Wybory parlamentarne z 4 czerwca 1989 roku. Analiza wyników wyborczych oraz ich znaczenie dla legitymizacji systemu komunistycznego Wstęp Wybory parlamentarne przeprowadzone 4 czerwca 1989 roku były efektem porozumień Okrągłego Stołu. Miały one charakter częściowo wolny (kontraktowy), a ich celem było włączenie opozycji do oficjalnego systemu politycznego przy zachowaniu kontroli nad państwem przez Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą (PZPR).

Konkretne fakty Zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu, podział mandatów w Sejmie (460 miejsc) został z góry określony. Koalicja rządowa (PZPR oraz jej sojusznicy: ZSL i SD) miała zagwarantowane 65% miejsc. O pozostałe 35% mandatów (161 miejsc) mogli ubiegać się kandydaci bezpartyjni, w tym przedstawiciele Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. Wybory do przywróconego Senatu (100 miejsc) były całkowicie wolne i nieobjęte kontraktem.

Wyniki pierwszej tury z 4 czerwca 1989 roku okazały się sukcesem opozycji. Komitet Obywatelski zdobył 160 ze 161 możliwych mandatów w Sejmie oraz 92 mandaty w Senacie (po drugiej turze, 18 czerwca, opozycja obsadziła 99 na 100 miejsc w Senacie). Strona rządowa doznała porażki, co najsilniej uwidoczniło się w głosowaniu na tzw. listę krajową, na której umieszczono 35 czołowych polityków obozu władzy. Tylko dwie osoby z tej listy uzyskały wymagane 50% głosów, co oznaczało odrzucenie niemal całego kierownictwa państwa przez wyborców.

Wybory te stały się faktycznym plebiscytem, w którym obywatele opowiedzieli się przeciwko dotychczasowemu systemowi. Choć PZPR zachowała zapisaną w kontrakcie przewagę w Sejmie, straciła społeczną legitymację do sprawowania władzy. Wynik głosowania obnażył brak realnego poparcia dla partii komunistycznej, co doprowadziło do rozpadu dotychczasowej koalicji rządowej i przejścia ZSL oraz SD na stronę „Solidarności”.

Przyczyny i skutki Przyczyny

Realizacja postanowień Okrągłego Stołu jako próba ratowania państwa przed zapaścią gospodarczą. Błędne założenie władz, że kontrola nad mediami i gwarancje kontraktowe pozwolą na zachowanie dominacji politycznej. Wysoki stopień mobilizacji społeczeństwa wokół struktur Komitetu Obywatelskiego.

Skutki Utrata przez PZPR politycznego monopolu i moralnego prawa do rządzenia. Konieczność powołania rządu opartego na nowym układzie sił, co doprowadziło do misji Tadeusza Mazowieckiego. Przyspieszenie procesów demokratyzacyjnych w państwach bloku wschodniego (tzw. Jesień Narodów). Demontaż struktur państwa totalitarnego i początek budowy III Rzeczypospolitej.

Podsumowanie Wybory z 4 czerwca 1989 roku udowodniły całkowity brak społecznej akceptacji dla systemu komunistycznego, co mimo kontraktowego charakteru głosowania stało się bezpośrednią przyczyną jego upadku.