Stanisław Wyspiański – „Wesele” Podstawowe informacje Autor: Stanisław Wyspiański Tytuł: „Wesele” Rodzaj literacki: dramat Gatunek: dramat symboliczny (z elementami satyry społecznej; dramat narodowy) Epoka: Młoda Polska Czas akcji: jedna noc (listopadowa), rok 1900 Miejsce akcji: Bronowice pod Krakowem – izba w chacie weselnej Geneza: inspirowane autentycznym weselem poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną

Skrócona fabuła W Bronowicach trwa wesele inteligenta z Krakowa (Pana Młodego) i chłopki (Panny Młodej). W izbie spotykają się przedstawiciele inteligencji i chłopów. Rozmowy pokazują, że mimo wspólnej zabawy nie ma prawdziwego porozumienia: mieszczanie idealizują wieś, chłopi czują dystans i urazy historyczne, a wszyscy marzą o wielkiej Polsce, ale brak im jednomyślności i czynu.

W nocy pojawiają się Widma (postacie-symboly), które konfrontują gości z ich słabościami i narodową historią: m.in. Stańczyk, Rycerz, Hetman, Upiór (Szela). Kulminacją jest przybycie Wernyhory, który daje Gospodarzowi misję zrywu narodowego oraz złoty róg – znak wezwania do powstania. Gospodarz przekazuje róg Jaśkowi, ale ten gubi go, schylając się po czapkę z pawimi piórami. Bez rogu nie ma sygnału do działania. Zamiast powstania następuje chocholi taniec – uśpienie, bezwład i klęska marzeń o czynie.

Plan wydarzeń Wesele w Bronowicach: rozmowy chłopów i inteligencji – brak prawdziwego zbliżenia. Narastają konflikty i różnice (m.in. polityka, chłopska siła, urazy o rabację). Noc: pojawiają się Widma, które „diagnozują” bohaterów i naród. Wernyhora daje Gospodarzowi złoty róg i rozkaz zrywu. Gospodarz wysyła Jaśka z rogiem, by zebrał ludzi. Jasiek gubi róg (przez pogoń za czapką z piór). Goście wpadają w chocholi taniec – symbol narodowego uśpienia i bezsilności.

Najważniejsi bohaterowie Postacie realistyczne Pan Młody – inteligent z miasta; zachwycony wsią, idealizuje ją, ale nie rozumie chłopów do końca. Panna Młoda – chłopka; prosta, konkretna, z dystansem do „gadania” inteligentów. Gospodarz – autorytet na wsi; dostaje misję od Wernyhory, ale jej nie udźwiga (przekazuje ją dalej). Dziennikarz – przedstawiciel elit; sceptyczny, wygodny, bardziej komentuje niż działa. Poeta – artysta; wrażliwy, skłonny do nastrojów i wizji, ale bez sprawczości. Czepiec – chłop; ciekawy polityki, gotów do walki, dumny, porywczy. Rachela – wrażliwa „panna modern”, uruchamia atmosferę symbolu i widm.

Postacie fantastyczne – Widma (symbole) Chochoł – symbol uśpienia i marazmu narodu; kończy dramat chocholim tańcem. Stańczyk – wyrzut sumienia inteligencji i politycznych elit; symbol gorzkiej mądrości. Rycerz (Zawisza Czarny) – przypomnienie dawnej chwały i etosu walki. Hetman (Branicki) – symbol zdrady narodowej i zaprzedania Polski. Upiór (Jakub Szela) – przypomnienie rabacji i krwawej przeszłości chłopsko-szlacheckiej. Wernyhora – symbol proroka i nadziei na zjednoczenie; daje róg (szansę czynu).

Czas i miejsce akcji Miejsce: bronowicka chata – przestrzeń „Polski w pigułce” (spotkanie warstw społecznych). Czas: jedna noc, od weselnej zabawy do świtu; narastanie nastroju od realizmu do symbolu.

Problematyka i sens utworu Brak jedności narodowej Chłopi i inteligencja są obok siebie, ale nie razem. Wspólna zabawa nie oznacza wspólnego działania.

Marzenie o powstaniu vs niemoc Wszyscy mówią o Polsce, ale gdy przychodzi szansa czynu, zostaje ona zaprzepaszczona.

Krytyka „pozorów” Polacy lubią symbole, stroje i gesty, ale gubią to, co najważniejsze (róg zgubiony przez czapkę).

Historia wraca jako widmo Rabacja, zdrady, klęski – przeszłość ciąży na teraźniejszości i blokuje wspólne działanie.

Najważniejsze symbole Złoty róg – wezwanie do czynu, szansa na zryw i jedność. Czapka z pawimi piórami – próżność, blichtr, ambicja prywatna ważniejsza niż sprawa narodowa. Chocholi taniec – narodowy marazm, bezwład, uśpienie, powtarzanie błędów. Widma – „diagnoza” społeczeństwa i jego słabości.