Adam Mickiewicz – „Pani Twardowska” Podstawowe informacje Autor: Adam Mickiewicz Utwór: „Pani Twardowska” Rodzaj literacki: epika (z elementami liryki i dramatu) Gatunek: ballada (humorystyczna, stylizowana na opowieść ludową) Epoka: romantyzm Tematyka: pakt z diabłem, spryt i przechytrzenie, komizm sytuacyjny, wiara w moc słowa i umów, karykatura diabła i obyczajów
Skrócona fabuła Karczma „Rzym” i sztuczki Twardowskiego W karczmie pełnej gości bawi się szlachcic Twardowski. Robi popisy magiczne i żartuje z ludzi, zamieniając ich w zwierzęta lub ośmieszając (to buduje komiczny, biesiadny klimat).
Pojawia się diabeł (Mefistofeles) Z kielicha wyskakuje diabeł w ludowym wyobrażeniu i przedstawia się jako Mefistofeles. Przypomina Twardowskiemu cyrograf: diabeł miał mu służyć, a po upływie czasu Twardowski miał oddać duszę w Rzymie.
Pułapka: „Rzym” okazuje się karczmą Mefistofeles oznajmia, że termin minął, a warunek miejsca jest spełniony, bo karczma nazywa się „Rzym”. Chce zabrać duszę Twardowskiego. Szlachcic próbuje uciec, ale diabeł przywołuje zasadę verbum nobile (szlacheckie słowo zobowiązuje).
Trzy życzenia Twardowskiego Twardowski przypomina o prawie do ostatnich życzeń. Każe diabłu wykonywać coraz trudniejsze zadania: czary z koniem i fantastyczne budowle z absurdalnych materiałów (diabeł robi to bez trudu), kąpiel w wodzie święconej (bolesna, ale diabeł ją znosi), wreszcie zadanie „ostateczne”: diabeł ma zastąpić Twardowskiego u żony i przez rok wykonywać wszystkie jej polecenia z miłością i posłuszeństwem.
Diabeł przegrywa i ucieka Ostatnie życzenie jest dla Mefistofelesa niewykonalne. Przerażony perspektywą „służenia” Pani Twardowskiej, ucieka (komicznie) przez dziurkę od klucza i – według pointy – ucieka do dziś.
Najważniejsi bohaterowie Pan Twardowski – szlachcic, czarnoksiężnik, sprytny i wygadany; umie wybrnąć z sytuacji, przechytrza diabła. Mefistofeles (diabeł) – przychodzi po duszę; pewny siebie, ale ostatecznie ośmieszony i pokonany. Pani Twardowska – żona Twardowskiego; w tekście działa bardziej jako „straszak” i symbol trudnej próby dla diabła niż jako postać z dialogami. Goście w karczmie (zbiorowo) – tło komiczne, publiczność sztuczek.
Miejsce i czas akcji Miejsce: karczma „Rzym” oraz okolice (las/budowla w wyobrażeniowej scenie z życzeniami). Czas: jedna noc / krótki epizod, tempo dynamiczne, jak w anegdocie.
Cechy ballady w utworze narracyjność (opowieść z akcją i zwrotami) dialogi (Twardowski – diabeł) elementy fantastyczne (czary, diabeł, zadania nadnaturalne) stylizacja ludowa i humor (diabeł jak z ludowych wyobrażeń, komizm sytuacji) pointa (diabeł ucieka – puenta jest żartobliwa)
Analiza i interpretacja Spryt wygrywa z siłą Twardowski nie walczy z diabłem mocą – wygrywa inteligencją, pomysłowością i umiejętnym wykorzystaniem warunków umowy.
Parodia motywu „paktu z diabłem” Zamiast tragedii (jak w wielu wersjach legendy), u Mickiewicza jest komedia: diabeł zostaje ośmieszony.
„Verbum nobile” i ironia obyczajowa Diabeł przypomina o szlacheckim honorze, co brzmi ironicznie: nawet siły piekielne powołują się na zasady.
Pani Twardowska jako „próba nie do przejścia” Ostatnie życzenie sugeruje żartobliwie, że największym „piekłem” dla diabła jest rok z wymagającą żoną – to źródło komizmu i pointy.