłem wybrać lepsze zachowanie?
Jeśli na większość z tych pytań odpowiadam tak, oznacza to, że ponoszę odpowiedzialność.
Kiedy jestem odpowiedzialny Można powiedzieć, że jestem odpowiedzialny między innymi wtedy, gdy:
Zrobiłem coś świadomie i celowo Na przykład: specjalnie kogoś popchnąłem, chociaż wiedziałem, że może się przewrócić.
Zgodziłem się uczestniczyć w czymś złym Na przykład: razem z kolegami wyśmiewałem inną osobę, choć mógłbym się wycofać.
Złamałem znaną mi zasadę lub zakaz Na przykład: bawiłem się piłką tam, gdzie było to zabronione, i stłukłem szybę.
Zlekceważyłem czyjeś ostrzeżenie Na przykład: rodzic lub nauczyciel ostrzegali, aby czegoś nie robić, a ja mimo to zrobiłem swoje.
Nie zareagowałem, choć mogłem pomóc Na przykład: widziałem, że ktoś jest krzywdzony, mogłem powiedzieć o tym dorosłemu, ale postanowiłem udawać, że nic się nie dzieje.
W takich sytuacjach nie wystarczy powiedzieć: to nie moja wina. Trzeba przyznać, jaki był mój udział.
Kiedy odpowiedzialność jest mniejsza albo dzielona Zdarzają się sytuacje trudniejsze do oceny:
Wypadek mimo ostrożności Jeśli naprawdę uważałem i przestrzegałem zasad, a mimo to coś się stało, moja odpowiedzialność jest inna niż wtedy, gdy byłem lekkomyślny.
Działanie w grupie Gdy kilka osób razem zrobiło coś złego, odpowiedzialność jest wspólna. Nie można zrzucać wszystkiego tylko na jedną osobę.
Brak pełnej wiedzy Jeśli ktoś celowo mnie okłamał albo zataił ważne informacje, moja odpowiedzialność może być mniejsza, ale i tak warto zastanowić się, co mogłem sprawdzić sam.
Ważne jest, aby uczciwie ocenić swoją rolę, a nie szukać wymówek na siłę.
Co robić, gdy jestem odpowiedzialny Jeśli rozumiem, że jestem odpowiedzialny za to, co się stało, warto:
Przyznać się Powiedzieć szczerze, co zrobiłem, zamiast kłamać lub zrzucać winę na innych.
Przeprosić Zwrócić się do osoby poszkodowanej i wyrazić żal za to, co się stało.
Spróbować naprawić szkodę Na przykład: pomóc posprzątać, naprawić rzecz, odrobić pracę, którą zepsułem innym.
Wyciągnąć wnioski Zastanowić się, jak zachować się inaczej następnym razem, aby nie powtórzyć błędu.
Takie postępowanie świadczy o prawdziwej dojrzałości, nawet jeśli ma się dopiero kilkanaście lat.
Podsumowanie Jestem odpowiedzialny za to, co się stało, gdy miałem wpływ na sytuację, wiedziałem, co robię i mogłem postąpić inaczej. Odpowiedzialność nie polega na ciągłym obwinianiu się, ale na uczciwym przyznaniu się do swojego udziału, naprawieniu szkody i uczeniu się na błędach. Dzięki temu staję się bardziej godny zaufania dla innych i dla samego siebie.