„Na starość” – Jan Kochanowski Podstawowe informacje Autor: Jan Kochanowski Utwór: „Na starość” Rodzaj literacki: liryka Gatunek: fraszka (refleksyjna, sentencjonalna) Epoka: renesans Tematyka: starość, sprzeczność ludzkich pragnień, przemijanie, ironia losu
Skrócona treść Podmiot liryczny zwraca się do starości i nazywa ją „biedną”, bo ludzie mają wobec niej sprzeczny stosunek:
wszyscy jej chcą (bo pragną żyć długo, dożyć późnych lat), ale kiedy starość naprawdę nadchodzi, ludzie zaczynają narzekać (bo wiąże się ze słabością, chorobami, utratą sił, przemijaniem).
Całość to krótka obserwacja ludzkiej natury ujęta w formę puenty.
Osoby mówiące W fraszce nie ma bohaterów fabularnych, ale na test warto wskazać:
Podmiot liryczny – komentator, formułuje ogólną prawdę o ludziach. „My” / ludzie – zbiorowy bohater; wszyscy pragną długiego życia, ale nie akceptują konsekwencji. Starość – uosobiona (traktowana jak ktoś, do kogo można mówić).
Sens i interpretacja Paradoks ludzkich pragnień Chcemy starości, bo oznacza przeżycie wielu lat. Jednocześnie nie chcemy jej skutków. Kochanowski pokazuje więc nielogiczność i kapryśność człowieka.
Starość jako cena długiego życia Utwór przypomina: jeśli pragniemy długo żyć, musimy liczyć się z tym, że przyjdzie etap słabości i ograniczeń.
Ton ironiczny i współczujący „Biedna starości” – starość jest „biedna”, bo ludzie ją wzywają, a potem obwiniają i odrzucają.
Środki stylistyczne i budowa Uosobienie i apostrofa: zwrot do „starości” jak do osoby. Antyteza / kontrast: „żądamy” - „narzekamy”. Forma sentencji: krótko, ogólnie, „jak przysłowie” – łatwe do zapamiętania. Puenta: cały utwór jest pointą o ludzkiej postawie.