Jak formułować sądy: „uważam, że… bo…” Każdy z nas ma różne zdania na ważne i mniej ważne sprawy. W etyce uczymy się nie tylko myśleć, ale także jasno mówić, co uważamy i dlaczego tak uważamy. Pomaga w tym prosty schemat: „uważam, że… bo…”.
Czym jest sąd Sąd to wypowiedź, w której mówimy, co myślimy o jakiejś sprawie. Może to być:
nasza opinia (coś nam się podoba albo nie), nasza ocena czyjegoś zachowania, nasze zdanie o tym, co jest dobre, a co złe.
Przykłady sądów:
Uważam, że odrabianie pracy domowej jest ważne. Myślę, że wyśmiewanie innych jest krzywdzące. Uważam, że warto pomagać młodszym uczniom.
Sąd to nie to samo, co fakt. Fakt: Na zegarze jest godzina 10.15. Sąd: Uważam, że dziś czas bardzo wolno płynie.
Po co dodawać „bo” Gdy mówimy tylko: „Uważam, że…”, inni nie wiedzą, dlaczego tak myślimy. Dodając „bo”, podajemy powód.
Dzięki „bo”:
inni lepiej rozumieją nasze zdanie, możemy spokojnie rozmawiać i się spierać, sami sprawdzamy, czy nasze myślenie ma sens.
Przykład: Uważam, że nie wolno wyśmiewać innych, bo to ich rani i mogą czuć się gorsi.
Schemat wypowiedzi „uważam, że… bo…” Ten schemat ma dwie części:
Uważam, że… – mówisz, jakie masz zdanie. Bo… – wyjaśniasz, dlaczego tak uważasz.
Przykłady:
Uważam, że nie powinno się ściągać na sprawdzianie, bo to jest nieuczciwe wobec innych i wobec nauczyciela. Uważam, że trzeba szanować rzeczy wspólne w klasie, bo korzystamy z nich wszyscy. Uważam, że warto pomagać w domu, bo wtedy inni domownicy mają mniej pracy i łatwiej im odpocząć. Uważam, że nie należy obrażać nikogo w internecie, bo słowa w sieci też mogą bardzo zranić.
Skąd brać dobre powody Powody w zdaniu po „bo” mogą wynikać z:
zasad – Uważam, że nie wolno kraść, bo to jest łamanie prawa i zasad uczciwości. skutków – Uważam, że trzeba zapinać pasy w samochodzie, bo to zmniejsza ryzyko poważnych obrażeń. uczuć własnych i innych – Uważam, że nie wolno wykluczać nikogo z zabawy, bo wtedy ta osoba czuje się samotna i odrzucona. doświadczenia – Uważam, że warto planować naukę wcześniej, bo kiedy odkładam wszystko na ostatnią chwilę, jestem bardzo zestresowany. wiedzy – Uważam, że trzeba ograniczać ilość słodyczy, bo wiemy, że szkodzą zębom i zdrowiu.
Im bardziej przemyślany powód, tym silniejszy i bardziej przekonujący jest nasz sąd.
Jak formułować sądy z szacunkiem Ważne jest nie tylko, co mówisz, ale także jak to mówisz. Zamiast oceniać ludzi:
Nie mów: „Jesteś beznadziejny, bo mało się uczysz”. Lepiej powiedz: „Uważam, że warto więcej się uczyć, bo wtedy łatwiej zrozumieć materiał i mieć lepsze oceny”.
Zamiast atakować:
Nie mów: „Twoje zdanie jest głupie”. Lepiej powiedz: „Uważam inaczej, bo widzę tę sprawę w ten sposób…”.
Staraj się:
mówić spokojnym głosem, używać słów: uważam, myślę, sądzę, nie wyśmiewać cudzego zdania, nawet jeśli się nie zgadzasz.
Ćwiczenie dla ciebie Spróbuj sam ułożyć kilka zdań według schematu „uważam, że… bo…”, na przykład:
o zachowaniu w klasie, o korzystaniu z telefonów, o pomaganiu innym, o tym, jak warto spędzać wolny czas.
Zapisz je w zeszycie. Sprawdź, czy w każdej wypowiedzi:
jasno mówisz, co uważasz, podajesz sensowny powód po „bo”.
Dzięki takim ćwiczeniom uczysz się logicznie i kulturalnie wyrażać swoje zdanie.