Wiersz powstał w 1948 roku, zainspirowany wizytą autora w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Opisowa warstwa utworu odnosi się do dwóch różnych czasów: okresu, gdy oboz koncentracyjny działał podczas II wojny światowej, oraz czasów powojennych, kiedy przedmioty pozostawione przez ofiary stały się częścią muzealnych ekspozycji.

Główni bohaterowie Podmiot liryczny – to obserwator, który w chłodny i zdystansowany sposób relacjonuje to, co widzi w muzeum, przyjmując postawę przypominającą reportera lub świadka wydarzeń. Ofiary (kobiety i dzieci) – to postacie, które nie są obecne fizycznie, a ich obecność odczuwamy jedynie przez pozostawione po nich martwe przedmioty, takie jak włosy, szpilki czy grzebienie.

Zarys najważniejszych wydarzeń fabularnych Wiersz zaczyna się od retrospekcji, która ukazuje obozowe realia, w których robotnicy zbierają włosy ścięte kobietom z transportu. Następnie przenosimy się do współczesnej sali muzealnej, gdzie za szklanymi witrynami leżą tony ludzkich włosów oraz przybory toaletowe należące do zamordowanych w komorach gazowych. Podmiot liryczny zauważa, że te szczątki są już całkowicie martwe, pozbawione naturalnego blasku i ruchu. Kluczowym momentem jest dostrzeżenie w masie włosów jednego szczególnego detalu – małego, szarego warkoczyka z pętelką. Ten drobny element przywołuje wspomnienia normalnego życia, szkoły i dziecięcych zabaw, które zostały brutalnie przerwane przez śmierć w obozie. Utwór kończy się uświadomieniem tragicznym losem niewinnej dziewczynki, która stała się ofiarą ludobójstwa.

Najważniejsze tematy i problemy poruszane w utworze Pamięć o Holocauście – ten utwór jest nie tylko oskarżeniem, ale także świadectwem okrutnych zbrodni, które miały miejsce w obozach zagłady. Uprzedmiotowienie człowieka – autor pokazuje, jak nazistowska machina śmierci zredukowała ludzi do surowca, na przykład włosy przechowywane w skrzyniach. Utrata dzieciństwa – motyw warkoczyka symbolizuje zniszczenie niewinności oraz tragiczny los najmłodszych ofiar wojny. Kryzys języka poetyckiego – utwór ilustruje nową poetykę, która rezygnuje z metafor i ozdobników, stawiając na surowy, oszczędny opis, ponieważ o takiej tragedii nie da się pisać w tradycyjnie piękny sposób.

Dominujące emocje i refleksje Czytanie tego wiersza wywołuje wstrząs i głębokie przerażenie, co paradoksalnie wynika z jego spokojnego, niemal beznamiętnego tonu. Kontrast między idyllicznym obrazem ciągnięcia za warkoczyk w szkole a widokiem tego samego warkoczyka w obozowej skrzyni wywołuje silne emocje. Refleksja skupia się na ogromie okrucieństwa II wojny światowej oraz na milczącym, ale wymownym świadectwie, jakie dają codzienne przedmioty pozostawione po zgładzonych ludziach.

Aktualność utworu Wiersz jest nadal aktualny jako uniwersalne ostrzeżenie przed nienawiścią i systemami totalitarnymi, przypominając o konieczności pamiętania o ofiarach masowych zbrodni.