Ściąganie, oszukiwanie, donoszenie – próby oceny moralnej W szkole często spotykasz się z sytuacjami, w których trzeba ocenić, co jest dobre, a co złe. Należą do nich między innymi ściąganie, różne formy oszukiwania oraz donoszenie. Warto zastanowić się, jak je oceniać moralnie, czyli pod względem uczciwości i sprawiedliwości.

Czym jest ściąganie i dlaczego jest problemem Ściąganie to korzystanie z niedozwolonych pomocy podczas sprawdzianu lub kartkówki. Może to być: podglądanie odpowiedzi u kolegi karteczki z zapisanymi rozwiązaniami korzystanie z telefonu, gdy jest to zakazane przepisywanie pracy domowej bez samodzielnego myślenia

Na pierwszy rzut oka ściąganie może wydawać się sprytem. W rzeczywistości jest oszustwem, ponieważ: łamie zasady ustalone przez nauczyciela daje niesprawiedliwą przewagę nad tymi, którzy pracowali uczciwie sprawia, że ocena nie pokazuje prawdziwej wiedzy

Moralnie ściąganie jest złe, bo opiera się na kłamstwie i niesprawiedliwości. Dodatkowo szkodzi samemu uczniowi: nie uczy odpowiedzialności za własną pracę utrwala lenistwo i unikanie wysiłku może prowadzić do coraz poważniejszych oszustw w przyszłości

Oszukiwanie w codziennych sytuacjach Oszukiwanie nie dotyczy tylko ocen. Może pojawiać się: w grach i zabawach (zmienianie zasad w trakcie, ukrywanie kart, przesuwanie pionków) w domu (kłamanie rodzicom, aby uniknąć kary) w relacjach z rówieśnikami (obietnice bez zamiaru dotrzymania, ukrywanie ważnej prawdy)

Oszukiwanie jest moralnie złe, ponieważ: rozbija zaufanie między ludźmi często rani innych (na przykład kolega przegrywa, bo ktoś oszukuje) uczy myślenia, że cel uświęca środki, czyli że warto kłamać, by coś zyskać

Warto pamiętać, że nawet małe kłamstwa, jeśli się powtarzają, mogą zniszczyć relacje i dobrą opinię o nas.

Donoszenie – co to znaczy i dlaczego budzi emocje Słowo donoszenie kojarzy się zazwyczaj bardzo negatywnie. Oznacza: informowanie dorosłych o czyimś zachowaniu w złośliwym celu chęć zaszkodzenia komuś, kogo nie lubimy zdradzanie powierzonych sekretów bez ważnego powodu

Tak rozumiane donoszenie jest moralnie złe, bo: wynika z chęci zemsty albo zyskania czegoś dla siebie niszczy zaufanie między ludźmi często wyolbrzymia lub przedstawia zdarzenia w nieuczciwy sposób

Jednak nie każda sytuacja, w której mówisz dorosłym o zachowaniu innych, jest donoszeniem.

Zgłaszanie krzywdy a donoszenie Ważne jest odróżnienie donoszenia od odpowiedzialnego zgłoszenia krzywdy lub niebezpieczeństwa. Zgłoszenie jest potrzebne, gdy: ktoś jest bity, wyśmiewany, poniżany komuś grozi poważne niebezpieczeństwo (na przykład zabawa przy torach kolejowych) ktoś planuje coś bardzo szkodliwego dla innych (na przykład chuligański wybryk)

W takiej sytuacji milczenie nie jest neutralne. Może być współudziałem w złu, bo pozwala krzywdzie trwać.

Różnicę między donoszeniem a odpowiedzialnym zgłoszeniem można zauważyć, zadając sobie pytania: Jaki mam cel? Chcę komuś pomóc czy zaszkodzić? Czy chodzi o poważną sprawę, czy o drobiazg? Czy osoba, której dotyczy sprawa, może naprawdę ucierpieć, jeśli nic nie powiem?

Jeśli głównym celem jest ochrona kogoś słabszego albo powstrzymanie zła, wtedy zgłoszenie jest moralnie dobre i potrzebne.

Intencje i skutki – jak oceniać te zachowania Ocena moralna zależy zarówno od intencji, jak i od skutków.

W przypadku ściągania i oszukiwania: intencją jest najczęściej łatwy zysk, uniknięcie wysiłku, poprawa własnej sytuacji kosztem uczciwości skutkiem jest zniszczenie zaufania, niesprawiedliwość, utrwalenie złych nawyków

Dlatego są to zachowania moralnie złe.

W przypadku donoszenia i zgłaszania: jeśli intencją jest złośliwość, chęć zemsty lub zazdrość – zachowanie jest moralnie złe jeśli intencją jest ochrona kogoś przed krzywdą lub niebezpieczeństwem – zachowanie jest moralnie dobre

Warto przed działaniem zatrzymać się na chwilę i przemyśleć: Po co to robię? Czy komuś tym pomogę, czy tylko zaszkodzę? Czy chciałbym, aby ktoś tak postąpił wobec mnie w podobnej sytuacji?

Jak wybierać właściwie W szkole nieraz znajdziesz się w trudnej sytuacji: koledzy namawiają do ściągania ktoś mówi, że jesteś tchórzem, jeśli powiesz nauczycielowi o krzywdzeniu słabszych wydaje się, że łatwiej jest skłamać niż przyznać się do błędu

Warto wtedy: pamiętać o własnych wartościach – uczciwości, sprawiedliwości, szacunku poszukać wsparcia u zaufanego dorosłego pomyśleć o długofalowych skutkach, a nie tylko o tym, co będzie dziś

Uczenie się odróżniania ściągania, oszukiwania i donoszenia od odpowiedzialnego działania to ważny krok w dorastaniu do bycia uczciwym i dojrzałym człowiekiem.